Blue Origin đã đạt một cột mốc quan trọng trong tham vọng cạnh tranh với SpaceX khi lần đầu tiên tái sử dụng thành công tầng đẩy của tên lửa hạng nặng New Glenn trong một sứ mệnh quỹ đạo. Tuy nhiên, thành công này phần nào bị lu mờ khi tải trọng của chuyến bay – một vệ tinh viễn thông – được đưa vào quỹ đạo không theo đúng kế hoạch.
Tên lửa New Glenn thực hiện chuyến bay thứ ba vào lúc 7h25 sáng Chủ nhật (19/4, giờ miền Đông Mỹ; 18h25 cùng ngày giờ Việt Nam) từ bệ phóng LC-36 tại Trạm Lực lượng Không gian Cape Canaveral, bang Florida. Đây là lần đầu tiên Blue Origin sử dụng lại lõi tầng một từng bay trước đó, cụ thể là từ sứ mệnh NG-2, dù đã thay mới các động cơ.
“Đây là chuyến bay rất quan trọng với chúng tôi. Lần đầu tiên chúng tôi sử dụng lại một tầng đẩy,” ông Jordan Charles, Phó Chủ tịch phụ trách New Glenn của Blue Origin, cho biết trong phần bình luận trực tiếp.
Ban đầu, vụ phóng dự kiến diễn ra lúc 6h45 sáng nhưng đã bị hoãn khoảng 40 phút do quá trình đếm ngược tạm dừng ở mốc T-3 phút 57 giây vì lý do không được tiết lộ. Sau đó, tên lửa cất cánh thuận lợi và phần lớn các giai đoạn bay diễn ra đúng kế hoạch.
Khoảng 3,5 phút sau khi rời bệ, tầng một tách khỏi tầng trên và quay trở lại Trái Đất, hạ cánh thành công xuống tàu không người lái “Jacklyn” trên Đại Tây Dương khoảng 6 phút sau đó. Đây là lần thứ hai Blue Origin thu hồi thành công tầng đẩy New Glenn, sau sứ mệnh NG-2 vào tháng 11/2025.
Theo Blue Origin, tầng đẩy được tái sử dụng lần này đã được nâng cấp hệ thống bảo vệ nhiệt để chịu được nhiệt độ khắc nghiệt khi tái nhập khí quyển, đồng thời cải tiến hệ thống dẫn đường nhằm tăng độ chính xác khi hạ cánh. Việc tái sử dụng – ngay cả khi sử dụng động cơ mới – được xem là bước tiến quan trọng của công ty hướng tới mục tiêu mỗi tầng đẩy có thể bay ít nhất 25 lần.
Sự cố quỹ đạo đặt dấu hỏi cho sứ mệnh
Dù đạt được cột mốc kỹ thuật, kết quả tổng thể của sứ mệnh NG-3 vẫn chưa rõ ràng. Khoảng hai giờ sau khi phóng, Blue Origin cho biết vệ tinh BlueBird 7 do AST SpaceMobile phát triển đã được đưa vào “quỹ đạo không như dự kiến”.
“Chúng tôi đã xác nhận tách tải trọng. AST SpaceMobile cũng xác nhận vệ tinh đã được kích hoạt,” công ty cho biết trên mạng xã hội X, đồng thời nói thêm rằng đang tiếp tục đánh giá tình hình.
Theo kế hoạch bay, tầng trên của New Glenn đáng lẽ phải thực hiện lần đốt động cơ thứ hai khoảng một giờ sau khi cất cánh để đưa vệ tinh vào đúng quỹ đạo mục tiêu. Tuy nhiên, hiện chưa rõ lần đốt này có diễn ra hay không hoặc có gặp trục trặc kỹ thuật hay không.
Nếu sự cố được xác nhận, đây có thể là rủi ro đáng kể đối với các kế hoạch ngắn hạn của Blue Origin, đặc biệt khi công ty đã ký hợp đồng phóng nhiều vệ tinh cho AST SpaceMobile nhằm xây dựng mạng viễn thông di động từ không gian.
Bước tiến trong cuộc đua tái sử dụng
Dù còn nghi vấn về tải trọng, việc tái sử dụng tầng đẩy vẫn là thành tựu mang tính bước ngoặt đối với Blue Origin. Khả năng tái sử dụng là yếu tố then chốt quyết định chi phí và khả năng cạnh tranh trong ngành phóng vũ trụ.
SpaceX hiện là công ty duy nhất vận hành thành công các tên lửa quỹ đạo có thể tái sử dụng như Falcon 9 và Falcon Heavy, đồng thời đang phát triển hệ thống Starship. Thành công của Falcon 9 – với khả năng tái sử dụng tầng đẩy nhiều lần – là một trong những yếu tố giúp SpaceX chiếm lĩnh thị trường phóng thương mại toàn cầu.
New Glenn được thiết kế ngay từ đầu với mục tiêu tái sử dụng hoàn toàn tầng một. Tên lửa cao 98 mét, tương đương hệ thống SLS của NASA và cao hơn đáng kể so với Falcon 9. Tầng một sử dụng 7 động cơ BE-4, chạy bằng nhiên liệu methalox (oxy lỏng và methane lỏng), tương tự cấu hình của Starship.
Trong hai sứ mệnh trước đó, chỉ có NG-2 hạ cánh thành công tầng đẩy, đồng thời đưa các tàu thăm dò ESCAPADE của NASA lên đường tới Sao Hỏa. Chuyến bay đầu tiên của New Glenn vào tháng 1/2025 đạt quỹ đạo nhưng không thể thu hồi tầng một.
Vệ tinh “khổng lồ” và tham vọng viễn thông
Tải trọng của sứ mệnh NG-3 là BlueBird 7, vệ tinh “Block 2” thứ hai trong chòm vệ tinh của AST SpaceMobile. Vệ tinh này có dải ăng-ten rộng khoảng 223 m², thuộc nhóm lớn nhất từng được đưa vào không gian, và được thiết kế để cung cấp dịch vụ Internet kết nối trực tiếp với điện thoại di động.
Dự án của AST SpaceMobile nhằm xây dựng mạng viễn thông di động từ quỹ đạo thấp, cho phép điện thoại thông thường kết nối trực tiếp với vệ tinh mà không cần thiết bị chuyên dụng. Blue Origin là một trong những đối tác phóng chính trong kế hoạch triển khai chòm vệ tinh này.
Liên quan chương trình Artemis
Ngoài thị trường thương mại, New Glenn còn đóng vai trò quan trọng trong các kế hoạch không gian sâu của Blue Origin. Công ty kỳ vọng sử dụng tên lửa này để phóng tàu đổ bộ Mặt Trăng Blue Moon – một trong hai phương tiện thương mại được NASA lựa chọn cho chương trình Artemis.
Trong bối cảnh Starship của SpaceX liên tục đối mặt với các trì hoãn, phương án của Blue Origin đang được chú ý trở lại. Công ty cho biết phiên bản không người lái Blue Moon Mark 1 có thể được phóng lên Mặt Trăng vào cuối mùa hè năm nay, sau khi hoàn tất thử nghiệm môi trường tại Trung tâm Vũ trụ Johnson (NASA).
NASA hiện cũng đang điều chỉnh kế hoạch Artemis III. Thay vì hạ cánh ngay lên Mặt Trăng, các phi hành gia sẽ thực hành ghép nối với tàu đổ bộ trên quỹ đạo Trái Đất, với mục tiêu sớm nhất vào khoảng giữa năm 2027.
Trước khi được chứng nhận chở người, cả Blue Moon và Starship đều phải hoàn thành hàng loạt thử nghiệm quan trọng, bao gồm tiếp nhiên liệu siêu lạnh trên quỹ đạo và các chuyến hạ cánh không người lái.
Trong khi SpaceX đang chuẩn bị cho chuyến bay thử nghiệm tiếp theo của Starship, Blue Moon Mark 1 đã hoàn tất thử nghiệm trong buồng chân không tại Trung tâm Vũ trụ Johnson và đang tiếp tục được kiểm tra tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy (Florida).
Cột mốc quan trọng, nhưng chưa trọn vẹn
Chuyến bay NG-3 cho thấy Blue Origin đang tiến gần hơn tới mục tiêu xây dựng một hệ thống phóng tái sử dụng hiệu quả – điều được xem là chìa khóa để cạnh tranh trong ngành công nghiệp không gian hiện đại. Tuy nhiên, vấn đề với quỹ đạo của vệ tinh BlueBird 7 cũng nhấn mạnh rằng công ty vẫn còn nhiều thách thức kỹ thuật cần vượt qua.
Trong cuộc đua ngày càng khốc liệt với SpaceX, mỗi bước tiến đều quan trọng – nhưng chỉ những sứ mệnh hoàn hảo mới đủ để định hình vị thế lâu dài.
New Glenn cất cánh từ bệ LC-36 tại Cape Canaveral. Ảnh: Blue Origin
Tên lửa New Glenn NG-3 của Blue Origin rời bệ phóng tại Florida ngày 19/4/2026. Ảnh: Blue Origin
Tầng một của New Glenn tách khỏi tầng trên trong sứ mệnh NG-3. Ảnh: Blue Origin
Hình ảnh Trái Đất chụp từ tầng đẩy trong quá trình phóng. Ảnh: Blue Origin
Hình đồ họa chòm vệ tinh BlueBird của AST SpaceMobile hoạt động trên quỹ đạo quanh Trái Đất. BlueBird 7, vệ tinh mới nhất được phóng bằng tên lửa New Glenn của Blue Origin, đã được triển khai vào quỹ đạo không đúng như dự kiến. Ảnh: AST SpaceMobile
