Một vụ bùng nổ sao hiếm gặp chỉ xảy ra khoảng một lần trong đời người có thể diễn ra bất kỳ lúc nào trong tuần này, khiến một “ngôi sao mới” xuất hiện trên bầu trời đêm. Nếu điều đó xảy ra, hệ sao T Coronae Borealis (T CrB) sẽ bất ngờ sáng rực, có độ sáng tương đương sao Bắc Đẩu.
T CrB là một trong những ví dụ điển hình của hiện tượng tân tinh tái diễn. Đây là vụ nổ nhiệt hạch xảy ra trên bề mặt một sao lùn trắng, trung bình khoảng 80 năm một lần, khi ngôi sao này tích tụ đủ vật chất hút từ một sao khổng lồ đỏ đồng hành quay quanh nó.
Sau mỗi vụ nổ, sao lùn trắng lại tiếp tục hút vật chất từ ngôi sao đồng hành cho đến khi đạt ngưỡng tới hạn và chu kỳ lặp lại. Theo NASA, trong toàn bộ Dải Ngân hà hiện chỉ có 5 hệ sao thuộc loại tân tinh tái diễn như vậy được biết đến.
Khi nào T Coronae Borealis sẽ bùng nổ?
T CrB sáng bùng lên khoảng 80 năm một lần, dựa trên dữ liệu quan sát kéo dài suốt 8 thế kỷ. Lần bùng sáng gần nhất được ghi nhận vào năm 1946.
Dựa trên một đợt suy giảm độ sáng từng xuất hiện trong hệ sao này, nhiều nhà thiên văn từng dự đoán vụ nổ tiếp theo có thể xảy ra ngay từ tháng 2/2024. Tuy nhiên, T CrB vẫn duy trì trạng thái mờ nhạt bất chấp hàng loạt dự báo trước đó.
Các nhà thiên văn đã nhiều lần cố gắng đối chiếu những biến động nhỏ trong độ sáng của hệ sao với dữ liệu lịch sử ít ỏi hiện có, đồng thời tính đến sự thay đổi trong tốc độ hút vật chất của sao lùn trắng.
“Chúng tôi biết chắc chắn nó sẽ xảy ra. Chỉ là chưa thể xác định chính xác vào tháng nào,” nhà vật lý thiên văn Elizabeth Hays, nhà khoa học dự án của kính thiên văn không gian tia gamma Fermi của NASA, từng nhận định.
Một nghiên cứu của nhà thiên văn Jean Schneider thuộc Đài quan sát Paris đã đưa ra bốn mốc thời gian tiềm năng cho vụ bùng sáng, trong đó ngày cuối cùng là 25/6/2026, dựa trên giả thuyết tồn tại một thiên thể thứ ba trong hệ T CrB. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học tỏ ra hoài nghi vì chưa có bằng chứng quan sát nào xác nhận sự tồn tại của thiên thể này.
Điều gì sẽ xảy ra khi vụ nổ diễn ra?
Mỗi vụ nổ tân tinh sẽ khiến độ sáng biểu kiến của T CrB tăng vọt khi bức xạ phát ra từ sự kiện này đến được Trái Đất sau hành trình khoảng 3.000 năm xuyên qua không gian.
Trong trạng thái bình thường, T CrB quá mờ để mắt thường có thể quan sát, với độ sáng khoảng cấp sao +10. Trong thiên văn học, số cấp sao càng nhỏ thì thiên thể càng sáng; mắt người trong điều kiện bầu trời tối có thể nhìn thấy các vật thể tới khoảng cấp sao +6.
Khi xảy ra tân tinh, độ sáng của T CrB có thể tăng từ cấp +10 lên khoảng +2, đủ sáng để quan sát bằng mắt thường và gần tương đương với sao Bắc Đẩu (Polaris).
Cách tìm T Coronae Borealis trên bầu trời
T CrB nằm gần chòm sao Corona Borealis (Vương Miện Phương Bắc), một vòng cung gồm nhiều ngôi sao nằm giữa hai chòm sao Bootes và Hercules trên bầu trời mùa hè ở Bắc bán cầu.
Trước khi bùng sáng, người quan sát cần sử dụng ống nhòm 10×50 hoặc kính thiên văn nhỏ để tìm T CrB. Trước hết hãy xác định ngôi sao Epsilon Coronae Borealis, có độ sáng cấp 4,28 và nằm ở vị trí thứ hai từ bên trái trong vòng cung của chòm sao.
Từ đó, quan sát khu vực bầu trời cách ngôi sao này khoảng một độ về phía dưới bên phải — tương đương chiều rộng ngón út khi duỗi tay — để xác định vị trí của T CrB.
Hiện tượng sẽ kéo dài bao lâu?
Theo NASA, sau khi bùng nổ, ánh sáng từ T CrB sẽ duy trì khả năng quan sát bằng mắt thường trong chưa đầy một tuần. Tuy nhiên, người quan sát vẫn có thể tiếp tục theo dõi sự suy giảm độ sáng của nó trong thời gian dài hơn bằng ống nhòm hoặc kính thiên văn.
Nếu vụ nổ thực sự diễn ra trong những ngày tới, đây sẽ là cơ hội hiếm có để quan sát một hiện tượng thiên văn chỉ xuất hiện khoảng một lần mỗi 80 năm, trước khi T Coronae Borealis lại biến mất khỏi tầm nhìn của mắt thường trong nhiều thập kỷ tiếp theo.
Minh họa hệ sao T Coronae Borealis gồm một sao khổng lồ đỏ đang ở giai đoạn cuối vòng đời và một sao lùn trắng có kích thước tương đương Trái Đất quay quanh nhau. Ảnh: NASA
Cách xác định chòm sao Corona Borealis trên bầu trời mùa hè. Ảnh: Anthony Wood/Canva
