Vệ tinh Khảo sát Ngoại Hành tinh Quá cảnh, còn gọi là tàu vũ trụ TESS, của Cơ Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) vừa công bố bức ảnh toàn cảnh bầu trời đêm chi tiết nhất từ trước đến nay, hé lộ vị trí của 6.000 thế giới tiềm năng bên ngoài Hệ Mặt Trời.
Bản đồ mới bao gồm các ngoại hành tinh (hành tinh ngoài hệ Mặt Trời) đã được xác nhận và chờ kiểm chứng trong các nhiệm vụ của TESS trước tháng 9/2025, thời điểm kết thúc giai đoạn gia hạn lần thứ hai của sứ mệnh. TESS được phóng lên từ Bệ phóng SLC-40 tại Cape Canaveral vào tháng 4/2018.
Bà Rebekah Hounsell, nhà khoa học dự án phụ trợ của TESS tại Trung tâm Bay Vũ trụ Goddard ở Greenbelt, Maryland, tuyên bố: “TESS giúp chúng tôi phát hiện hành tinh đủ mọi kích cỡ, từ những hành tinh nhỏ như Sao Thủy đến những hành tinh lớn hơn cả Sao Mộc. Một số thậm chí nằm trong vùng có thể sống được, nơi nước lỏng có thể tồn tại trên bề mặt, yếu tố quan trọng trong cuộc tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất.”
TESS săn tìm ngoại hành tinh bằng cách đo độ sụt giảm ánh sáng cực nhỏ khi chúng đi ngang qua (quá cảnh) bề mặt sao chủ, làm che khuất một phần ánh sáng của ngôi sao đó. Toàn bộ vùng trời khảo sát được chia thành các khu vực, mỗi khu vực chứa hàng chục nghìn ngôi sao. Bốn camera của TESS quan sát mỗi khu vực trong khoảng một tháng để tìm kiếm tín hiệu sụt giảm ánh sáng trước khi chuyển sang khu vực tiếp theo.
Bức ảnh ghép toàn bầu trời mới nhất được xây dựng từ 96 khu vực được quan sát từ tháng 4/2018 đến tháng 9/2025. Các chấm xanh dương thể hiện khoảng 700 hành tinh ngoại hệ đã được xác nhận, bao gồm những thế giới kỳ lạ như hành tinh đang bị chính ngôi sao chủ hủy diệt, hay những hành tinh bị tàn phá bởi núi lửa. Các chấm cam đại diện cho các ứng cử viên hành tinh ngoại hệ do TESS phát hiện nhưng chưa được xác nhận.
Chỉ riêng trong năm nay, TESS đã phát hiện một hệ hành tinh chưa từng thấy, bao gồm một siêu Trái Đất và một hành tinh đồng hành có quỹ đạo lệch tâm và nghiêng cao. Cũng trong năm nay, TESS tìm thấy bằng chứng về vụ va chạm giữa hai hành tinh, để lại đám mây mảnh vụn phía trước sao chủ. Nghiên cứu vụ va chạm thảm khốc này có thể giúp các nhà khoa học tìm hiểu về vụ va chạm giả định giữa Trái Đất và một thiên thể hành tinh cách đây hàng tỷ năm, vụ va chạm được cho là đã tạo ra Mặt Trăng.
“Càng đào sâu vào kho dữ liệu khổng lồ của TESS, đặc biệt khi sử dụng các thuật toán tự động, chúng tôi càng tìm thấy nhiều bất ngờ,” bà Allison Youngblood, nhà khoa học dự án TESS tại NASA Goddard, cho biết. “Ngoài các hành tinh, TESS còn giúp chúng tôi nghiên cứu các dòng sông sao trẻ, quan sát hành vi thiên hà năng động, và theo dõi các tiểu hành tinh gần Trái Đất. Khi TESS tiếp tục lấp đầy những vùng trời còn trống, không ai biết nó sẽ phát hiện ra điều gì tiếp theo.”
Toàn cảnh bầu trời này được ghép từ 96 khu vực TESS quan sát. Tính đến tháng 9/2025, TESS đã phát hiện 679 hành tinh ngoại hệ (chấm xanh) và 5.165 ứng cử viên (chấm cam). Ảnh: NASA
