Trung Quốc đã phóng nhóm vệ tinh đầu tiên thuộc dự án Tiansuan, mở màn cho kế hoạch xây dựng mạng lưới điện toán không gian. Thay vì truyền toàn bộ dữ liệu thu thập được về các trung tâm dữ liệu trên mặt đất, các vệ tinh sẽ xử lý thông tin ngay trên quỹ đạo, giúp giảm độ trễ và áp lực lên băng thông. Động thái này cho thấy tham vọng xây dựng một lớp hạ tầng tính toán mới cho nền kinh tế AI.
Công ty công nghệ vũ trụ Shanghai Xingshu Tiansuan cho biết đã đưa lên quỹ đạo nhóm vệ tinh đầu tiên thuộc dự án điện toán không gian, mở màn cho kế hoạch xây dựng mạng lưới gồm tới 1.000 vệ tinh và tiến tới thương mại hóa mạng điện toán trên quỹ đạo đầu tiên của Trung Quốc.
Theo thông tin trên website của công ty, chòm vệ tinh Tiansuan được phát triển như một nền tảng nghiên cứu mở gồm ba giai đoạn. Giai đoạn đầu có 6 vệ tinh, tiếp theo là 24 vệ tinh ở giai đoạn hai và mở rộng lên 300 vệ tinh trong giai đoạn ba. Mục tiêu cuối cùng của dự án là triển khai 1.000 vệ tinh trong không gian.
Nền tảng này được thiết kế để các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới có thể tiến hành thí nghiệm với vệ tinh thực tế, đồng thời đánh giá các ứng dụng của điện toán và kết nối vệ tinh.
Điện toán không gian là mô hình đưa năng lực xử lý dữ liệu lên quỹ đạo, thay vì truyền toàn bộ dữ liệu thô từ vệ tinh về các trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Các vệ tinh có thể trực tiếp xử lý những khối lượng dữ liệu lớn, bao gồm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và viễn thám, sau đó chỉ gửi kết quả cần thiết về Trái Đất.
Những người ủng hộ công nghệ này cho rằng cách tiếp cận trên có thể giảm độ trễ truyền dữ liệu và áp lực lên băng thông liên lạc. Đây là lợi thế đặc biệt quan trọng trong những ứng dụng cần phản hồi nhanh như cảnh báo thảm họa, giám sát tài nguyên và quan sát môi trường.
Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển điện toán không gian trong bối cảnh nước này tìm kiếm các nguồn năng lực tính toán mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của AI và nền kinh tế số.
Tại Hội nghị Công nghiệp Điện toán Không gian 2026 ở Bắc Kinh hồi tháng 4, Yu Guobin, Phó Cục trưởng Cục Vũ trụ thương mại thuộc Cục Quản lý Khoa học, Công nghệ và Công nghiệp Quốc phòng Trung Quốc, cho biết nước này đã bắt đầu nghiên cứu khả thi và đánh giá tiền khả thi cho dự án phát triển một chòm vệ tinh điện toán thông minh trên không gian.
Theo ông Yu, các trung tâm dữ liệu trên mặt đất đang đối mặt với những hạn chế như mức tiêu thụ năng lượng cao, quỹ đất hạn chế, chi phí làm mát lớn và phạm vi phủ sóng không toàn cầu. Trong khi đó, điện toán không gian có thể cung cấp năng lực xử lý với phạm vi phủ sóng rộng hơn và khả năng phản hồi theo thời gian thực.
Trong mô hình truyền thống, các vệ tinh thu thập lượng lớn dữ liệu nhưng chỉ có năng lực xử lý hạn chế. Phần lớn dữ liệu thô phải được truyền về các trạm mặt đất để phân tích, gây áp lực lớn lên hệ thống liên lạc. Theo các quan chức Trung Quốc, tỷ lệ dữ liệu được xử lý theo thời gian thực trong mô hình này hiện dưới 10%.
Với điện toán trên quỹ đạo, các vệ tinh có thể xử lý dữ liệu ngay trong không gian, qua đó rút ngắn thời gian truyền dữ liệu trong một số tình huống từ vài giờ xuống chỉ còn vài giây. Các vệ tinh điện toán cũng có thể hình thành mạng lưới liên kết bằng laser để mở rộng phạm vi phủ sóng trên toàn cầu.
Trung Quốc cho rằng công nghệ này có thể phục vụ nhiều lĩnh vực đòi hỏi khả năng phủ sóng liên tục, độ trễ thấp và độ tin cậy cao, như ứng phó khẩn cấp, quan sát đại dương và các hoạt động thám hiểm vùng cực.
Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cho biết nước này đang thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái công nghiệp điện toán không gian, bao gồm nghiên cứu các công nghệ nền tảng, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn cho phần cứng, phần mềm, mạng lưới và an ninh, cũng như phát triển chip chống bức xạ dành cho không gian và công nghệ liên lạc laser giữa các vệ tinh.
Dự án của Shanghai Xingshu Tiansuan cũng diễn ra trong bối cảnh cuộc đua phát triển năng lực tính toán trên quỹ đạo đang thu hút sự quan tâm của các công ty công nghệ lớn. SpaceX của tỷ phú Elon Musk được cho là đang thúc đẩy các sáng kiến điện toán không gian sau khi sáp nhập với công ty AI xAI hồi tháng 2, với mục tiêu hỗ trợ quá trình phát triển AI.
Việc phóng nhóm vệ tinh đầu tiên đánh dấu bước tiến của Trung Quốc trong cuộc đua phát triển năng lực tính toán trên quỹ đạo, đồng thời đưa dự án Tiansuan tiến gần hơn tới mục tiêu thương mại hóa mạng điện toán không gian. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn đầu của một kế hoạch dài hạn nhằm triển khai tới 1.000 vệ tinh.
Trung Quốc vẫn đang cạnh tranh với các sáng kiến tương tự của Mỹ, trong đó có nỗ lực phát triển điện toán trên quỹ đạo của SpaceX và xAI. Nếu được triển khai ở quy mô lớn, các mạng lưới này có thể bổ sung một lớp hạ tầng tính toán mới cho nền kinh tế AI, nằm ngoài các trung tâm dữ liệu truyền thống trên mặt đất.
Ảnh minh họa vệ tinh điện toán không gian của công ty công nghệ vũ trụ Shanghai Xingshu Tiansuan của Trung Quốc. Ảnh: Pakistan Today
