Một quan chức hoạch định chính sách hàng đầu của Hàn Quốc cho rằng nước này nên chi trả “cổ tức công dân” cho người dân bằng nguồn thu thuế từ lợi nhuận AI, cho thấy áp lực ngày càng lớn trong việc phân phối lại thành quả từ làn sóng bùng nổ AI – vốn đã giúp các hãng chip như Samsung Electronics và SK Hynix thu về khoản lợi nhuận khổng lồ.
Phát biểu của ông Kim Yong-beom, Chánh văn phòng chính sách tổng thống Hàn Quốc, đăng trên Facebook đã khiến thị trường chứng khoán nước này biến động mạnh trong phiên giao dịch ngày thứ Ba, khi nhà đầu tư cố gắng đánh giá phạm vi của đề xuất.
Chỉ số chuẩn Kospi có lúc giảm tới 5,1%, trước khi thu hẹp đà giảm sau khi ông Kim làm rõ rằng ông muốn sử dụng “nguồn thu thuế tăng vượt dự kiến” từ làn sóng AI, thay vì áp đặt một loại thuế đặc biệt mới lên lợi nhuận doanh nghiệp. Cổ phiếu của Samsung và SK Hynix cũng phục hồi phần lớn mức giảm đầu phiên.
Diễn biến này là ví dụ mới nhất cho thấy giới chính trị ngày càng chú ý đến nguy cơ AI làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Tại Hàn Quốc, mối lo này đã dẫn đến những lời kêu gọi công khai yêu cầu các doanh nghiệp đầu ngành chia sẻ nhiều hơn lợi ích từ làn sóng bùng nổ hạ tầng AI toàn cầu.
Samsung – công ty có lợi nhuận hoạt động tăng gấp 48 lần trong quý I năm nay – được dự báo sẽ vượt Apple và Alphabet để trở thành doanh nghiệp công nghệ có lợi nhuận cao thứ hai thế giới, chỉ sau Nvidia. SK Hynix cũng không kém xa, với lợi nhuận dự kiến đạt 239.000 tỷ won, tức gần 180 tỷ USD, trong năm 2026.
“Đây cũng là dấu hiệu cho thấy các nền kinh tế châu Á muốn gửi đi tín hiệu rằng người dân có quyền sở hữu trong tương lai chung gắn với số hóa và AI,” bà Christy Tan, chiến lược gia đầu tư cấp cao tại Franklin Templeton Institute, nói với Bloomberg.
“Điều mà quan chức Hàn Quốc đang đề xuất hiện nay là sử dụng nguồn thu thuế vượt mức. Vì vậy, người nộp thuế có thể lo ngại liệu họ có phải là bên gánh chi phí thay vì chính phủ hay không.”
Quy mô của khoản “cổ tức” tiềm năng, cũng như cách thức triển khai cụ thể đề xuất của ông Kim, hiện vẫn chưa rõ ràng. Tuy vậy, giới đầu tư đã phản ứng rất mạnh.
Việc chỉ số Kospi lao dốc rồi bật tăng trở lại cho thấy tâm lý thị trường đang rất nhạy cảm sau đợt tăng mạnh đưa chỉ số chuẩn này tăng gần 86% từ đầu năm đến hết phiên giao dịch hôm thứ Hai. Dù sự lạc quan vẫn còn lớn, nhà đầu tư nước ngoài đã liên tục bán ròng cổ phiếu Hàn Quốc trong tháng này.
“Tốc độ giảm mạnh của thị trường cho thấy nguyên nhân kích hoạt là những phát biểu bất ngờ của ông Kim Yong-beom về ‘cổ tức AI’ cho người dân,” ông Homin Lee, chiến lược gia tại Lombard Odier Singapore, nhận định.
“Có vẻ tâm lý đang hồi phục phần nào sau khi ông Kim rút lại phần nào phát biểu bằng cách phủ nhận đây là một loại thuế đánh vào lợi nhuận bất thường.”
Chưa đầy 5 tháng đầu năm, thị trường chứng khoán Hàn Quốc đã vượt qua cả mức tăng mạnh của năm 2025. Đà tăng chủ yếu đến từ Samsung và SK Hynix, khi cổ phiếu của hai công ty này đều đã tăng hơn gấp đôi trong năm nay.
Đợt lao dốc của Kospi cho thấy “nhà đầu tư có thể cảm thấy bất an bất cứ lúc nào” trước tình trạng thị trường phụ thuộc quá lớn vào một số cổ phiếu, khi Samsung và SK Hynix đang hút phần lớn thanh khoản, theo ông Yoon Joonwon, nhà quản lý quỹ tại DS Asset Management.
Ông Kim hiện là cố vấn cấp cao của Tổng thống Lee Jae Myung, người đang theo đuổi chiến lược tăng trưởng “công bằng cho mọi người”, với các chính sách nhằm tăng thu nhập hộ gia đình, phát triển khu vực và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ cũng như startup.
Cũng trong ngày thứ Ba, Samsung và công đoàn lao động của hãng bước vào ngày cuối cùng của vòng đàm phán lương do chính phủ làm trung gian nhằm tránh một cuộc đình công có thể làm gián đoạn hoạt động của nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới.
Tháng trước, hàng chục nghìn người đã tập trung bên ngoài khu tổ hợp sản xuất chip chính của Samsung để yêu cầu nhân viên được chia sẻ nhiều hơn lợi nhuận từ AI. Công đoàn của hãng muốn 15% lợi nhuận hoạt động được phân bổ cho nhân viên bộ phận chip.
Công đoàn cũng đã đe dọa tổ chức cuộc đình công kéo dài 18 ngày bắt đầu từ ngày 21/5. Người lao động cho rằng họ xứng đáng được tăng lương khi SK Hynix năm ngoái đã đồng ý phân bổ 10% lợi nhuận hoạt động hằng năm vào quỹ thưởng hiệu suất.
“Lợi nhuận vượt trội trong kỷ nguyên AI về bản chất đang tập trung vào một nhóm nhỏ,” ông Kim viết.
“Các công ty sản xuất chip nhớ, các kỹ sư chủ chốt và những người nắm giữ tài sản nhiều khả năng sẽ hưởng lợi lớn, trong khi phần lớn tầng lớp trung lưu có thể chỉ nhận được tác động gián tiếp.”
Samsung, công ty có lợi nhuận tăng gấp 48 lần trong quý kết thúc vào tháng 3, được dự báo sẽ vượt Apple và Alphabet để trở thành doanh nghiệp công nghệ có lợi nhuận cao thứ hai thế giới, chỉ sau Nvidia. Ảnh: Bloomberg
