Tàu đổ bộ Resilience trong sứ mệnh thứ hai của công ty Nhật Bản ispace được cho là đã rơi trong quá trình hạ cánh xuống Mặt trăng chiều ngày 5 tháng 6 giờ miền Đông Hoa Kỳ, tức sáng sớm hôm nay giờ Việt Nam.
Resilience dự kiến hạ cánh lúc 3:17 chiều theo giờ miền Đông (2:17 sáng thứ Sáu giờ Việt Nam) tại khu vực Biển Lạnh (Mare Frigoris), nằm khoảng 60 độ vĩ bắc trên phía gần của Mặt trăng. Sau khi hạ cánh, tàu đổ bộ này được thiết kế để hoạt động trong một ngày Mặt trăng (khoảng hai tuần), cho đến khi Mặt trời lặn khiến tàu – hoạt động bằng năng lượng mặt trời – ngừng hoạt động.
Mặc dù ispace cho biết các giai đoạn ban đầu của quá trình hạ cánh diễn ra theo đúng kế hoạch, dữ liệu đo đạc hiển thị trong buổi phát trực tuyến của công ty cho thấy tàu đổ bộ đã chạm bề mặt Mặt trăng sớm khoảng 1 phút 45 giây so với thời gian dự kiến, với tốc độ được ghi nhận là 187 km/h – quá nhanh để có thể hạ cánh an toàn. Sau đó, dữ liệu đo đạc bị mất hoặc không còn hiển thị, và công ty kết thúc buổi phát trực tuyến khoảng 25 phút sau mà không cập nhật gì thêm về tình trạng của tàu.
Trong thông cáo đưa ra khoảng năm tiếng sau thời điểm hạ cánh dự kiến, công ty thừa nhận rằng Resilience có khả năng đã bị mất. “Thiết bị đo khoảng cách bằng laser được sử dụng để đo khoảng cách tới bề mặt Mặt trăng đã gặp trục trặc trong việc thu thập dữ liệu chính xác. Kết quả là, tàu đổ bộ không thể giảm tốc đủ để đạt tốc độ yêu cầu cho việc hạ cánh,” ispace cho biết.
“Dựa trên các điều kiện này, hiện tại giả định rằng tàu đổ bộ đã hạ cánh cứng (va chạm mạnh) xuống bề mặt Mặt trăng,” công ty kết luận. Họ nói thêm rằng không có liên lạc nào với tàu sau thời điểm hạ cánh dự kiến.
“Vì hiện tại không có triển vọng cho một cuộc hạ cánh thành công, ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là nhanh chóng phân tích dữ liệu đo đạc thu được và làm việc cật lực để xác định nguyên nhân,” ông Takeshi Hakamada, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành ispace, phát biểu trong một thông cáo.
Công ty công bố thông cáo đồng thời với buổi họp báo tại Tokyo do ông Hakamada và các lãnh đạo khác chủ trì. Họ không cung cấp thêm nhiều chi tiết kỹ thuật về vụ thất bại, với lý do cần thêm thời gian phân tích để xác định nguyên nhân gốc rễ và từ chối đưa ra suy đoán.
Tuy nhiên, họ cho biết sự cố lần này có vẻ khác với vụ tai nạn của tàu đổ bộ đầu tiên – có thiết kế tương tự Resilience – đã rơi trong lần hạ cánh vào tháng 4/2023. Khi đó, thất bại được quy cho lỗi phần mềm khiến tàu tưởng rằng đã chạm đất khi vẫn còn cách mặt đất 5 km.
“Chúng tôi đang quan sát những hiện tượng khác nhau, vì vậy phải phân tích sâu hơn để xác định nguyên nhân,” ông Ryo Ujiie, giám đốc công nghệ của ispace, cho biết tại họp báo. Ông nói thêm rằng thiết bị đo khoảng cách bằng laser trên Resilience là mẫu khác so với sứ mệnh 1 vì nhà cung cấp đã ngừng sản xuất phiên bản trước.
Tổng quan sứ mệnh
Resilience được phóng bằng tên lửa Falcon 9 vào ngày 15 tháng 1, chia sẻ chuyến bay với tàu đổ bộ Mặt trăng Blue Ghost 1 của Firefly Aerospace. Trong khi tàu của Firefly đã hạ cánh thành công ngày 2 tháng 3, Resilience đi theo quỹ đạo năng lượng thấp để tiết kiệm nhiên liệu, bay qua Mặt trăng vào ngày 14 tháng 2 và bay xa tới 1,1 triệu km trên một quỹ đạo elip trước khi quay trở lại.
Tàu đi vào quỹ đạo quanh Mặt trăng vào ngày 6 tháng 5, thực hiện hàng loạt điều chỉnh để vào quỹ đạo tròn ở độ cao 100 km – nơi nó bắt đầu quá trình hạ cánh.
Với khối lượng khô 340 kg, tàu mang theo nhiều thiết bị, như máy điện phân nước, thí nghiệm sản xuất thực phẩm của các công ty Nhật và một đầu dò bức xạ không gian sâu từ Đại học Trung ương Quốc gia Đài Loan. Ngoài ra còn có một “tấm hợp kim lưu niệm” từ công ty giải trí Bandai Namco và một đĩa lưu trữ dữ liệu của UNESCO.
Tải trọng lớn nhất là Tenacious, một xe tự hành nặng 5 kg do chi nhánh ispace tại châu Âu phát triển. Xe được trang bị camera và một xẻng xúc để thu thập đất Mặt trăng. Công ty sẽ chuyển quyền sở hữu số regolith này cho NASA theo hợp đồng trị giá 5.000 USD ký từ năm 2020 – một phần trong nỗ lực của NASA nhằm thiết lập tiền lệ về quyền khai thác tài nguyên ngoài Trái đất.
Tenacious cũng mang theo một mô hình nhà nhỏ tên The Moonhouse, do nhóm nghệ sĩ Thụy Điển Mikael Genberg thực hiện. Dự án nghệ thuật này, theo ông Genberg tại buổi họp báo ngày 4 tháng 6, nhằm tạo ra góc nhìn mới về “con người là gì và cuộc sống là gì”. Tenacious sẽ triển khai mô hình này lên bề mặt Mặt trăng và chụp ảnh lại.
Các sứ mệnh tương lai
Nhiều sứ mệnh Mặt trăng khác đang chờ ispace thực hiện. Chi nhánh của công ty tại Mỹ đang phát triển mẫu tàu đổ bộ mới tên là Apex 1.0 cho chương trình CLPS của NASA, do Draper dẫn đầu, dự kiến phóng vào năm 2027 (ispace gọi đây là Sứ mệnh 3). Tại Nhật, ispace đang phát triển mẫu tàu đổ bộ khác tên Series 3 cho Sứ mệnh 4 vào năm 2027, được chính phủ Nhật hỗ trợ 80 triệu USD.
Vì các mẫu tàu này khác thiết kế với Resilience, các lãnh đạo ispace cho biết chưa rõ vụ rơi vừa rồi sẽ ảnh hưởng ra sao. Tuy nhiên, họ vẫn cam kết tiếp tục thực hiện.
Có rất ít công ty đủ năng lực chế tạo tàu đổ bộ Mặt trăng, theo ông Jumpei Nozaki, giám đốc tài chính của ispace, nhưng lại có rất nhiều khách hàng muốn gửi thiết bị. Điều này mang lại cho ispace một “lợi thế cạnh tranh” nếu công ty chứng minh được khả năng hạ cánh thành công.
“Nếu chúng tôi thành công với các sứ mệnh này,” ông nói về sứ mệnh 3 và 4, “chúng tôi có thể thể hiện năng lực với khách hàng.”
“Hạ cánh lên Mặt trăng rất khó về mặt kỹ thuật,” ông Hakamada nói. “Chúng tôi biết điều đó không dễ dàng. Không phải ai cũng làm được.”
Tuy vậy, ông nhấn mạnh thành công của các công ty Mỹ và cơ quan vũ trụ Nhật JAXA. “Chúng tôi biết rất khó, nhưng điều quan trọng là: không phải là không thể.”
Ông cho rằng những thành công đó sẽ là động lực để ispace tìm ra và khắc phục lỗi đã dẫn đến thất bại của Resilience. “Điều quan trọng nhất là tìm ra nguyên nhân của thất bại lần thứ hai,” ông nói. “Chúng tôi phải dùng bài học này để làm cho Sứ mệnh 3 và 4 thành công.”
Hình minh họa tàu đổ bộ Mặt trăng Resilience của ispace và xe tự hành Tenacious. Ảnh: ispace.
