Đạo luật MATCH có thể làm tê liệt ngành sản xuất chip Trung Quốc

Trong nhiều năm qua, Washington liên tục siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn đối với Trung Quốc, nhưng Đạo luật MATCH đang được Quốc hội Mỹ xem xét cho thấy vòng siết tiếp theo có thể là mạnh nhất từ trước đến nay, với những tác động lan tỏa sâu rộng nhất tại châu Á.

Dự thảo luật, được trình lên Hạ viện Hoa Kỳ vào ngày 2/4, nhằm bảo vệ vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) bằng cách ngăn các công ty Trung Quốc tiếp cận những công cụ sản xuất chip mà họ chưa thể tự chế tạo, và thậm chí các công ty tại các quốc gia đồng minh của Mỹ cũng phải chịu các hạn chế tương tự.

Mục tiêu chính là các hệ thống quang khắc tia cực tím sâu (DUV) của ASML – những cỗ máy khắc mạch điện lên tấm nền silicon mà các nhà máy chip lớn của Trung Quốc đến nay vẫn còn có thể mua được. Dự luật MATCH nêu đích danh các công ty Trung Quốc bị ảnh hưởng: SMIC, Hua Hong, Huawei, CXMT và YMTC sẽ không được phép mua hoặc bảo trì các thiết bị sản xuất chip.

Chính yếu tố “bảo trì” mới là chi tiết có thể thay đổi toàn bộ cục diện.

Vì sao bảo trì quan trọng hơn việc bán thiết bị

Thiết bị sản xuất chip không phải là những cỗ máy có thể lắp đặt một lần rồi để đó. Nếu thiếu hỗ trợ kỹ thuật, hiệu chuẩn, phụ tùng và dịch vụ, không chỉ công suất giảm mà độ ổn định quy trình cũng suy yếu theo thời gian. Vì vậy, dự luật không chỉ nhằm chặn nguồn cung thiết bị mới mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành của các hệ thống đã lắp đặt.

Trong vài năm qua, Trung Quốc đã mua hàng trăm máy DUV từ ASML, và nước này là thị trường lớn nhất của hãng trong quý IV/2025, chiếm 36% doanh số hệ thống. Việc cắt dịch vụ bảo trì đối với số thiết bị này khác hoàn toàn so với việc dừng bán mới: nó gây ra sự suy giảm hoạt động theo thời gian thay vì một cú ngắt đột ngột.

Với ASML, rủi ro tài chính là đáng kể. Các nhà phân tích tại Quilter Cheviot ước tính dự luật có thể ảnh hưởng đến khoảng 10–15% tổng doanh số của công ty, trong đó Trung Quốc chiếm khoảng một nửa, tương đương mức sụt giảm doanh thu khoảng 5%.

Khi châu Á trở nên phức tạp

Phạm vi ảnh hưởng của Đạo luật MATCH không dừng lại ở Trung Quốc. ASML gần đây nhận được các đơn hàng lớn từ các đồng minh như SK Hynix và Samsung, cho thấy nhu cầu trải rộng nhiều khu vực. Tuy nhiên, cả hai “ông lớn” bộ nhớ này đều vận hành nhà máy tại Trung Quốc, phụ thuộc vào dòng chảy ổn định của thiết bị và dịch vụ.

Washington đã cấp giấy phép xuất khẩu hàng năm cho Samsung và SK Hynix vào đầu năm 2026, thay thế cơ chế miễn trừ trước đó. Các giấy phép này cho phép bảo trì và duy trì hoạt động, nhưng không cho phép mở rộng công suất.

Nếu được thông qua, Đạo luật MATCH có thể đe dọa cả mức tiếp cận hạn chế đó. Các nhà máy NAND của Samsung tại Xi’an, cũng như nhà máy DRAM của SK Hynix tại Wuxi và cơ sở NAND tại Dalian, chiếm tỷ trọng đáng kể trong nguồn cung bộ nhớ toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào trong việc bảo trì thiết bị tại đây đều có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng điện tử tiêu dùng trên toàn châu Á.

Tại triển lãm SEMICON China 2026, xu hướng này đã thể hiện rõ: Applied Materials và ASML xuất hiện khá kín tiếng do các hạn chế xuất khẩu của Mỹ, trong khi các nhà cung cấp nội địa Trung Quốc chiếm ưu thế về hiện diện.

Trung Quốc đã bắt đầu đáp trả

Thực tế cho thấy các biện pháp của Mỹ đang góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ chip nội địa Trung Quốc, thể hiện qua tiến bộ trong đóng gói tiên tiến, các phương pháp quang khắc thay thế và kiến trúc hệ thống mới.

Ngành bán dẫn Trung Quốc đặt mục tiêu tự chủ 80% vào năm 2030, với kế hoạch xây dựng dây chuyền sản xuất hoàn toàn bằng thiết bị nội địa cho chip 7nm, đồng thời đạt sản xuất ổn định ở mức 14nm. Tỷ lệ tự chủ của Trung Quốc đạt 33% vào năm 2024.

Bắc Kinh cũng đã yêu cầu các nhà sản xuất chip sử dụng ít nhất 50% thiết bị nội địa khi mở rộng công suất. Naura, nhà cung cấp thiết bị lớn nhất Trung Quốc, được cho là đang thử nghiệm công cụ khắc của mình trên dây chuyền 7nm của SMIC, sau khi trước đó triển khai ở mức 14nm.

Ngân hàng UBS dự báo chi tiêu cho thiết bị bán dẫn của Trung Quốc sẽ đạt 47,05 tỷ USD vào năm 2026 và tăng lên 50 tỷ USD vào năm 2027, nhờ mở rộng bộ nhớ và nỗ lực thu hẹp khoảng cách công nghệ.

Con đường lập pháp phía trước

Các nhà phân tích theo dõi ASML lưu ý rằng đề xuất vẫn đang ở giai đoạn đầu và cần trải qua quy trình lập pháp tại Mỹ. Khác với các đợt hạn chế trước do nhánh hành pháp dưới thời các tổng thống Donald Trump và Joe Biden, sáng kiến này xuất phát từ Quốc hội, cho thấy sự đồng thuận chính trị rộng hơn về cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc.

Dù Đạo luật MATCH có được thông qua nguyên trạng hay không, xu hướng mà nó phản ánh là rất rõ ràng: thời kỳ Trung Quốc có thể dễ dàng mua và duy trì các thiết bị quang khắc phương Tây đang dần kết thúc. Các nhà sản xuất chip châu Á có hoạt động tại Trung Quốc giờ đây phải đối mặt với lựa chọn ngày càng thu hẹp ở cả hai phía của cuộc chiến thương mại – trong khi Đạo luật MATCH thậm chí còn chưa chính thức được thông qua.