NASA ngày 30/6 công bố những cập nhật mới của chương trình Artemis, trong đó trao các hợp đồng đổ bộ Mặt Trăng phục vụ kế hoạch xây dựng căn cứ lâu dài, đồng thời bất ngờ tiết lộ ý tưởng đưa một xe tự hành chạy bằng năng lượng hạt nhân, vốn được chế tạo để hỗ trợ các sứ mệnh Sao Hỏa, tới khu vực cực nam Mặt Trăng.
Trong bản cập nhật định kỳ tháng này, NASA cho biết Astrobotic, Firefly Aerospace và Intuitive Machines sẽ cung cấp bốn tàu đổ bộ robot để đưa các thiết bị khoa học xuống bề mặt Mặt Trăng. Đây là một phần trong nỗ lực thử nghiệm những công nghệ cần thiết trước khi xây dựng căn cứ có người ở lâu dài.
“Chúng tôi đang áp dụng chính cách tiếp cận đã mang lại thành công cho NASA trong thập niên 1960,” Giám đốc NASA Jared Isaacman phát biểu trong buổi họp báo trực tuyến, nhấn mạnh chiến lược phát triển từng bước trước khi đưa con người trở lại Mặt Trăng.
Ông Isaacman cũng tiết lộ NASA đang cân nhắc tái sử dụng PROMISE, mẫu xe tự hành thử nghiệm được chế tạo theo thiết kế của hai xe tự hành Sao Hỏa Perseverance và Curiosity.
PROMISE (Polar Rover for Observation, Mapping, and In-Situ Exploration – Xe tự hành vùng cực phục vụ quan sát, lập bản đồ và thăm dò tại chỗ), trước đây có tên Optimism, được phát triển tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) ở California. Trong nhiều năm qua, xe đóng vai trò là nền tảng thử nghiệm trên Trái Đất, giúp các kỹ sư kiểm tra phần mềm và các lệnh điều khiển trước khi gửi các lệnh đó lên Perseverance và Curiosity đang hoạt động trên Sao Hỏa.
Hiện NASA muốn giao cho PROMISE một sứ mệnh mới.
Việc đưa PROMISE lên Mặt Trăng đồng nghĩa Perseverance và Curiosity sẽ không còn mẫu thử tương ứng trên Trái Đất để kiểm nghiệm các bản cập nhật. Tuy nhiên, Isaacman cho rằng đây là sự đánh đổi xứng đáng.
“Chúng tôi đã có nhiều năm kinh nghiệm vận hành hai xe tự hành trên Sao Hỏa và đây là phần cứng mà người nộp thuế đã đầu tư rất nhiều. Vì vậy câu hỏi được đặt ra là: ‘Nếu đưa nó lên Mặt Trăng thì sao?'”, ông nói.
Theo Isaacman, chỉ cần một số cải tiến nhỏ, PROMISE có thể trở thành phương tiện hỗ trợ đắc lực cho chương trình Artemis.
Giống Perseverance và Curiosity, PROMISE sử dụng máy phát điện nhiệt điện đồng vị phóng xạ (RTG), biến nhiệt lượng từ quá trình phân rã của vật liệu phóng xạ thành điện năng. Nhờ đó, xe không phụ thuộc vào ánh sáng Mặt Trời để hoạt động.
Đây là lợi thế đáng kể tại cực nam Mặt Trăng, nơi NASA dự định xây dựng căn cứ Artemis. Khu vực này được cho là chứa nhiều băng nước nhưng có điều kiện chiếu sáng rất phức tạp, với nhiều giai đoạn chìm trong bóng tối kéo dài.
Trong khi đó, các robot Mặt Trăng khác mà NASA đang phát triển đều sử dụng năng lượng Mặt Trời.
Đến năm 2029, NASA dự kiến thực hiện tối đa 20 sứ mệnh trong khuôn khổ chương trình Dịch vụ Tải trọng Mặt Trăng Thương mại (CLPS) nhằm hỗ trợ giai đoạn đầu xây dựng căn cứ. Các tàu đổ bộ được công bố lần này sẽ nằm trong nhóm sứ mệnh đầu tiên.
Một trong những nhiệm vụ dự kiến triển khai trong năm nay là tàu chở hàng Blue Moon Mark 1 của Blue Origin. Tuy nhiên, tiến độ bị ảnh hưởng sau khi tên lửa New Glenn phát nổ trong một cuộc thử nghiệm động cơ hồi tháng trước. Dù vậy, Giám đốc điều hành Blue Origin Dave Limp vẫn tin tưởng New Glenn sẽ cất cánh trở lại trong năm nay.
NASA cũng giao hai nhiệm vụ cho tàu đổ bộ Griffin 1 của Astrobotic, trong đó một nhiệm vụ sẽ đưa xe tự hành FLIP của Astrolab lên Mặt Trăng vào nửa cuối năm 2026.
Firefly Aerospace và Intuitive Machines sẽ sử dụng các tàu đổ bộ Blue Ghost và Nova-C cho các sứ mệnh CLPS trong vài năm tới.
Mỗi tàu đổ bộ sẽ mang theo ít nhất ba thiết bị khoa học của NASA để nghiên cứu tác động của luồng khí động cơ lên bụi Mặt Trăng, thử nghiệm hệ thống định vị bằng laser và đo mức bức xạ trên quỹ đạo cũng như bề mặt Mặt Trăng.
“Chúng ta đã biết khá nhiều về Mặt Trăng, kể cả khu vực cực nam, nhưng vẫn còn rất nhiều điều cần tìm hiểu trước khi đưa con người đến đó và xây dựng căn cứ”, Carlos Garcia-Golan, quản lý chương trình Moon Base của NASA, cho biết. “Việc triển khai nhiều phương tiện khác nhau để khảo sát môi trường và các khu vực dự kiến xây dựng căn cứ là vô cùng quan trọng.”
Xe tự hành thử nghiệm PROMISE của NASA tại Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) ở California, với hình ảnh Mặt Trăng phía sau. Ảnh: NASA
Minh họa ba tàu đổ bộ thương mại của Astrobotic, Intuitive Machines và Firefly Aerospace trên bề mặt Mặt Trăng. NASA ngày 30/6 thông báo các tàu đổ bộ này sẽ đưa thêm các thiết bị khoa học và trình diễn công nghệ xuống Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình xây dựng căn cứ Mặt Trăng. Ảnh: Astrobotic/Intuitive Machines/Firefly
