Các phi hành gia sứ mệnh Thần Châu-20 (Shenzhou-20) của Trung Quốc lần đầu công khai chi tiết sự cố nứt cửa sổ khoang trở về — tình huống dẫn đến chiến dịch ứng phó khẩn cấp đầu tiên trong lịch sử chương trình bay có người lái của nước này.
Theo chia sẻ trên China Media Group (CCTV), ba phi hành gia Chen Dong, Chen Zhongrui và Wang Jie phát hiện bất thường chỉ một ngày trước lịch trở về Trái Đất (dự kiến 5/11/2025). Sự cố buộc Trung Quốc phải hoãn hạ cánh và triển khai phương án đưa phi hành đoàn về bằng tàu thay thế.
Phát hiện bất thường trước giờ về
Thần Châu-20 được phóng ngày 24/4/2025 cho nhiệm vụ sáu tháng tại trạm vũ trụ Thiên Cung. Trong đợt kiểm tra cuối cùng khoang trở về, chỉ huy Chen Dong nhận thấy một dấu vết “giống hình tam giác” trên cửa sổ.
“Thoạt đầu tôi nghĩ có thể một chiếc lá nhỏ dính bên ngoài. Nhưng rồi tôi nhận ra điều đó là không thể vì chúng tôi đang ở trong không gian”, ông kể lại.
Nguyên nhân được cho là mảnh vỡ không gian va chạm vào cửa sổ. Phi hành đoàn lập tức báo cáo về mặt đất để đánh giá rủi ro.
Các phi hành gia sử dụng toàn bộ thiết bị sẵn có trên trạm để kiểm tra, từ bảng làm việc, điện thoại cho tới kính lúp. Cuối cùng, họ dùng kính hiển vi phóng đại 40 lần — vốn dùng để kiểm tra bộ đồ đi bộ ngoài không gian — để xác định rõ tình trạng.
“Chúng tôi nhìn thấy rất rõ các vết nứt nhỏ. Một số khá dài, một số ngắn hơn. Và có vết đã xuyên qua,” Chen Dong cho biết.
Wang Jie, kỹ sư bay của sứ mệnh, nói ông không quá hoảng hốt vì cửa sổ có nhiều lớp bảo vệ; miễn là áp suất khoang không thay đổi thì vẫn an toàn. Ông cũng bày tỏ tin tưởng đội ngũ mặt đất sẽ phân tích kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định.
Kích hoạt phương án khẩn cấp
Cơ quan Vũ trụ Có người lái Trung Quốc (CMSA) cho biết quy trình khẩn cấp được kích hoạt với nguyên tắc “an toàn phi hành gia là trên hết”. Giải pháp được lựa chọn là sử dụng tàu Thần Châu-21 — phương tiện đã đưa kíp thay ca lên quỹ đạo — để đưa ba phi hành gia Thần Châu-20 trở về.
Một tàu Thần Châu-22 không người lái được chuẩn bị gấp và phóng ngày 25/11/2025, mang theo thực phẩm, vật tư y tế, trái cây, rau tươi và thiết bị xử lý vết nứt. Tàu này tự động ghép nối với mô-đun lõi của trạm Thiên Cung.
Sau đó, một thiết bị gia cố đặc biệt được lắp đặt trong khoang Thần Châu-20 nhằm tăng cường khả năng cách nhiệt và kín khí khi tái nhập khí quyển.
Ba phi hành gia trở về an toàn bằng tàu “mượn” Thần Châu-21 ngày 14/11/2025. Khoang Thần Châu-20 sau đó hạ cánh không người lái xuống bãi đáp Đông Phong (Nội Mông) ngày 19/1/2026, khép lại sự kiện khẩn cấp đầu tiên của chương trình.
Kiểm tra sau hạ cánh xác nhận vỏ ngoài khoang “nhìn chung còn nguyên vẹn”, thiết bị bên trong ở tình trạng tốt. Tổng cộng, tàu Thần Châu-20 đã hoạt động 270 ngày trên quỹ đạo, chứng minh khả năng neo đậu dài hạn.
Jan Osburg, kỹ sư cấp cao của RAND (Mỹ), nhận xét cả Trung Quốc và Mỹ đều gặp sự cố với tàu có người lái trong vòng một năm qua, ám chỉ sự cố tàu Starliner khiến hai phi hành gia bị kẹt lại trên ISS lâu hơn dự kiến.
Theo ông, việc Trung Quốc nhanh chóng phóng tàu dự phòng cho thấy năng lực ứng phó đáng chú ý. “Cả hai trường hợp đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị sẵn năng lực cứu hộ không gian trước khi sự cố xảy ra,” Osburg nhận định.
Khoang trở về của tàu Thần Châu-20 hạ xuống bằng dù ngày 19/1/2026 tại Khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc. Ảnh: VCG
Khoang trở về của tàu Thần Châu-21, chở các phi hành gia Thần Châu-20 gồm Chen Dong, Chen Zhongrui và Wang Jie, tiếp đất tại bãi đáp Đông Phong ngày 14/11/2025 ở Khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc. Ảnh: VCG
