Một tổng quan khoa học mới cho thấy măng tre – loại thực phẩm quen thuộc trong ẩm thực châu Á – có thể sở hữu những lợi ích sức khỏe đáng chú ý, từ hỗ trợ chuyển hóa, cải thiện tiêu hóa đến tăng cường khả năng chống oxy hóa. Những phát hiện này đang khiến giới nghiên cứu nhìn nhận lại tiềm năng của một loài cây vốn từ lâu bị xem là bình thường, thậm chí bị bỏ qua trong các chế độ ăn hiện đại ở nhiều khu vực trên thế giới.
Bản tổng quan học thuật toàn diện đầu tiên này đánh giá có hệ thống những gì xảy ra khi con người tiêu thụ măng tre như thực phẩm. Trên cơ sở tổng hợp nhiều nghiên cứu khác nhau, nhóm tác giả tìm thấy bằng chứng cho thấy việc ăn măng tre có liên quan đến khả năng cải thiện kiểm soát đường huyết, giảm viêm, hỗ trợ chức năng tiêu hóa và tăng hoạt tính chống oxy hóa. Những đặc điểm này đưa măng tre vào nhóm các loại thực phẩm đang được nghiên cứu vì tiềm năng hỗ trợ sức khỏe trong bối cảnh các bệnh chuyển hóa ngày càng phổ biến.
Măng tre không chỉ đáng chú ý về mặt dinh dưỡng mà còn đặc biệt về mặt sinh học. Hiện nay, Trung Quốc và Ấn Độ chiếm phần lớn sản lượng tre toàn cầu, và măng tre đã được sử dụng làm thực phẩm suốt hàng thế kỷ trong nhiều nền văn hóa châu Á. Tuy nhiên, bên ngoài khu vực này, măng tre hiếm khi được xem là một thực phẩm chức năng hay một nguồn dinh dưỡng có giá trị cao. Tổng quan mới cho thấy điều đó có thể sớm thay đổi, nhất là khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các loại thực phẩm bền vững, ít tác động môi trường nhưng mang lại lợi ích sức khỏe rõ rệt.
Xét về mặt dinh dưỡng, măng tre sở hữu một hồ sơ khá đặc biệt. Loại thực phẩm này cung cấp hàm lượng protein tương đối cao trong khi lại rất ít chất béo, kèm theo lượng chất xơ ở mức vừa phải. Ngoài ra, măng tre còn chứa các axit amin thiết yếu, khoáng chất vi lượng như selen và kali, cùng nhiều vitamin tự nhiên bao gồm thiamine, niacin, vitamin A, vitamin B6 và vitamin E. Nhờ đó, măng tre có mật độ dinh dưỡng cao so với lượng calo thấp – một đặc điểm thường được gắn với các thực phẩm có lợi cho sức khỏe chuyển hóa và kiểm soát cân nặng.
Bản tổng quan do các nhà nghiên cứu của Đại học Anglia Ruskin (Anh) thực hiện, đánh dấu lần đầu tiên toàn bộ các nghiên cứu khoa học hiện có về việc tiêu thụ măng tre được hệ thống hóa và đánh giá một cách có cấu trúc. Phân tích bao gồm cả các nghiên cứu trên người, cũng như các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm tiến hành trên tế bào người, cho phép nhóm nghiên cứu xem xét đồng thời tác động thực tế và những cơ chế sinh học tiềm ẩn.
Kết quả từ các nghiên cứu trên người cho thấy măng tre có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa. Một số công trình ghi nhận sự cải thiện trong kiểm soát đường huyết, gợi ý rằng việc bổ sung măng tre vào chế độ ăn có thể giúp ổn định lượng đường trong máu – yếu tố then chốt trong phòng ngừa và quản lý bệnh tiểu đường. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng quan sát thấy những cải thiện nhất định trong hồ sơ lipid máu, vốn liên quan chặt chẽ đến nguy cơ bệnh tim mạch.
Không chỉ dừng lại ở chuyển hóa, thành phần chất xơ của măng tre dường như đóng vai trò quan trọng đối với hệ tiêu hóa. Măng tre chứa các loại chất xơ cấu trúc như cellulose, hemicellulose và lignin – những thành phần được biết đến với khả năng ảnh hưởng đến nhu động ruột và chức năng đường ruột nói chung. Trong các nghiên cứu được tổng hợp, người tham gia tiêu thụ măng tre cho thấy sự cải thiện về hoạt động tiêu hóa và chức năng đại tiện.
Ở cấp độ tế bào, các bằng chứng cũng cho thấy những tác động tích cực. Những người ăn măng tre thể hiện sự gia tăng hoạt tính chống oxy hóa và chống viêm, đồng thời giảm độc tính tế bào và cải thiện khả năng sống của tế bào. Điều này cho thấy các hợp chất trong măng tre có thể giúp bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa – một quá trình liên quan mật thiết đến lão hóa và sự hình thành của nhiều bệnh mạn tính.
Các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm bổ sung thêm góc nhìn khi xác nhận khả năng chống oxy hóa mạnh của măng tre, đồng thời gợi ý các tác động có lợi đối với hệ vi sinh đường ruột. Một số kết quả cho thấy măng tre có thể hỗ trợ sự phát triển của vi khuẩn có lợi, những vi sinh vật đóng vai trò trung tâm trong tiêu hóa, miễn dịch và điều hòa chuyển hóa.
Ngoài việc tiêu thụ trực tiếp, măng tre còn cho thấy tiềm năng ứng dụng trong lĩnh vực chế biến thực phẩm. Một số hợp chất trong măng tre được chứng minh có khả năng ức chế sự hình thành furan và làm giảm sản sinh acrylamide – hai chất độc hại có thể xuất hiện khi thực phẩm được chiên hoặc nướng ở nhiệt độ cao. Điều này mở ra khả năng sử dụng các chiết xuất từ măng tre như một thành phần hỗ trợ an toàn thực phẩm, mang lại lợi ích vượt ra ngoài giá trị dinh dưỡng đơn thuần.
Tuy vậy, các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng măng tre không hoàn toàn vô hại nếu sử dụng sai cách. Một số loài tre chứa glycoside sinh cyanide, có thể giải phóng chất độc này nếu măng được ăn sống hoặc chế biến không đúng. Ngoài ra, một nghiên cứu cho thấy măng tre có thể chứa các hợp chất ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone tuyến giáp, làm tăng nguy cơ bướu cổ. Những rủi ro này đều có thể tránh được nếu măng được luộc sơ và chế biến đúng quy trình trước khi sử dụng.
Giáo sư Lee Smith, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết măng tre đã được tiêu thụ phổ biến tại nhiều khu vực châu Á và có tiềm năng lớn để trở thành một thành phần lành mạnh, bền vững trong chế độ ăn toàn cầu, với điều kiện phải được chế biến đúng cách. Ông nhấn mạnh rằng các lợi ích sức khỏe được ghi nhận, từ hỗ trợ kiểm soát tiểu đường đến giảm nguy cơ bệnh tim, nhiều khả năng bắt nguồn từ thành phần dinh dưỡng phong phú của măng tre. Tuy nhiên, do số lượng nghiên cứu trên người hiện vẫn còn hạn chế, nhóm tác giả cho rằng cần thêm các thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao trước khi có thể đưa ra những khuyến nghị chắc chắn.
Các nhà khoa học đang xem xét kỹ hơn măng tre như một loại thực phẩm bất ngờ, từ lâu bị bỏ qua ở một số khu vực trên thế giới. Những bằng chứng ban đầu cho thấy các tác động sinh học có thể liên quan đến sức khỏe chuyển hóa và tiêu hóa hiện đại, đồng thời cũng làm lộ rõ những giới hạn trong hiểu biết hiện nay. Ảnh: Shutterstock
