Các chính phủ ngày càng muốn kiểm soát trí tuệ nhân tạo (AI) trong bối cảnh các công ty liên tục phát hành những mô hình mã nguồn mở mạnh hơn, theo một tuyên bố đa phương ngày 23/7 tại hội nghị APEC quy tụ 21 nền kinh tế thành viên tại Trung Quốc.
APEC, trong đó có Mỹ và Trung Quốc, hôm 23/7 công bố Tuyên bố Thành Đô về AI, nhấn mạnh việc tôn trọng “an ninh, bảo vệ dữ liệu và quyền sở hữu trí tuệ”, đồng thời kêu gọi hỗ trợ phát triển mã nguồn mở. Tuyên bố cũng nêu rõ sự ủng hộ đối với các mô hình và dự án “áp dụng các biện pháp bảo đảm an ninh mạnh mẽ trong quá trình phát triển và triển khai”.
Những chi tiết này cho thấy AI mã nguồn mở đang ngày càng rời xa nguồn gốc đề cao tự do tối đa để chuyển sang mô hình có sự giám sát lớn hơn của nhà nước. Trung Quốc đã dẫn đầu trong làn sóng phát triển AI mã nguồn mở gần đây, trong bối cảnh Mỹ cáo buộc nước này đánh cắp công nghệ Mỹ để phát triển AI.
Các mô hình mã nguồn mở của những công ty Trung Quốc như DeepSeek và GLM 5.2 được cung cấp miễn phí để sử dụng và tải xuống, trái ngược với các công ty Mỹ như Anthropic, vốn chỉ cung cấp các mô hình AI đóng và thu phí sử dụng.
Winston Ma, giáo sư thỉnh giảng ngành luật tại Đại học New York, cho rằng việc tuyên bố Thành Đô “công khai thống nhất về hệ sinh thái mã nguồn mở và hạ tầng điện toán” cho thấy khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang chuyển từ các mô hình đóng sang các hệ thống có trọng số mở, kết hợp với hạ tầng năng lượng, viễn thông và kỹ thuật số được điều phối ở cấp nhà nước.
Theo Li Lecheng, Bộ trưởng Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc, người chủ trì cuộc họp các nhà lãnh đạo hôm 23/7, tuyên bố AI của APEC là văn kiện đầu tiên ở cấp bộ trưởng bao gồm hợp tác về mã nguồn mở.
Ông cho biết tất cả các bên đều nhận thức được những rủi ro của AI và khuyến khích đối thoại giữa chính phủ, khu vực tư nhân và giới học thuật nhằm chia sẻ thông tin về an ninh mạng, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và các vụ lừa đảo trực tuyến.
Những tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều thông tin cho thấy Washington và Bắc Kinh đang tìm cách siết chặt kiểm soát năng lực AI trong nước.
Theo bà Wei Sun, chuyên gia phân tích chính về AI tại Counterpoint Research, cụm từ “bảo đảm an ninh mạnh mẽ” cho phép các nền kinh tế coi trọng an ninh có thể tiếp tục hỗ trợ các mô hình mở, đồng thời vẫn yêu cầu thử nghiệm, minh bạch, bảo vệ dữ liệu và kiểm soát việc triển khai.
“Cuộc tranh luận đang vượt ra ngoài câu hỏi mã nguồn mở hay mã nguồn đóng để chuyển sang một vấn đề khác: ai có thể xây dựng một hệ sinh thái mở nhưng đủ đáng tin cậy để chính phủ và doanh nghiệp triển khai,” bà nói.
Tuy nhiên, công nghệ có thể tiến nhanh hơn nhiều so với tốc độ xây dựng các quy định quản lý.
Janet De Silva, Chủ tịch Nhóm công tác Kỹ thuật số và Đổi mới của Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC, hôm 23/7 đã kêu gọi các bộ trưởng chuẩn bị cho kỷ nguyên điện toán lượng tử.
“Chúng ta cần công nghệ mã hóa đáng tin cậy để bảo đảm an ninh cho toàn bộ hệ thống tài chính, qua đó bảo đảm điện toán lượng tử không chỉ là một biện pháp an ninh mà còn là cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh”, bà nói.
Một khu trưng bày theo chủ đề của Hội nghị Bộ trưởng APEC về Kỹ thuật số và AI năm 2026 tại Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, tây nam Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa Xã
Các đại biểu tham dự Hội nghị Bộ trưởng APEC về Kỹ thuật số và AI năm 2026 tại Thành Đô. Ảnh: Tân Hoa Xã
