Khi các thảm họa khí hậu ngày càng xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn, một startup công nghệ vũ trụ non trẻ của Ấn Độ đặt cược vào khả năng giúp thế giới hành động sớm hơn bằng cách đo nhiệt độ Trái Đất từ quỹ đạo, gần như theo thời gian thực.
SatLeo Labs, có trụ sở tại thành phố Ahmedabad, miền tây Ấn Độ, đang phát triển thứ mà công ty gọi là “nhiệt kế Trái Đất” trên không gian. Startup này dự kiến hiện thực hóa kế hoạch cung cấp dữ liệu nhiệt thường xuyên, gần như theo thời gian thực, thông qua Pyro – mạng lưới gồm 15 vệ tinh siêu nhỏ hoạt động trên quỹ đạo thấp của Trái Đất vào đầu năm 2030, nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch.
Được trang bị cảm biến nhiệt và trí tuệ nhân tạo tích hợp, các vệ tinh sẽ đo nhiệt lượng phát ra từ bề mặt Trái Đất với độ phân giải dưới 10 m, đủ chi tiết để lập bản đồ chênh lệch nhiệt độ đến từng khu phố, theo công ty.
“Độ chính xác sẽ đạt đến mức đó,” Urmil Bakhai, đồng sáng lập SatLeo Labs, nói với Space.com trong cuộc phỏng vấn gần đây.
Ông cho biết mức độ chi tiết này giúp phân biệt nhiệt độ ở từng khu vực trong cùng một thành phố và xác định những điểm nóng đô thị. Nhờ đó, chính quyền và các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra biện pháp ứng phó phù hợp, đồng thời thiết kế đô thị có khả năng chống chịu nắng nóng tốt hơn.
Công ty cũng nhắm đến lĩnh vực nông nghiệp. Các nghiên cứu cho thấy dữ liệu nhiệt có thể phát hiện tình trạng cây trồng thiếu nước vài ngày trước khi lá héo, đổi màu hoặc xuất hiện những dấu hiệu hư hại khác. Khả năng này vượt trội so với ảnh vệ tinh sử dụng ánh sáng khả kiến. Những ứng dụng khác gồm phát hiện sớm cháy rừng, theo dõi khí thải công nghiệp và, trong lĩnh vực quốc phòng, nhận diện những đợt tăng nhiệt đột ngột do phóng tên lửa.
Về lâu dài, nhóm phát triển còn hướng đến các ứng dụng ở quy mô rất nhỏ, sát với nhu cầu hằng ngày. Một trong những ý tưởng hàng đầu là tích hợp bản đồ nhiệt trực tiếp vào ứng dụng dẫn đường, giúp lao động làm việc qua nền tảng số tại Ấn Độ chọn tuyến đường mát hơn trong các đợt nắng nóng. Theo Bakhai, những người thường di chuyển bằng xe máy có thể sử dụng dữ liệu này để tránh các khu vực quá nóng.
“Chúng tôi hoạt động trong không gian, nhưng giải quyết những vấn đề trên Trái Đất,” Shravan Bhati, đồng sáng lập kiêm CEO SatLeo, nói.
Trước mắt, công ty phải chứng minh phần cứng tự phát triển có thể hoạt động trong môi trường vũ trụ. Ngày 1-10, SatLeo phóng vệ tinh thử nghiệm công nghệ đầu tiên TAPAS-1 bằng tên lửa Falcon 9 của SpaceX, trong nhiệm vụ phóng ghép Transporter-18. TAPAS là viết tắt của “Nền tảng tiếp cận nhiệt cho phân tích và giải pháp”. Đây là thiết bị quan trắc nhiệt thương mại đầu tiên của Ấn Độ hoạt động trên quỹ đạo, đồng thời là thiết bị đầu tiên trong ba thiết bị thử nghiệm mà SatLeo dự kiến phóng để kiểm chứng công nghệ.
Bakhai cho biết khi hoàn thiện, đội vệ tinh Pyro gồm 15 chiếc sẽ quét toàn bộ bề mặt đất liền trên thế giới ít nhất hai lần mỗi ngày. Nếu triển khai thành công, SatLeo sẽ trở thành một trong số ít doanh nghiệp tư nhân trên thế giới vận hành vệ tinh chụp ảnh nhiệt, bên cạnh SatVu của Anh và OroraTech của Đức.
Kể từ khi thành lập năm 2023, công ty đã huy động khoảng 6 triệu USD và nhận được thư bày tỏ ý định mua dịch vụ trị giá 54 triệu USD từ các khách hàng tiềm năng, Bakhai cho biết.
“Không gian là giải pháp duy nhất”
SatLeo phát triển từ một dự án của chính phủ sử dụng dữ liệu vệ tinh để hỗ trợ hoạt động nông nghiệp. Theo Bakhai, những nguồn dữ liệu nhiệt hiện có, chẳng hạn từ vệ tinh Landsat của chính phủ Mỹ hoặc các vệ tinh quan sát Trái Đất của Planet Labs (trụ sở tại San Francisco), có độ phân giải quá thấp để đáp ứng nhu cầu của các vùng canh tác manh mún ở Ấn Độ. Khi các nhóm khảo sát thực địa và máy bay không người lái không thể giải quyết vấn đề trên quy mô lớn, “chúng tôi nhận ra không gian là giải pháp duy nhất,” ông nói.
Tham vọng đưa công nghệ lên quỹ đạo của SatLeo được hiện thực hóa từ mặt đất, bên trong phòng sạch hạn chế ánh sáng tại trụ sở công ty ở Ahmedabad. Khi phóng viên Space.com đến thăm vào cuối tháng 10, khoảng ba tuần sau khi TAPAS-1 được phóng, một nhóm kỹ sư mặc áo bảo hộ phòng sạch đã bắt đầu tinh chỉnh thiết bị kế nhiệm, TAPAS-2.
Thiết bị được đặt trên một chiếc bàn đơn giản, có mặt thép dày đục nhiều lỗ để giảm rung động do bước chân, xe cộ và các nguồn khác gây ra. Cửa sổ duy nhất của căn phòng được che bằng rèm đen dày nhằm ngăn ánh sáng lọt vào, điều cần thiết để hiệu chỉnh các cảm biến có nhiệm vụ theo dõi biến động nhiệt trên hành tinh từ độ cao vài trăm km.
Dù có kích thước nhỏ, thiết bị được thiết kế để thu thập lượng dữ liệu khổng lồ. Ranendu Ghosh, đồng sáng lập SatLeo và từng là nhà khoa học thuộc Tổ chức Nghiên cứu Không gian Ấn Độ (ISRO), cho biết lượng chi tiết mà thiết bị có thể ghi nhận “phụ thuộc hoàn toàn vào cấu trúc của bộ cảm biến”.
Thiết kế của SatLeo cho phép thu nhận đồng thời hai dải hồng ngoại, gồm dải sóng trung và dải sóng dài, trên cùng một thiết bị. Theo công ty, cách tiếp cận này giúp một thiết kế phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quốc phòng: dải sóng dài phù hợp với ứng dụng nông nghiệp, trong khi dấu hiệu nhiệt mạnh từ đám cháy hoặc vụ phóng tên lửa dễ được phát hiện hơn ở dải sóng trung.
Quyết tâm hoàn thành đúng hạn
Nhóm phát triển chỉ mất sáu tháng để chế tạo TAPAS-1. TAPAS-2 cũng được thực hiện trong khoảng thời gian tương tự và dự kiến sẵn sàng vào tháng 2-2027.
Bhati cho biết khả năng tiếp cận các cơ sở thử nghiệm của chính phủ là yếu tố quan trọng giúp rút ngắn tiến độ. Thay vì mua những thiết bị đắt tiền như buồng chân không nhiệt để mô phỏng điều kiện ngoài không gian, công ty hiệu chỉnh các thiết bị tại cơ sở của IN-SPACe – cơ quan chính phủ hỗ trợ doanh nghiệp vũ trụ tư nhân – và Trung tâm Ứng dụng Không gian thuộc ISRO, đều đặt tại Ahmedabad.
Ghosh, người có hơn 20 năm làm việc tại ISRO, cho rằng mô hình doanh nghiệp tư nhân cũng góp phần đẩy nhanh tiến độ. “Khi còn ở ISRO, tôi từng chứng kiến nhiều người chế tạo loại thiết bị này. Tôi chưa bao giờ thấy một thiết bị được hoàn thành trong chưa đầy một năm,” ông nói.
Ông ghi nhận tinh thần “quyết tâm hoàn thành đúng hạn” của đội ngũ SatLeo, cùng việc công ty có ít trở ngại hành chính hơn ISRO, nơi “không thể bỏ qua các cấp quản lý”.
Theo các nhà sáng lập, thách thức lớn hơn không nằm ở việc chế tạo vệ tinh mà là tìm được tên lửa đưa chúng lên không gian. Bakhai cho biết vụ phóng TAPAS-1 đã phải lùi từ kế hoạch ban đầu vào tháng 2 sang tháng 10 vì không tìm được chuyến bay phù hợp.
SpaceX được cho là đã ngừng nhận đặt chỗ mới cho các chuyến phóng bằng Falcon 9 đến ít nhất năm 2029. Trong khi đó, Skyroot Aerospace, công ty Ấn Độ đầu tiên đưa tên lửa lên quỹ đạo hồi tháng 7, vẫn đang thực hiện các chuyến bay thử nghiệm để kiểm chứng tên lửa Vikram-1 trước khi bắt đầu hoạt động thương mại quy mô lớn.
SatLeo là một trong hơn 400 startup vũ trụ ra đời tại Ấn Độ kể từ khi chính phủ mở cửa lĩnh vực này cho doanh nghiệp tư nhân vào năm 2020. Nhờ làn sóng doanh nghiệp mới, nền kinh tế vũ trụ Ấn Độ, hiện được định giá khoảng 9 tỷ USD, được dự báo đạt 40 tỷ USD trong thập niên tới.
Khi được hỏi về lời khuyên dành cho những người mới bước chân vào ngành công nghiệp đang phát triển này, ba nhà đồng sáng lập SatLeo cùng đưa ra một thông điệp: hãy bắt đầu từ vấn đề cần giải quyết, rồi mới quyết định xây dựng sản phẩm gì.
“Nếu bạn giải quyết được một vấn đề, mọi người sẽ đặt niềm tin vào bạn”, Bhati nói.

Mô phỏng thiết bị lập bản đồ nhiệt của SatLeo Labs. Ảnh: SatLeo Labs

SatLeo Labs thử nghiệm thiết bị phục vụ sứ mệnh vệ tinh TAPAS-1, được phóng ngày 1-10-2026. Ảnh: SatLeo Labs

