SpaceX trong gần một thập kỷ qua đã chi hơn 15 tỷ USD để phát triển Starship, tên lửa thế hệ mới giữ vai trò then chốt trong tham vọng không gian của Elon Musk. Khoản đầu tư khổng lồ này vượt xa chi phí phát triển Falcon 9 và cho thấy mức độ đặt cược của công ty vào hệ thống phóng tái sử dụng hoàn toàn, nền tảng cho việc triển khai vệ tinh Starlink quy mô lớn, các sứ mệnh Mặt Trăng, Sao Hỏa và cả hạ tầng tính toán AI trên quỹ đạo.
Tương lai của các mảng kinh doanh sinh lời nhất của SpaceX, trong bối cảnh công ty hướng tới niêm yết với định giá khoảng 1.750 tỷ USD, phụ thuộc lớn vào Starship — hệ thống tên lửa hai tầng khổng lồ đóng vai trò trung tâm trong tham vọng của Musk: phóng vệ tinh Starlink với số lượng lớn mỗi lần, đưa con người lên Mặt Trăng và Sao Hỏa, và triển khai một triệu vệ tinh để xây dựng trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo trên quỹ đạo.
Khoản đầu tư 15 tỷ USD, theo hồ sơ đăng ký IPO của công ty và chưa từng được công bố trước đây, vượt xa khoảng 400 triệu USD mà SpaceX chi cho việc phát triển Falcon 9 — tên lửa được phóng nhiều nhất thế giới. Falcon 9 là nền tảng cho vị thế thống trị thương mại của SpaceX, cho phép triển khai Starlink nhanh chóng và tạo lợi thế lớn trước các đối thủ.
“Chúng tôi tiếp tục đầu tư đáng kể để gia tăng khoảng cách dẫn đầu thông qua việc theo đuổi khả năng tái sử dụng hoàn toàn và nhanh chóng ở quy mô lớn, bao gồm hơn 15 tỷ USD cho Starship,” SpaceX cho biết trong hồ sơ IPO.
Công ty đặt mục tiêu bắt đầu phóng thế hệ vệ tinh Starlink mới, gọi là V3, vào nửa cuối năm 2026. Các vệ tinh này nhiều khả năng sẽ được phóng bằng Starship, với khoang chứa có thể mang tới 60 vệ tinh trong một lần phóng — tăng mạnh so với khoảng hai chục vệ tinh nhỏ hơn thường được phóng bằng Falcon 9.
Điều này cho thấy mức độ gắn kết chặt chẽ giữa thành công của Starship và hiệu quả kinh tế của Starlink.
Hiện Starship chiếm phần lớn ngân sách phát triển của SpaceX. Năm 2025, công ty chi 3 tỷ USD cho nghiên cứu và phát triển mảng không gian, toàn bộ dành cho chương trình Starship, tăng mạnh so với 1,8 tỷ USD của năm trước.
Các sự cố liên tiếp trong thử nghiệm Starship
Từ năm 2023, SpaceX đã thực hiện 11 chuyến bay thử Starship, với cả những thất bại ngoạn mục lẫn các bước tiến đáng chú ý. Một trong những cột mốc là việc “bắt” tầng đẩy Super Heavy khi quay về bằng các cánh tay cơ khí khổng lồ, nhằm tăng tốc khả năng tái sử dụng.
Dù đạt tiến bộ, SpaceX thừa nhận vẫn còn nhiều thách thức trước khi đạt mục tiêu “hàng nghìn lần phóng mỗi năm”. Theo công ty, tần suất này là cần thiết để triển khai vệ tinh AI chạy bằng năng lượng Mặt Trời với tổng công suất 100 gigawatt mỗi năm — tương đương khoảng một phần tư lượng điện tiêu thụ hàng năm của Mỹ.
“Họ đang tiến rất gần,” Chris Quilty, Chủ tịch công ty nghiên cứu Quilty Space, nhận định. “Nhưng điều chưa rõ là liệu họ có thể lặp lại điều đó một cách ổn định hay không.”
Một trong những thách thức lớn nhất là xây dựng hạ tầng mặt đất đủ lớn để hỗ trợ tần suất phóng cao, bao gồm nhiên liệu, hệ thống nước và lớp chắn nhiệt cho tàu có thể chịu được nhiều lần tái nhập khí quyển.
Theo phân tích của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), mỗi lần phóng Starship cần lượng khí tự nhiên tương đương 244 xe bồn và khoảng 1 triệu gallon nước để giảm rung chấn âm thanh khi cất cánh.
“Hiện không có đủ nước trong hệ thống để hỗ trợ tần suất phóng như vậy,” Quilty nói.
Một thách thức lớn khác là tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo — quy trình phức tạp và chưa được chứng minh, trong đó các Starship phải kết nối với phiên bản tàu chở nhiên liệu để truyền nhiên liệu. Đây là điều kiện then chốt cho các sứ mệnh không gian sâu và đòi hỏi nhiều lần phóng.
“Đó có lẽ là thách thức lớn cuối cùng,” Hans Koenigsmann, cựu Phó chủ tịch SpaceX, nói. “Nếu giải quyết được, phần còn lại có thể sẽ suôn sẻ hơn.”
Thách thức còn nằm ở nhiên liệu: oxy lỏng phải được giữ ở nhiệt độ cực thấp và kín hoàn toàn để tránh rò rỉ trong không gian.
“Tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo là rất phức tạp và chúng tôi chưa thử nghiệm,” SpaceX cho biết, đồng thời cảnh báo có thể không đạt được các mục tiêu theo tiến độ đề ra.
“Thành phố Starship” và tham vọng sản xuất quy mô lớn
Trong thập kỷ qua, SpaceX đã xây dựng cơ sở Starbase tại Nam Texas dành riêng cho Starship, với mục tiêu sản xuất tên lửa ở tốc độ gần giống ngành hàng không.
“Tăng sản xuất trước khi hoàn thiện thiết kế sẽ có rủi ro — mỗi thay đổi trên tên lửa sẽ kéo theo thay đổi ở nhà máy,” Koenigsmann nói.
Các thất bại thử nghiệm đã dẫn tới hàng trăm thay đổi thiết kế. Ông mô tả Starship là “một con vật hoàn toàn khác” so với Falcon 9.
SpaceX hiện chuẩn bị cho chuyến bay thử Starship đầu tiên kể từ tháng 10, khoảng nghỉ dài nhất của chương trình. Nhiệm vụ này sẽ thử nghiệm nguyên mẫu Starship V3.
“Phiên bản 3 về cơ bản là thiết kế hoàn toàn mới,” Charlie Cox, Giám đốc kỹ thuật Starship, cho biết.
Starship V3, với nhiều nâng cấp quan trọng, được thiết kế cho bay quỹ đạo, thử nghiệm dài ngày trong không gian và đổ bộ Mặt Trăng có người lái — nhiệm vụ mà NASA đã trả cho SpaceX ít nhất 3 tỷ USD trong chương trình Artemis.
“Phiên bản 3 sẽ là nền tảng cho hệ thống đổ bộ,” Kent Chojnacki, Phó quản lý chương trình Hệ thống Hạ cánh Có người lái của NASA, nói. “Rất nhiều thứ phụ thuộc vào chuyến bay đầu tiên này.”
Cơ sở của SpaceX và tầng đẩy Falcon 9 tại Hawthorne, California, Mỹ. Ảnh: Reuters
