Trong khi Neuralink của Elon Musk thường nhấn mạnh vai trò “tiên phong” trong lĩnh vực giao diện não – máy tính (BCI), ngành BCI của Trung Quốc đang âm thầm chuyển mình từ giai đoạn nghiên cứu sang thương mại hóa và mở rộng quy mô.
Một làn sóng startup mới đang chạy đua phát triển cả BCI cấy ghép (xâm lấn) lẫn không xâm lấn. Họ được hậu thuẫn bởi chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn, các thử nghiệm lâm sàng ngày càng mở rộng và sự quan tâm gia tăng từ giới đầu tư.
Nhận định này được đưa ra bởi Phoenix Peng – đồng sáng lập NeuroXess (chuyên BCI cấy ghép) và đồng thời là nhà sáng lập kiêm CEO Gestala, startup phát triển BCI siêu âm không xâm lấn.
Theo Peng, tiềm năng thị trường không chỉ nằm trên giấy. Các tỉnh như Tứ Xuyên, Hồ Bắc và Chiết Giang đã ban hành mức giá dịch vụ y tế cho BCI, qua đó đẩy nhanh quá trình đưa công nghệ này vào hệ thống bảo hiểm y tế quốc gia.
Về dài hạn, ông cho rằng BCI sẽ vượt khỏi mục tiêu “điều trị bệnh” để hướng tới “tăng cường năng lực con người”.
“Khoa học thần kinh và trí tuệ nhân tạo (AI) là hai mặt của cùng một đồng xu. Chúng sẽ tích hợp sâu với nhau, tạo ra kết nối băng thông cao trực tiếp giữa não người và trí tuệ nhân tạo. BCI sẽ trở thành cây cầu giữa trí tuệ sinh học và trí tuệ dựa trên silicon. Nghe có vẻ xa vời, nhưng đây sẽ là một thị trường khổng lồ trong tương lai”, Peng nhận định.
Bốn động lực chính
Trong 3–5 năm tới, BCI nhiều khả năng vẫn tập trung vào lĩnh vực y tế. Tuy nhiên, khi phạm vi bảo hiểm mở rộng, quy mô thị trường có thể đạt hàng tỷ USD.
Tháng 8/2025, Bộ Công nghiệp Trung Quốc cùng sáu cơ quan khác công bố lộ trình quốc gia nhằm tăng tốc phát triển BCI. Mục tiêu gồm: đạt các cột mốc kỹ thuật quan trọng vào năm 2027, xây dựng tiêu chuẩn ngành chung và hoàn thiện chuỗi cung ứng vào năm 2030, qua đó hình thành các doanh nghiệp BCI có năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Theo Peng, sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc dựa trên bốn yếu tố chính:
Thứ nhất, chính sách hỗ trợ mạnh mẽ. Sự phối hợp liên ngành giúp thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế chi trả bảo hiểm. Tháng 12/2025, Trung Quốc công bố quỹ khoa học não trị giá 11,6 tỷ nhân dân tệ (165 triệu USD) để hỗ trợ doanh nghiệp từ nghiên cứu đến thương mại hóa.
Thứ hai, nguồn lực lâm sàng dồi dào. Lượng bệnh nhân lớn và chi phí nghiên cứu thấp giúp đẩy nhanh thử nghiệm. Khi thiết bị được phê duyệt, hệ thống bảo hiểm y tế quốc gia tạo điều kiện thương mại hóa nhanh hơn so với Mỹ – nơi các công ty bảo hiểm tư nhân phải tự quyết định chi trả dù FDA đã phê duyệt.
Trung Quốc cũng đã hoàn thành thử nghiệm BCI cấy ghép hoàn toàn không dây đầu tiên trong nước – và là ca thứ hai trên thế giới – cho phép bệnh nhân liệt điều khiển thiết bị mà không cần phần cứng bên ngoài. Neuralink là công ty thực hiện thử nghiệm tương tự đầu tiên.
Trong lĩnh vực BCI điện truyền thống, hơn 50 thử nghiệm lâm sàng với thiết bị cấy ghép linh hoạt đã hoàn tất vào giữa năm 2025, tập trung vào giải mã vận động, ngôn ngữ, tái tạo tủy sống và phục hồi sau đột quỵ. Các nghiên cứu thế hệ mới đang hướng tới giải mã và mã hóa thần kinh toàn não, bao gồm cả công nghệ siêu âm như của Gestala.
Thứ ba, nền tảng sản xuất công nghiệp hoàn chỉnh, từ bán dẫn, AI đến phần cứng y tế, giúp rút ngắn chu kỳ R&D và tạo mẫu. Cuối cùng, dòng vốn chiến lược gia tăng, bao gồm cả vốn nhà nước lẫn tư nhân.
Một số thương vụ đáng chú ý gần đây gồm StairMed Technology (Thượng Hải) huy động 48 triệu USD vòng Series B; BrainCo – công ty phát triển BCI không xâm lấn và chi giả sinh học – đã nộp hồ sơ phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO) tại Hong Kong sau khi gọi vốn 287 triệu USD. Gestala cũng đang đàm phán vòng gọi vốn thiên thần.
Theo truyền thông, thị trường BCI Trung Quốc dự kiến đạt hơn 530 triệu USD (3,8 tỷ nhân dân tệ) năm 2025 và có thể vượt 120 tỷ nhân dân tệ vào năm 2040.
Hai hướng công nghệ
BCI hiện phát triển theo hai hướng chính, gồm BCI xâm lấn, như NeuroXess và Neuralink, cấy điện cực trực tiếp vào não để thu tín hiệu ở cấp độ nơ-ron – đổi lại là rủi ro phẫu thuật; và BCI không xâm lấn, như NeuroSky và BrainCo, sử dụng thiết bị đeo (tai nghe, băng đô EEG) để đọc tín hiệu điện qua hộp sọ, an toàn và dễ tiếp cận hơn nhưng độ chính xác thấp hơn.
Bên cạnh đó, các phương pháp mới như siêu âm, chụp từ não (MEG), kích thích từ xuyên sọ (TMS), công nghệ quang học và BCI lai đang mở rộng công cụ nghiên cứu và ứng dụng.
Nhiều startup kỳ vọng công nghệ không xâm lấn sẽ giúp vượt qua rào cản tâm lý, bởi không phải ai cũng sẵn sàng phẫu thuật cấy thiết bị vào não.
Chẳng hạn, BCI siêu âm của Merge Labs và Gestala đang hướng tới các bệnh phổ biến như đau mạn tính, đột quỵ và trầm cảm. Theo Peng, thử nghiệm ban đầu cho thấy một phiên điều trị có thể giảm 50% mức độ đau, với hiệu quả kéo dài một đến hai tuần. Gestala dự kiến ra mắt sản phẩm thế hệ đầu tiên trong quý III năm nay.
Thách thức phía trước
Giới đầu tư cũng nhìn nhận thận trọng. Đại diện HongShan Capital – quỹ từng đầu tư vào Zhiran Medical – cho rằng một số công nghệ còn xa tính ứng dụng thực tế, trong khi số khác dù khả thi về thương mại vẫn phải đối mặt với chi phí cao hoặc rào cản kỹ thuật. Cuối cùng, quyết định đầu tư phụ thuộc vào khả năng xây dựng mô hình kinh doanh bền vững.
Trong 5 năm tới, quy định BCI tại Trung Quốc được kỳ vọng tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt về phê duyệt quản lý và chủ quyền dữ liệu. Cơ quan chức năng có thể siết chặt giám sát thiết bị xâm lấn và dữ liệu BCI, đồng thời nới lỏng phê duyệt đối với công nghệ không xâm lấn.
Về mặt đạo đức, Trung Quốc dự kiến tăng cường yêu cầu “đồng thuận có hiểu biết”, mở rộng đánh giá đạo đức vượt ra ngoài lĩnh vực y học và tiến tới chuẩn hóa quy trình đánh giá lâm sàng.
Ảnh minh họa bộ não người được cách điệu bằng các đường mạch điện tử, với một con chip ở trung tâm, tượng trưng cho sự kết nối giữa não người và công nghệ AI. Ảnh: Getty Images
