Các nhà khoa học và kỹ sư Trung Quốc đang phát triển một mạng lưới điện toán đặt trong không gian, cho phép vệ tinh xử lý dữ liệu ngay trên quỹ đạo theo thời gian thực, mở đường cho năng lực siêu máy tính ngoài không gian.
Sáng kiến do Viện Nghiên cứu Thông tin Hàng không Vũ trụ thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) dẫn dắt đã có bước tiến cụ thể hồi đầu tuần này, với việc thành lập liên doanh Công nghệ AI Không gian Xingyun tại thành phố Hefei, tỉnh An Huy.
Liên doanh được hậu thuẫn bởi các doanh nghiệp có vốn đầu tư của viện hàn lâm cùng một số nhà đầu tư nhà nước khác, nhằm kết nối các nguồn lực điện toán trên quỹ đạo với hạ tầng dưới mặt đất.
Wu Yirong, trưởng ban học thuật của viện nghiên cứu thuộc CAS, cho biết tại một diễn đàn ngành ở Hefei hôm 9-11 rằng mô hình vận hành vệ tinh truyền thống – trong đó vệ tinh thu thập hình ảnh và dữ liệu khác trong không gian, truyền dữ liệu thô về Trái Đất rồi dựa vào máy tính mặt đất để xử lý – thường gây ra độ trễ lớn và khiến thông tin mất tính kịp thời.
Chẳng hạn, dữ liệu thu thập trên đại dương hoặc liên quan đến hoạt động hàng không chung và máy bay không người lái thương mại thường không thể truyền kịp thời về các trạm mặt đất, làm chậm quá trình phân tích và ra quyết định, ông nói.
“Điện toán trong không gian giải quyết vấn đề này bằng cách trang bị cho vệ tinh khả năng tích hợp cảm biến, điện toán và liên lạc, cho phép xử lý dữ liệu ngay khi thu thập,” ông Wu nói. “Được kết nối thông qua các đường truyền tốc độ cao giữa các vệ tinh, những nguồn lực điện toán trên quỹ đạo này có thể hình thành một mạng lưới bổ trợ cho các hệ thống điện toán mặt đất”.
Shao Zongyou, Chủ tịch Công ty Công nghệ AI Không gian Xingyun, cho biết tại diễn đàn rằng điện toán trong không gian không đơn thuần là đưa phần cứng điện toán từ mặt đất lên vệ tinh.
“Đây là một dự án phức tạp, bao trùm nhiều lĩnh vực như viễn thám, bán dẫn, mạng lưới không gian, quản lý nhiệt cho tàu vũ trụ, cung cấp năng lượng và điều khiển chùm vệ tinh. Bên nào xây dựng được mạng lưới điện toán trong không gian đầu tiên có khả năng chia sẻ tài nguyên, cơ động và vận hành sẽ giành lợi thế trong ngành công nghiệp thông tin không gian,” ông Shao nói.
Ông cho biết mô hình “đám mây không gian” mà công ty dự kiến phát triển sẽ kết hợp vệ tinh viễn thám, vệ tinh liên lạc và vệ tinh điện toán chuyên dụng thành một hệ thống dịch vụ thông tin thông minh trên không gian. Hệ thống bao phủ toàn bộ chuỗi công nghiệp, từ chip điện toán do Trung Quốc tự phát triển đến các ứng dụng dữ liệu dành cho người dùng cuối.
Công ty Công nghệ AI Không gian Xingyun dự kiến triển khai dần ba loại vệ tinh: vệ tinh viễn thám có năng lực điện toán biên hiệu suất cao; vệ tinh điện toán đa dụng với khả năng xử lý lớn; và vệ tinh siêu máy tính được thiết kế để cung cấp năng lực điện toán cực cao.
Ông Shao cho biết khi hoàn thành, mạng lưới sẽ cho phép kết nối liền mạch và điều phối thống nhất các nguồn lực điện toán trong không gian và trên mặt đất, giúp người dùng tiếp cận dịch vụ điện toán trên quỹ đạo theo nhu cầu.
Khi đi vào vận hành đầy đủ, hạ tầng này sẽ hình thành một hệ thống thông tin trên không gian, tích hợp khả năng cảm biến thời gian thực, liên lạc băng thông cao và điện toán hiệu suất cao.
Hệ thống sẽ phục vụ các nhu cầu của khu vực công, trong đó có khảo sát tài nguyên thiên nhiên, ứng phó khẩn cấp và cứu trợ thiên tai, cũng như hoạt động hàng không tầm thấp.
Hệ thống cũng sẽ được kết nối với mạng lưới điện toán quốc gia, cung cấp dịch vụ điện toán tích hợp giữa không gian và mặt đất cho người dùng trên toàn thế giới.
Huang Cong, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Khí tượng Vệ tinh Quốc gia ở Bắc Kinh, cho rằng việc trang bị khả năng điện toán và xử lý dữ liệu ngay trên vệ tinh có ý nghĩa rất lớn. Ông cho biết Trung Quốc sẽ triển khai các mạng lưới vệ tinh siêu lớn gồm hàng nghìn thiết bị, và các vệ tinh trong những chùm này sẽ hoạt động tương đối gần nhau và cần duy trì vị trí trên quỹ đạo để giữ đội hình.
“Nếu mạng lưới được tích hợp khả năng điện toán trên vệ tinh, cho phép chúng xử lý dữ liệu ngay trên quỹ đạo và tự điều chỉnh, các vệ tinh có thể tự động thay đổi vị trí để giảm thiểu rủi ro,” ông nói.

Ảnh minh họa việc xử lý thông tin trên quỹ đạo. Công ty Công nghệ AI Không gian Xingyun đặt mục tiêu kết nối các nguồn lực điện toán trên quỹ đạo với hạ tầng mặt đất. Ảnh: The Business Times

