Artemis II ngày 7/10: Orion rời Mặt Trăng, bắt đầu hành trình về Trái Đất

Con tàu Orion đã chính thức rời khỏi vùng ảnh hưởng hấp dẫn của Mặt Trăng, đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi phi hành đoàn Artemis II bắt đầu hành trình quay trở lại Trái Đất sau những giờ phút được mô tả là “choáng ngợp” và “thay đổi nhận thức” quanh vệ tinh tự nhiên duy nhất của hành tinh chúng ta.

Đây là lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, kể từ Apollo 17, con người một lần nữa tiến sâu tới khu vực lân cận Mặt Trăng và vượt qua ranh giới vô hình nơi lực hấp dẫn của Mặt Trăng mạnh hơn Trái Đất.

Rời “ranh giới vô hình” sau hơn 50 năm

Theo NASA, tàu Orion đã rời khỏi vùng ảnh hưởng hấp dẫn của Mặt Trăng trong ngày bay thứ bảy, chính thức kết thúc giai đoạn bay quanh thiên thể này và bước vào chặng trở về.

Trước đó, vào sáng sớm thứ Hai, Orion đã tiến vào khu vực này – nơi lực hút của Mặt Trăng mạnh hơn so với Trái Đất. Việc vượt qua ranh giới này được xem là một cột mốc mang tính biểu tượng trong các sứ mệnh không gian có người lái, bởi nó đánh dấu thời điểm phi hành đoàn thực sự “đến gần” Mặt Trăng.

Không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, khoảnh khắc này còn gợi nhắc tới thời kỳ hoàng kim của chương trình Apollo, khi con người lần đầu tiên rời khỏi quỹ đạo Trái Đất để tiến ra không gian sâu.

Hành trình lịch sử: phá kỷ lục và bay qua “mặt xa”

Trong những giờ trước đó, Artemis II đã hoàn thành một trong những phần quan trọng nhất của sứ mệnh: màn bay lướt qua Mặt Trăng kéo dài khoảng 7 giờ.

Trong thời gian này, tàu Orion tiếp cận bề mặt Mặt Trăng ở khoảng cách chỉ hơn 6.500 km, đồng thời đạt khoảng cách xa nhất từng ghi nhận đối với con người – hơn 406.700 km tính từ Trái Đất, vượt qua kỷ lục tồn tại từ thời Apollo 13.

Đáng chú ý, tàu đã bay qua “mặt xa” của Mặt Trăng – khu vực mà từ Trái Đất không thể quan sát trực tiếp. Khoảng 21% vùng này được Mặt Trời chiếu sáng trong thời điểm bay qua, cho phép phi hành đoàn ghi lại những hình ảnh hiếm hoi bằng mắt thường.

Trong khoảng 5 giờ làm việc theo ca, bốn phi hành gia đã chụp tới khoảng 10.000 bức ảnh, ghi lại các hố va chạm, dãy núi, dòng dung nham cổ và những cấu trúc địa chất phức tạp hình thành qua hàng tỷ năm.

40 phút mất liên lạc và những khoảnh khắc “siêu thực”

Một trong những khoảnh khắc căng thẳng nhất là khi Orion bay vào phía sau Mặt Trăng, khiến liên lạc với trung tâm điều khiển tại Houston bị gián đoạn khoảng 40 phút.

Đây là tình huống đã được dự đoán trước, nhưng vẫn mang lại cảm giác hồi hộp – tương tự các sứ mệnh Apollo trước đây, khi cả thế giới “nín thở” chờ tín hiệu trở lại.

Trong khoảng thời gian này, phi hành đoàn chứng kiến hiện tượng “Earthset” – khi Trái Đất lặn xuống sau đường chân trời Mặt Trăng – và sau đó là “Earthrise”, khi hành tinh xanh xuất hiện trở lại.

Các phi hành gia cũng trải nghiệm một hiện tượng hiếm gặp: nhật thực toàn phần kéo dài gần một giờ. Khi Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, vành nhật hoa – lớp khí quyển ngoài cùng – hiện rõ với những cấu trúc được mô tả như “những sợi tóc em bé”.

Không gian tối đen xung quanh còn cho phép họ quan sát các hành tinh như Sao Kim, Sao Hỏa và Sao Thổ, cùng với ánh sáng phản chiếu từ Trái Đất lên bề mặt Mặt Trăng – tạo nên một cảnh tượng mà một phi hành gia mô tả là “giống như khoa học viễn tưởng”.

“Choáng ngợp” trước vẻ đẹp của Mặt Trăng

Những trải nghiệm này để lại ấn tượng sâu sắc với các thành viên phi hành đoàn.

Phi hành gia Christina Koch – người phụ nữ đầu tiên bay quanh Mặt Trăng – cho biết cô đã có một khoảnh khắc “choáng ngợp” khi nhìn xuống bề mặt từ khoảng cách gần.

“Tôi chỉ cảm thấy bị cuốn vào cảnh quan đó trong một hoặc hai giây, nhưng nó khiến mọi thứ trở nên rất thật,” cô nói.

Koch đặc biệt ấn tượng với những hố va chạm mới, sáng rực trên bề mặt xám xịt: “Chúng giống như những điểm sáng nhỏ trên một chiếc chụp đèn.”

Trong khi đó, Victor Glover – người da màu đầu tiên bay ra ngoài quỹ đạo Trái Đất thấp – mô tả trải nghiệm này là “rất xúc động”.

“Tôi có cảm giác như đang bước đi trên bề mặt, leo trèo và di chuyển trên địa hình đó,” ông nói.

Chỉ huy Reid Wiseman cũng nhấn mạnh quy mô “khó có thể hình dung” của hành trình: từ khoảng cách vài trăm km khi làm việc trên Trạm Vũ trụ Quốc tế, giờ đây họ đang ở cách Trái Đất hơn 400.000 km.

Những quan sát khoa học quý giá

Ngoài giá trị cảm xúc, chuyến bay còn mang lại lượng dữ liệu khoa học đáng kể.

Phi hành đoàn ghi nhận nhiều sắc thái màu sắc khác nhau – từ nâu, xanh lá đến cam – trên bề mặt Mặt Trăng, giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về thành phần khoáng chất và lịch sử địa chất.

Họ cũng quan sát các khu vực quan trọng như lưu vực (hố) va chạm Orientale rộng khoảng 950 km – một trong những cấu trúc lớn nhất trên Mặt Trăng – cùng nhiều hố va chạm và vết nứt chưa từng được quan sát trực tiếp.

Đáng chú ý, trong thời gian nhật thực, các phi hành gia ghi nhận một số tia lóe sáng được cho là do các thiên thạch nhỏ va chạm vào bề mặt Mặt Trăng – một hiện tượng hiếm gặp đang được phân tích thêm.

Bắt đầu hành trình trở về

Sau khi hoàn tất màn bay quanh, Orion hiện đang trên quỹ đạo quay về theo dạng “hồi quy tự do” – tận dụng lực hấp dẫn của Trái Đất và Mặt Trăng để đưa tàu trở lại mà không cần tiêu tốn quá nhiều nhiên liệu.

Trong những ngày tới, phi hành đoàn sẽ thực hiện một loạt nhiệm vụ quan trọng:

Ngày 8: thử nghiệm chắn bức xạ và điều khiển thủ công
Ngày 9: thực hiện lần hiệu chỉnh quỹ đạo thứ hai, đồng thời chuẩn bị cho tái nhập khí quyển
Ngày 10: hiệu chỉnh quỹ đạo lần cuối, hoàn tất kiểm tra và mặc đồ không gian

Một trong những bước quan trọng nhất là tách module dịch vụ – bộ phận đã cung cấp năng lượng và lực đẩy trong suốt hành trình. Sau khi tách, module này sẽ cháy rụi trong khí quyển.

Thử thách lớn nhất: tái nhập khí quyển

Giai đoạn nguy hiểm nhất của chuyến bay vẫn còn ở phía trước: tái nhập khí quyển.

Khoang Orion sẽ lao vào bầu khí quyển Trái Đất với tốc độ hơn 32.000 km/h, khiến lớp chắn nhiệt nóng lên tới hơn 1.600°C.

Để giảm rủi ro, NASA đã điều chỉnh góc tiếp cận so với sứ mệnh Artemis I trước đó – khi một phần lớp chắn nhiệt bị hư hại.

Sau khi vượt qua giai đoạn nhiệt độ cao, hệ thống dù sẽ được triển khai theo nhiều bước:

Hai dù nhỏ giúp giảm tốc ban đầu
Các dù dẫn kéo ba dù chính bung ra
Tàu giảm tốc xuống còn khoảng 27 km/h trước khi tiếp nước

Theo kế hoạch, Orion sẽ hạ cánh xuống Thái Bình Dương ngoài khơi San Diego vào tối 10/4 (giờ Mỹ), khép lại hành trình trở về kéo dài khoảng 400.000 km.

Bước tiến cho tương lai chinh phục Mặt Trăng

Không chỉ là một chuyến bay kỷ lục, Artemis II còn được xem là bước đệm quan trọng cho các sứ mệnh đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng trong những năm tới.

Những dữ liệu và hình ảnh thu thập được sẽ giúp NASA hiểu rõ hơn về môi trường không gian sâu, điều kiện bức xạ, cũng như địa hình Mặt Trăng – đặc biệt là khu vực gần cực Nam, nơi được kỳ vọng sẽ đặt căn cứ lâu dài.

Khi Orion rời khỏi vùng ảnh hưởng của Mặt Trăng, hành trình trở về không chỉ là kết thúc của một chuyến bay, mà còn mở ra một chương mới cho tham vọng chinh phục không gian của loài người.

Như lời một phi hành gia chia sẻ từ khoảng không sâu thẳm: trải nghiệm nhìn Trái Đất từ phía xa Mặt Trăng không chỉ thay đổi cách nhìn về không gian, mà còn khiến con người hiểu rõ hơn về chính hành tinh quê hương của mình.

Những khoảnh khắc ấn tượng qua ảnh do NASA cung cấp

Tàu vũ trụ Orion, Trái Đất và Mặt Trăng xuất hiện cùng lúc trong một khung hình

Phi hành đoàn Artemis II đã tham gia cuộc trò chuyện trực tiếp với Tổng thống Donald J. Trump sau chuyến bay lướt qua Mặt Trăng lịch sử trong ngày bay thứ 6.

Nhật thực toàn phần bên ngoài Trái Đất: từ góc nhìn của Artemis II, Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, hé lộ cảnh tượng hiếm có mà rất ít người trong lịch sử từng chứng kiến.