Hoạt động của Mặt Trời đang gia tăng mạnh mẽ khi liên tiếp phát ra hai vụ bùng phát tia X cấp X2.5 chỉ trong vòng 7 giờ ngày 24/4, gây gián đoạn tín hiệu vô tuyến trên diện rộng.
Cả hai vụ bùng phát tia X đều xuất phát từ vùng vết đen Mặt Trời AR4419 ở rìa phía tây. Vụ đầu đạt đỉnh vào lúc 9h07 tối ngày 23/4 theo giờ miền Đông Mỹ, tức 8h07 sáng thứ Sáu ngày 24/4 giờ Việt Nam, tiếp theo là vụ thứ hai lúc 4h14 sáng giờ miền Đông ngày 24/4 (15h14 cùng ngày giờ Việt Nam. Theo nhà vật lý Mặt Trời Ryan French, đây là những bùng phát mạnh nhất trong vòng 78 ngày qua.
Các luồng bức xạ từ những vụ bùng phát này đã gây ra hiện tượng mất sóng vô tuyến mạnh ở phía Trái Đất đang được chiếu sáng — lần đầu ảnh hưởng đến một phần Thái Bình Dương và Úc, lần thứ hai tác động đến Đông Á.
Vùng vết đen hoạt động mạnh này đang “trình diễn” những hiện tượng ấn tượng trước khi quay khuất khỏi tầm quan sát. Trước đó, ngày 23/4 đã ghi nhận hàng loạt bùng phát cấp M, cùng với một hiện tượng hiếm gọi là “bùng phát đồng cảm”, khi xảy ra đồng thời ở hai vùng vết đen nằm ở hai phía đối diện của Mặt Trời.
Các bùng phát tia X nhiều khả năng đi kèm với các vụ phóng khối nhật hoa (CME) — những đợt phóng thích lớn plasma và từ trường từ Mặt Trời. Tuy nhiên, do vị trí của vùng vết đen nằm ở rìa phía tây, khả năng các CME này hướng thẳng về phía Trái Đất là không cao. Dù vậy, các nhà dự báo vẫn đang mô phỏng quỹ đạo, và khả năng bị ảnh hưởng “sượt qua” vẫn có thể xảy ra, có thể gây ra bão địa từ và tạo nên cực quang rực rỡ.
Bùng phát Mặt Trời là những vụ nổ năng lượng cực mạnh trên Mặt Trời, giải phóng lượng lớn bức xạ điện từ với tốc độ ánh sáng, bao gồm tia X và tia cực tím. Chúng được phân loại theo cường độ thành 5 cấp: A, B, C, M và X, trong đó mỗi cấp mạnh gấp 10 lần cấp trước, và cấp X là mạnh nhất.
Khi bức xạ từ bùng phát Mặt Trời tới Trái Đất, nó làm ion hóa tầng điện ly — lớp khí quyển trên cao — gây gián đoạn liên lạc vô tuyến sóng ngắn.
Trong điều kiện bình thường, sóng vô tuyến tần số cao có thể truyền đi xa bằng cách phản xạ qua các lớp trên của tầng điện ly. Nhưng khi xảy ra bùng phát mạnh, các lớp thấp bị ion hóa nhiều hơn, khiến môi trường trở nên dày đặc các hạt mang điện.
Điều này làm sóng vô tuyến dễ va chạm với các hạt mang điện và mất năng lượng, khiến tín hiệu suy yếu, bị méo hoặc thậm chí bị hấp thụ hoàn toàn, dẫn đến hiện tượng mất sóng vô tuyến, theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA).
Hiện tượng mất sóng vô tuyến tần số cao do vụ bùng phát tia X đầu tiên ngày 24/4 gây ra. Ảnh: Trung tâm Dự báo Thời tiết Không gian Hoa Kỳ
