Trung Quốc lập tuyến thương mại 32.000 km để né thuế pin mặt trời của Mỹ -

Một tuyến thương mại dài 32.000 km đi qua Kenya và Indonesia đang giúp các doanh nghiệp đưa pin mặt trời vào thị trường Mỹ mà không phải chịu một số mức thuế áp dụng với hàng hóa Trung Quốc, cho thấy quy mô và tốc độ dịch chuyển của chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời trước các biện pháp bảo hộ của Washington.
Theo phân tích dữ liệu thương mại, hồ sơ hải quan và hồ sơ doanh nghiệp của Bloomberg, chuỗi cung ứng này kết nối các nhà sản xuất tấm nền tại Trung Quốc với các nhà máy sản xuất pin mặt trời mới ở Kenya và Nigeria, trước khi đưa sản phẩm tới các cơ sở lắp ráp tại đảo Batam của Indonesia và xuất khẩu sang Mỹ.
Tuyến thương mại được hình thành trong chưa đầy một năm và nhanh chóng đạt quy mô hơn 100 triệu USD hàng hóa mỗi tháng.
Các doanh nghiệp trong ngành năng lượng mặt trời những năm gần đây liên tục thay đổi địa điểm sản xuất để thích ứng với chính sách thương mại của Mỹ. Khi Washington áp thuế lên một quốc gia, doanh nghiệp chuyển sản xuất sang quốc gia khác, buộc Mỹ tiếp tục mở rộng biện pháp kiểm soát.
Động thái mới nhất của Tổng thống Donald Trump nhằm chấm dứt tình trạng này bằng cách áp dụng mức giá nhập khẩu tối thiểu và thuế quan rộng hơn đối với polysilicon và các sản phẩm liên quan, bao gồm tấm nền, pin mặt trời và mô-đun. Từ ngày 4/12, các sản phẩm này sẽ chịu mức giá nhập khẩu tối thiểu cao hơn giá thị trường hiện tại cùng thuế 15%.
Chênh lệch số liệu
Dấu hiệu về tuyến cung ứng mới xuất hiện vào tháng 3, một tháng sau khi Mỹ áp các mức thuế sơ bộ đối với pin mặt trời nhập khẩu từ Indonesia. Theo số liệu hải quan Mỹ, lượng tấm pin nhập khẩu từ Indonesia – nguồn cung lớn nhất của Mỹ trong năm 2025 – giảm mạnh sau khi thuế có hiệu lực.
Tuy nhiên, số liệu xuất khẩu của Indonesia lại cho thấy lượng hàng sang Mỹ không giảm tương ứng và đã phục hồi sau đợt suy giảm bắt đầu cuối năm 2025. Sự chênh lệch này cho thấy một số sản phẩm xuất khẩu từ Indonesia có thể được khai báo xuất xứ khác khi nhập khẩu vào Mỹ.
Theo quy định hải quan Mỹ, xuất xứ hàng hóa được xác định dựa trên nơi sản phẩm trải qua quá trình “chuyển đổi đáng kể”, qua đó hình thành đặc tính thiết yếu. Đối với tấm pin mặt trời, các phán quyết trước đây xác định pin mặt trời là yếu tố quyết định xuất xứ, thay vì khâu lắp ráp cuối cùng. Điều này tạo điều kiện cho doanh nghiệp phân tách các công đoạn sản xuất giữa nhiều quốc gia.
Pin mặt trời chiếm khoảng 50-60% chi phí của một tấm pin nhưng có trọng lượng tương đối thấp, khiến việc vận chuyển chúng qua khoảng cách lớn vẫn có hiệu quả kinh tế.
Từ tháng 1, các nhà lắp ráp tại Batam ngày càng nhập nhiều pin mặt trời từ Kenya và Nigeria, trong khi tiếp tục mua các linh kiện khác từ Trung Quốc. Cùng lúc, lượng tấm pin nhập khẩu vào Mỹ được khai báo có xuất xứ từ Kenya và Nigeria tăng mạnh, đạt gần 100 triệu USD mỗi tháng vào tháng 6.
Phân tích của Bloomberg cho thấy các nhà máy tại châu Phi nhập tấm nền từ Trung Quốc, chế biến thành pin mặt trời rồi xuất sang Indonesia. Các nhà máy tại Batam sau đó lắp ráp thành mô-đun hoàn chỉnh và xuất khẩu sang Mỹ.
Chuỗi cung ứng trải dài ba châu lục
Một số cơ sở sản xuất tại Kenya dường như mới được xây dựng. Hình ảnh vệ tinh cho thấy các nhà máy gần Nairobi và Mombasa phần lớn được hoàn thành trong khoảng giữa năm 2025 và đầu năm 2026.
Hồ sơ hải quan cho thấy các cơ sở này nhập tấm nền từ Trung Quốc và xuất pin mặt trời sang Indonesia. Khối lượng xuất khẩu của các nhà sản xuất Indonesia sang Mỹ có sự tương đồng với lượng pin và linh kiện mà họ nhập khẩu.
Mô hình tương tự cũng xuất hiện tại Nigeria. Một nhà cung cấp pin mặt trời mới thành lập đã xuất khẩu gần 100 triệu USD pin sang Indonesia trong nửa đầu năm 2026.
Các hồ sơ thương mại cho thấy mối liên hệ giữa nhà cung cấp thiết bị Trung Quốc, nhà sản xuất pin mặt trời châu Phi và nhà lắp ráp Indonesia, hình thành một chuỗi cung ứng trải dài qua Trung Quốc, châu Phi và Đông Nam Á.
Johni Martha, Tổng cục trưởng Tổng cục Đàm phán Thương mại Quốc tế thuộc Bộ Thương mại Indonesia, cho biết chính phủ nước này nhận thức được sự khác biệt giữa số liệu của Mỹ và Indonesia nhưng cho rằng mức chênh lệch không đáng kể. Indonesia vẫn cam kết bảo đảm hàng xuất khẩu tuân thủ luật pháp quốc tế và không ủng hộ các hoạt động nhằm né tránh quy định của các nước đối tác, ông nói.
“Những khác biệt giữa số liệu xuất khẩu và nhập khẩu không thể được sử dụng làm cơ sở để kết luận rằng có sự khai báo sai về xuất xứ hàng hóa hoặc nỗ lực né thuế quan,” Martha nói.
Thuế mới có thể làm thay đổi dòng hàng
Các biện pháp mới của Mỹ có thể làm suy yếu tuyến thương mại trên nhưng khó chấm dứt hoàn toàn hoạt động sản xuất ở nước ngoài của doanh nghiệp Trung Quốc.
Quy định mới có hiệu lực từ ngày 4/12, tạo khoảng thời gian vài tháng để doanh nghiệp tiếp tục xuất hàng. Các cơ quan quản lý Mỹ cho biết sẽ theo dõi những doanh nghiệp đột ngột tăng mạnh lượng nhập khẩu nhằm tích trữ hàng trước khi quy định có hiệu lực.
Washington cũng đưa ra một số ngoại lệ cho phép tiếp tục nhập khẩu đối với các doanh nghiệp cam kết xây dựng nhà máy mới tại Mỹ trước khi nhiệm kỳ của Tổng thống Trump kết thúc.
Trong khi đó, các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn có động lực lớn để mở rộng ra nước ngoài ngay cả khi Mỹ đóng các lỗ hổng né thuế.
Tình trạng dư thừa công suất và cuộc chiến giá kéo dài tại Trung Quốc đã khiến lợi nhuận trong nước giảm xuống gần bằng 0. Chính phủ và ngành công nghiệp nước này đang tìm cách loại bỏ công suất kém hiệu quả và tăng cường kiểm soát giá.
Các thị trường nước ngoài có mức sinh lời hấp dẫn hơn, trong khi quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu cũng đang thúc đẩy nhu cầu đối với điện mặt trời.
“Động lực mở rộng ra nước ngoài không mang tính ngắn hạn,” Muyi Yang, nhà phân tích của tổ chức nghiên cứu năng lượng sạch Ember tại Sydney, nhận định.
Theo Yang, không phải mọi nhà máy mới của Trung Quốc ở nước ngoài đều nhằm né tránh một mức thuế cụ thể. Ngày càng nhiều doanh nghiệp đang tìm kiếm thị trường tương lai và xây dựng sự hiện diện lâu dài tại đó.
Khi Mỹ nâng mức giá nhập khẩu tối thiểu, một số mô-đun ban đầu dành cho thị trường Mỹ có thể được chuyển hướng sang Mỹ Latinh, Trung Đông và khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Những khu vực này, theo Yang, sẽ ngày càng trở thành các thị trường thực sự đối với doanh nghiệp Trung Quốc thay vì chỉ đóng vai trò là “bệ phóng xuất khẩu”.