Các nhà khoa học nghiên cứu nông nghiệp ngoài Trái Đất đã trồng thành công đậu gà trong loại đất chủ yếu mô phỏng từ đất Mặt Trăng — một bước tiến hướng tới việc giúp phi hành gia tự sản xuất thực phẩm trong các sứ mệnh dài ngày.
Các nhà nghiên cứu cho biết họ đã thu hoạch được đậu gà trồng trong hỗn hợp đất chủ yếu gồm “đất Mặt Trăng” mô phỏng từ các mẫu đất thu thập trong các sứ mệnh Apollo missions của NASA cách đây hơn nửa thế kỷ.
Rất có thể ý tưởng làm món sốt kem từ đậu gà “trên Mặt Trăng” không còn là điều viển vông, khi giống đậu gà mang tên “Myles” được trồng thành công trong buồng tăng trưởng kiểm soát khí hậu tại Đại học Texas A&M. Hạt giống được phủ nấm có lợi và gieo trong hỗn hợp đất mô phỏng Mặt Trăng — do công ty Space Resource Technologies ở bang Florida sản xuất — cùng với một loại phân giàu dinh dưỡng được tạo ra khi giun đất phân hủy chất hữu cơ.
Đậu gà có thể thu hoạch được khi trồng trong hỗn hợp chứa tới 75% đất mô phỏng Mặt Trăng. Khi tỷ lệ đất Mặt Trăng tăng lên, số lượng cây cho thu hoạch giảm, dù kích thước hạt vẫn ổn định. Trong môi trường 100% đất Mặt Trăng, cây không ra hoa, không tạo hạt và chết sớm.
“Đậu gà giàu protein và các dưỡng chất thiết yếu, khiến chúng trở thành ứng viên phù hợp cho sản xuất thực phẩm trong không gian,” Jessica Atkin — nghiên cứu sinh tiến sĩ và là học viên của NASA tại khoa Khoa học Đất và Cây trồng của Đại học Texas A&M — cho biết. Bà là tác giả chính của nghiên cứu công bố trên tạp chí Scientific Reports.
Một nguồn thực phẩm tại chỗ được xem là yếu tố sống còn để duy trì con người tại các căn cứ Mặt Trăng, do việc vận chuyển toàn bộ lương thực từ Trái Đất là không thực tế.
“Để thiết lập sự hiện diện trên Mặt Trăng — hoặc thậm chí trên Sao Hỏa — chúng ta cần học cách trồng thực phẩm tại đó, vì không thể phụ thuộc vào việc vận chuyển bằng tàu vũ trụ. Chi phí rất cao, khối lượng là yếu tố quan trọng, và sự sống còn của phi hành gia không thể phụ thuộc vào việc tiếp tế đúng hạn,” đồng tác giả Sara Oliveira Santos từ Viện Địa vật lý thuộc Đại học Texas cho biết.
Ngoài ra, thực vật còn giúp tạo oxy và cải thiện các hệ thống hỗ trợ sự sống cho các khu định cư trong tương lai, theo nhà sinh học vũ trụ Jyothi Basapathi Raghavendra từ Đại học Northumbria (Anh), tác giả chính của một nghiên cứu khác hôm thứ Năm (19/3) về điều kiện phát triển của vi sinh vật trong đất mô phỏng Sao Hỏa.
Đất Mặt Trăng về cơ bản là đá nghiền và bụi, thường sắc và giống thủy tinh, hình thành qua hàng tỷ năm do va chạm thiên thạch. Dù chứa một số khoáng chất cần thiết, nó không có thành phần hữu cơ và khắc nghiệt, khác xa đất giàu dinh dưỡng trên Trái Đất.
“Các nghiên cứu trước cho thấy cây có thể nảy mầm trong mẫu đất Mặt Trăng thật hoặc phát triển trong đất mô phỏng nếu được bổ sung phân hữu cơ,” Atkin nói. “Trong nghiên cứu này, chúng tôi tập trung vào vi sinh vật — xem liệu sự cộng sinh giữa cây và vi sinh vật có thể cải thiện cấu trúc đất và giảm căng thẳng cho cây hay không.”
Chúng có vị thế nào?
Vậy đậu gà này có vị ra sao? Hiện chưa ai biết.
“Chúng tôi đang kiểm tra khả năng tích tụ kim loại, nên chưa thể ăn thử,” Atkin nói.
Đất Mặt Trăng và đất mô phỏng chứa nhiều kim loại như nhôm và sắt. Sắt là dưỡng chất cần thiết cho cây, nhưng nhôm có thể gây độc khi tiêu thụ.
“Trước khi ai đó làm sốt kem Mặt Trăng, chúng tôi cần xác nhận chúng an toàn và đủ dinh dưỡng. Kết quả sẽ được công bố trong nghiên cứu tiếp theo vào cuối năm nay,” bà cho biết.
Các loại nấm phủ lên hạt giống đã cộng sinh với cây đậu, giúp hấp thụ dưỡng chất cần thiết và giảm hấp thu kim loại nặng. Vi sinh vật này thậm chí phát triển được trong môi trường 100% đất Mặt Trăng và giúp kết dính các hạt đất rời, khiến chúng giống đất Trái Đất hơn.
“Đây là bước khởi đầu nhỏ cho việc trồng cây trên Mặt Trăng,” Santos từ Viện Địa vật lý thuộc Đại học Texas cho biết. “Nhưng chúng tôi đã chứng minh điều đó là khả thi và đang đi đúng hướng.”
Đậu gà được trồng trong hỗn hợp có chứa đất mô phỏng Mặt Trăng trong buồng kiểm soát khí hậu tại Đại học Texas A&M (Mỹ), trong ảnh công bố ngày 5/3/2026. Ảnh: Jessica Atkin
