Các chủ nhân của Giải thưởng Breakthrough 2026 – thường được mệnh danh là “Giải Oscar của khoa học” – đã được công bố vào ngày 18/4 trong lúc thảm đỏ mở màn cho lễ trao giải thường niên tại Los Angeles, nơi các ngôi sao và lãnh đạo công nghệ cùng các nhà nghiên cứu hội tụ để tôn vinh những tiến bộ khoa học lớn.
Sáu giải thưởng chính — mỗi giải trị giá 3 triệu USD — đã được trao trong các lĩnh vực khoa học sự sống, vật lý cơ bản và toán học, cùng một giải đặc biệt cho thành tựu trọn đời. Theo tổ chức phi lợi nhuận đứng sau giải thưởng, các giải thưởng năm nay ghi nhận những đột phá từ liệu pháp gene, bệnh thoái hóa thần kinh đến vật lý hạt chính xác và toán học của các hệ phức tạp.
“Những người đoạt giải năm nay cho thấy khoa học vĩ đại có thể làm được gì — đào sâu hiểu biết của chúng ta về thế giới và dẫn tới những khám phá cải thiện cuộc sống của hàng triệu người,” Mark Zuckerberg và Priscilla Chan, nhà sáng lập tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận Biohub, cho biết trong thông cáo. “Chúng tôi tự hào vinh danh công trình của họ.”
Trong lĩnh vực khoa học sự sống, Jean Bennett, Katherine A. High và Albert Maguire được vinh danh vì phát triển liệu pháp gene đầu tiên được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt cho một bệnh di truyền. Công trình của họ đã dẫn tới phương pháp điều trị thoái hóa võng mạc giúp phục hồi chức năng thị lực, đánh dấu bước ngoặt của y học di truyền và mở ra làn sóng các liệu pháp tương tự đang được phát triển.
Một giải khác trong khoa học sự sống được trao cho Stuart H. Orkin và Swee Lay Thein vì phát hiện cách cơ thể chuyển đổi từ hemoglobin thai nhi sang hemoglobin trưởng thành. Bằng việc xác định một yếu tố điều hòa di truyền quan trọng, nghiên cứu của họ đã mở đường cho các liệu pháp chỉnh sửa gene điều trị bệnh hồng cầu hình liềm và bệnh thiếu máu mạn tính beta-thalassemia — những căn bệnh ảnh hưởng đến hàng triệu người trên thế giới — cho thấy sinh học cơ bản có thể chuyển hóa thành các phương pháp điều trị mang tính đột phá.
Giải Breakthrough thứ ba trong lĩnh vực này vinh danh Rosa Rademakers và Bryan Traynor, những người phát hiện đột biến trong gene C9orf72 là nguyên nhân chính gây bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS), còn gọi là bệnh Lou Gehrig, và chứng sa sút trí tuệ thùy trán–thái dương (FTD) — nguyên nhân phổ biến thứ hai của sa sút trí tuệ khởi phát sớm. Phát hiện này đã thống nhất hai căn bệnh từng được xem là riêng biệt, đồng thời mở ra hướng chẩn đoán và điều trị nhắm trúng đích mới.
Trong toán học, Frank Merle được vinh danh nhờ những đột phá trong các phương trình tiến hóa phi tuyến, mô tả sóng và các hệ phức tạp như nhiễu loạn và plasma. Công trình của ông giúp làm sáng tỏ cách các hệ này duy trì ổn định hoặc phát triển các “điểm kỳ dị”, qua đó nâng cao hiểu biết về những hiện tượng trải rộng từ hàng không, động lực học chất lỏng đến vật lý thiên văn.
Giải Breakthrough Vật lý Cơ bản được trao cho các nhóm hợp tác Muon g-2 tại CERN, Phòng thí nghiệm Quốc gia Brookhaven và Fermilab, cùng hàng trăm nhà khoa học khác. Công trình của họ đo đạc mômen từ dị thường của muon — một “họ hàng” nặng và không ổn định của electron — với độ chính xác cực cao, nhằm tìm kiếm những “vết nứt” trong Mô hình Chuẩn có thể hé lộ các hạt hoặc lực mới.
Giải Breakthrough đặc biệt trong Vật lý Cơ bản được trao cho David J. Gross vì sự nghiệp với những đóng góp nền tảng, bao gồm giải thích cách lực hạt nhân mạnh hoạt động ở các thang năng lượng khác nhau và thúc đẩy lý thuyết dây — những bước quan trọng hướng tới một mô tả thống nhất về tự nhiên.
Ban tổ chức cũng lần đầu tiên công bố Giải Vera Rubin New Frontiers, trao cho Carolina Figueiredo, một nhà lý thuyết trẻ, vì công trình khám phá các mối liên hệ hình học sâu sắc giữa những lý thuyết vật lý hạt tưởng chừng không liên quan. Nghiên cứu của cô cho thấy hành vi của các hạt cơ bản có thể được chi phối bởi các cấu trúc hình học nền tảng thay vì bởi không-thời gian — một góc nhìn có thể định hình lại cách các nhà vật lý mô hình hóa vũ trụ ở cấp độ cơ bản nhất.
Mang tên nhà thiên văn học tiên phong Vera Rubin, giải thưởng trị giá 50.000 USD này tôn vinh các tài năng mới nổi trong bối cảnh các đài quan sát mới — bao gồm Đài quan sát Vera C. Rubin, dự kiến bắt đầu hoạt động khoa học toàn diện trong năm nay — sẵn sàng nghiên cứu vật chất tối và cấu trúc quy mô lớn của vũ trụ với độ chi tiết chưa từng có.
Các giải thưởng khác cũng được trao nhằm ghi nhận tài năng trẻ thông qua hạng mục New Horizons và New Frontiers. Trong vật lý, các giải này làm nổi bật những tiến bộ trong tìm kiếm vật chất tối, lý thuyết trường lượng tử và các phép đo ngày càng chính xác về sự giãn nở và cấu trúc của vũ trụ.
Nhìn chung, các chủ nhân Giải Breakthrough 2026 phản ánh bức tranh đa dạng của khoa học hiện đại — từ việc viết lại nền tảng di truyền của bệnh tật đến kiểm nghiệm giới hạn của vật lý hạt và mô hình hóa các môi trường vũ trụ cực đoan — qua đó nhấn mạnh cách các khám phá cơ bản tiếp tục định hình cả công nghệ lẫn hiểu biết của chúng ta về vũ trụ.
Đồng sáng lập Google Sergey Brin và bạn gái Gerelyn Gilbert-Soto phát biểu trên sân khấu tại lễ trao Giải Breakthrough lần thứ 12 ở Barker Hangar ngày 18/4/2026 tại Santa Monica, California. Ảnh: Getty Images
David J. Gross, người đoạt Giải Breakthrough đặc biệt 2026 trong Vật lý Cơ bản, tham dự lễ trao giải lần thứ 12 tại Barker Hangar ngày 18/4/2026 ở Santa Monica, California. Ảnh: Getty Images
