Đợt IPO lịch sử của SpaceX hôm thứ Năm, 11/6, không chỉ tạo nên thương vụ niêm yết lớn nhất thế giới. Nó còn đưa Elon Musk trở thành người đầu tiên trong lịch sử nhân loại sở hữu khối tài sản vượt 1.000 tỉ USD.
Nhưng phía sau cột mốc chưa từng có này là một nghịch lý đáng chú ý: trong khi hình ảnh giới siêu giàu ngày càng bị công chúng hoài nghi, Musk vẫn duy trì được sức hút đặc biệt với nhà đầu tư, khách hàng và hàng triệu người theo dõi trên toàn cầu.
Không giống Warren Buffett hay Bill Gates, những tỉ phú gắn với hình ảnh điềm tĩnh và thận trọng, Musk xây dựng thương hiệu cá nhân bằng các phát ngôn gây tranh cãi, những tham vọng tưởng như bất khả thi và phong cách lãnh đạo không theo bất kỳ khuôn mẫu nào.
Đối với người hâm mộ, ông là hiện thân của tinh thần đổi mới. Với những người chỉ trích, Musk là ví dụ điển hình về quyền lực quá lớn tập trung vào một cá nhân.
Dù đứng ở góc nhìn nào, thị trường vừa đưa ra câu trả lời của mình khi SpaceX huy động thành công 75 tỉ USD trong đợt IPO và được định giá tới 1.770 tỉ USD.
Điều nhà đầu tư mua không chỉ là SpaceX
Theo tính toán của Reuters, phần lớn tài sản của Musk hiện nằm trong cổ phần SpaceX với giá trị khoảng 866 tỉ USD. Khi cộng thêm Tesla cùng các tài sản khác, giá trị tài sản ròng của ông vượt mốc 1.100 tỉ USD.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng nhà đầu tư thực chất không chỉ mua cổ phiếu SpaceX. Họ đang đặt cược vào chính Elon Musk.
Khái niệm “Elon premium” ngày càng phổ biến trên Phố Wall để mô tả phần định giá cộng thêm mà các doanh nghiệp của Musk nhận được nhờ niềm tin vào khả năng biến những ý tưởng táo bạo thành hiện thực.
Giống như Tesla từng khiến ngành công nghiệp ô tô phải chuyển hướng sang xe điện, nhiều nhà đầu tư tin Musk có thể tạo ra những cuộc cách mạng tương tự trong lĩnh vực không gian, Internet vệ tinh và trí tuệ nhân tạo.
“Giống như Tesla, SpaceX thực chất là một khoản đầu tư đặt cược vào Elon Musk”, Matt Kennedy, chiến lược gia cấp cao của Renaissance Capital, nhận định.
Ở mức định giá từ 1.500-2.000 tỉ USD, những phương pháp định giá truyền thống dường như không còn đủ để lý giải sức hấp dẫn của SpaceX.
Từ Tesla đến “Muskonomy”
Sinh năm 1971 tại Pretoria, Nam Phi, Musk trở thành một trong những doanh nhân có ảnh hưởng nhất thế giới thông qua Tesla và SpaceX trước khi mở rộng tầm ảnh hưởng sang mạng xã hội X (trước đây là Twitter).
Theo thời gian, mạng lưới doanh nghiệp xoay quanh Musk lớn đến mức giới phân tích gọi đó là “Muskonomy” – nền kinh tế Musk, một hệ sinh thái kinh tế vận hành quanh tầm nhìn, các quyết định và sức ảnh hưởng của riêng ông.
Ngoài Tesla và SpaceX, Musk còn tham gia sáng lập Neuralink, The Boring Company cùng nhiều dự án công nghệ khác.
Những người ủng hộ cho rằng rất ít doanh nhân trong lịch sử có khả năng thay đổi nhiều ngành công nghiệp cùng lúc như Musk.
Bob Lutz, cựu Phó chủ tịch General Motors, nhận xét rằng Musk đã giúp khôi phục niềm tin vào năng lực sáng tạo kỹ thuật của ngành ô tô Mỹ.
Thiên tài đổi mới hay rủi ro hệ thống?
Tuy nhiên, chính sự tập trung quyền lực vào một cá nhân cũng là nguồn gốc của nhiều tranh cãi.
Trong nhiều năm qua, Musk liên tục đối đầu với cơ quan quản lý, giới truyền thông, các nhà đầu tư bán khống và nhiều đối thủ kinh doanh. Các cuộc tranh cãi này thường diễn ra công khai trên mạng xã hội và thu hút sự chú ý toàn cầu.
Việc ông tham gia chính trị cũng làm gia tăng những lo ngại về xung đột lợi ích giữa tham vọng kinh doanh và ảnh hưởng chính trị.
Vai trò của Musk trong Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) dưới thời Tổng thống Donald Trump từng khiến Tesla đối mặt với làn sóng phản đối tại nhiều thị trường quốc tế trong năm 2025.
Đối với các nhà phê bình, đây là bằng chứng cho thấy rủi ro khi vận mệnh của những doanh nghiệp trị giá hàng nghìn tỉ đô la phụ thuộc quá nhiều vào một con người.
Cột mốc chưa từng có
Dẫu vậy, lịch sử kinh doanh thường được viết bởi những người sẵn sàng theo đuổi những mục tiêu mà phần còn lại của thế giới cho là bất khả thi.
Từ xe điện, tên lửa tái sử dụng, Internet vệ tinh đến các tham vọng về trí tuệ nhân tạo và định cư trên Sao Hỏa, Musk đã nhiều lần biến những ý tưởng từng bị xem là viển vông thành các doanh nghiệp trị giá hàng trăm tỉ đô la. Đó cũng là lý do khiến thị trường tiếp tục đặt cược vào ông.
Đợt IPO của SpaceX có thể được nhớ đến không chỉ vì quy mô kỷ lục, mà còn bởi đây là thời điểm Elon Musk chính thức bước sang một vùng lãnh thổ mới của sự giàu có – trở thành người đầu tiên trong lịch sử sở hữu khối tài sản vượt mốc 1.000 tỉ USD.
Elon Musk giơ điện thoại lên trời trong cuộc họp báo chung với Giám đốc điều hành T-Mobile Mike Sievert tại cơ sở Starbase của SpaceX ở Brownsville, bang Texas, Mỹ ngày 25/8/2022. Ảnh: Reuters
