Chỉ còn vài ngày nữa thế giới sẽ được chứng kiến nguyệt thực toàn phần, diễn ra ngày 3/3/2026, là sự kiện nguyệt thực đầu tiên của năm. Hiện tượng này sẽ quan sát rõ tại Bắc Mỹ, bên cạnh Đông Á và Úc, và là lần nguyệt thực toàn phần cuối cùng trên toàn cầu cho tới lần nguyệt thực toàn phần kế tiếp sẽ diễn ra vào thời khắc Giao thừa 2028–2029.
Trong nguyệt thực toàn phần, Mặt trăng chuyển sang màu đỏ sẫm — hiện tượng thường được gọi là “trăng máu”.
Vì sao Mặt trăng chuyển đỏ?
Khi Mặt trời, Trái đất và Mặt trăng thẳng hàng, Trái đất nằm giữa, bóng của Trái đất che phủ hoàn toàn đĩa Mặt trăng. Tuy nhiên, Mặt trăng không tối đen hoàn toàn vì khí quyển Trái đất bẻ cong và lọc ánh sáng Mặt trời: ánh sáng xanh bị tán xạ, trong khi các bước sóng đỏ và cam truyền tới bề mặt Mặt trăng.
Các diễn biến chính
Nguyệt thực xảy ra cùng một thời điểm theo giờ quốc tế, nhưng khả năng quan sát từng pha phụ thuộc vị trí địa lý.
Pha nửa tối (penumbral) bắt đầu lúc 08:33 GMT (15:44 giờ Việt Nam) khi Mặt trăng đi vào vùng bóng nửa tối của Trái đất. Độ tối tăng dần nhưng khó nhận biết bằng mắt thường ở giai đoạn đầu.
Pha một phần bắt đầu lúc 09:50 GMT, khi bóng tối đậm (umbra) bắt đầu che khuất đĩa Mặt trăng. Phần bóng ban đầu có màu đen, sau đó chuyển nâu rồi đỏ sẫm trước khi đạt toàn phần.
Người quan sát ở miền đông nước Mỹ, bao gồm New York, có thể theo dõi toàn bộ pha một phần và thời điểm đầu của toàn phần trước khi Mặt trăng lặn vào lúc bình minh.
Toàn phần (totality) bắt đầu lúc 11:04 GMT (6:04 chiều giờ Việt Nam) khi Mặt trăng chìm hoàn toàn trong bóng tối của Trái đất. Giai đoạn “trăng máu” kéo dài 58 phút.
Cực đại nguyệt thực đạt đỉnh lúc 11:33 GMT khi Mặt trăng ở gần tâm bóng Trái đất nhất. Một số bang miền đông và trung Mỹ có thể quan sát trọn 58 phút toàn phần trước khi Mặt trăng lặn.
Toàn phần kết thúc lúc 12:02 GMT khi vành sáng bạc bắt đầu xuất hiện trở lại. Pha một phần chấm dứt lúc 13:17 GMT, và pha nửa tối kết thúc hoàn toàn lúc 14:23 GMT.
Khu vực quan sát
Hiện tượng “trăng máu” sẽ quan sát được tại phần lớn Bắc Mỹ, cũng như nhiều khu vực ở châu Mỹ, châu Á và châu Đại Dương, tùy điều kiện thời tiết. Đây là cơ hội hiếm hoi trước khi thế giới phải chờ thêm gần ba năm cho một nguyệt thực toàn phần khác.
Giới quan sát thiên văn khuyến nghị sử dụng ống nhòm hoặc kính thiên văn để quan sát chi tiết bề mặt Mặt trăng trong pha toàn phần.
Các pha của một nguyệt thực toàn phần. Ảnh: Getty Images
Mặt trăng trong pha nửa tối của một nguyệt thực toàn phần. Ảnh: Getty Images
Bóng Trái đất dần che phủ Mặt trăng trong một nguyệt thực. Ảnh: Getty Images
“Trăng máu” tỏa sáng gần tháp Skytree của Nhật Bản tại Tokyo. Ảnh: AFP
Bóng Trái đất rút dần khỏi đĩa Mặt trăng trong một nguyệt thực quan sát được trên bầu trời Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: AFP
“Trăng máu” sẽ có thể quan sát tại khu vực phía tây Bắc Mỹ, Úc, New Zealand và Đông Á, tùy điều kiện thời tiết. Ảnh: AFP
