Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos ngày 20/1, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố châu Âu sắp tới sẽ trở thành nơi dễ dàng nhất thế giới để khởi nghiệp, gọi vốn và phát triển các công ty công nghệ, qua việc giới thiệu một thể chế doanh nghiệp mới nhằm tháo gỡ những rào cản pháp lý vốn chia cắt thị trường chung.
Theo bà von der Leyen, Liên minh châu Âu đang chuẩn bị giới thiệu một “cấu trúc doanh nghiệp thực sự mang tính châu Âu”, mang tên EU Inc. – một mô hình pháp lý mới được kỳ vọng sẽ thay đổi căn bản cách startup hoạt động và mở rộng quy mô trên toàn lục địa.
Động thái này được xem là cột mốc quan trọng của EU–INC, một phong trào chính sách đã thu hút hơn 22.000 chữ ký ủng hộ từ các nhà sáng lập, nhà đầu tư và cộng đồng startup khắp châu Âu. Trong nhiều năm qua, phong trào này liên tục kêu gọi EU xây dựng một khuôn khổ pháp lý thống nhất, đủ đơn giản và linh hoạt để các công ty công nghệ non trẻ không bị “mắc kẹt” trong mê cung quy định quốc gia.
Từ tháng 10/2024, EU–INC đã chính thức khởi động chiến dịch vận động chính sách cho một pháp nhân doanh nghiệp xuyên châu Âu. Đến tháng 2/2025, các đề xuất pháp lý chi tiết đã được gửi lên Ủy ban châu Âu, đồng thời nhóm vận động cũng làm việc chặt chẽ với các định chế EU và chính phủ các nước thành viên để biến ý tưởng này thành hiện thực.
Trong tuyên bố công bố cùng ngày, EU–Inc nhấn mạnh: “Đây là cơ hội chỉ xuất hiện một lần trong một thế hệ để đưa châu Âu trở thành nơi tốt nhất để khởi nghiệp và mở rộng quy mô doanh nghiệp. Chúng tôi mong muốn tiếp tục hợp tác với Ủy ban châu Âu và các quốc gia thành viên để bảo đảm thể chế pháp nhân mới mang lại tác động thực chất cho startup và cho toàn bộ nền kinh tế châu Âu.”
EU Inc hướng tới việc tạo ra một pháp nhân doanh nghiệp chung cho toàn EU, mang tính tự nguyện, tồn tại song song với các mô hình công ty quốc gia hiện nay. Mô hình này được gọi là “chế độ thứ 28” – ám chỉ một lựa chọn bổ sung bên cạnh 27 hệ thống pháp lý của các nước thành viên EU.
Nếu được triển khai, EU Inc sẽ cho phép startup đăng ký và vận hành doanh nghiệp xuyên biên giới dựa trên một bộ quy tắc thống nhất theo luật EU. Việc thành lập công ty sẽ được thực hiện thông qua một hệ thống đăng ký tập trung, hoàn toàn số hóa, và các tài liệu đầu tư cũng được chuẩn hóa để giúp startup dễ dàng gọi vốn từ nhà đầu tư ở nhiều quốc gia khác nhau.
Trong bài phát biểu tại Davos, bà von der Leyen cho biết Ủy ban châu Âu sẽ sớm trình bày chính thức “chế độ thứ 28”. Theo bà, mục tiêu là xây dựng “một bộ quy tắc duy nhất, đơn giản, có thể áp dụng liền mạch trên toàn Liên minh”, giúp doanh nghiệp hoạt động dễ dàng hơn giữa các quốc gia thành viên.
“Các doanh nhân sẽ có thể đăng ký công ty tại bất kỳ quốc gia thành viên nào chỉ trong vòng 48 giờ, hoàn toàn trực tuyến, và được hưởng cùng một chế độ vốn trên toàn EU,” bà nói. “Về lâu dài, chúng ta cần một hệ thống nơi doanh nghiệp có thể kinh doanh và huy động vốn xuyên châu Âu dễ dàng như tại những thị trường thống nhất như Mỹ hay Trung Quốc.”
Theo bà, nếu EU hành động đủ nhanh và triển khai đúng cách, EU Inc không chỉ giúp các công ty châu Âu lớn mạnh hơn mà còn có thể thu hút dòng vốn đầu tư toàn cầu.
Giới đầu tư mạo hiểm tỏ ra đặc biệt hào hứng trước triển vọng này. Ông Tom Henriksson, đối tác điều hành tại quỹ OpenOcean, cho rằng một mô hình doanh nghiệp toàn châu Âu, số hóa hoàn toàn và có thể thành lập chỉ trong hai ngày sẽ giúp startup châu Âu lần đầu tiên đứng trên cùng “vạch xuất phát” với các đối thủ quốc tế.
Hiện nay, việc mở rộng sang một quốc gia EU khác hoặc mua lại doanh nghiệp ở thị trường mới thường khiến các nhà sáng lập phải đối mặt với hàng loạt thủ tục rườm rà, từ công chứng giấy tờ đến tuân thủ các quy định khác nhau tại từng nước. Với các công ty công nghệ vận hành theo mô hình số hóa, những quy trình này bị đánh giá là vừa lỗi thời vừa làm chậm tốc độ tăng trưởng.
Theo ông Henriksson, chỉ riêng khả năng rút ngắn thời gian xử lý thủ tục từ vài tháng xuống còn 48 giờ trên toàn EU cũng đủ để khiến nhiều nhà sáng lập “vui mừng đến mức muốn reo hò”.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng EU Inc vẫn chưa phải là “liều thuốc thần”. Các quy định cụ thể vẫn chưa được công bố, và việc tham gia chế độ này không mang tính bắt buộc đối với các quốc gia thành viên. Trong kịch bản xấu, EU Inc có thể trở thành một lớp thủ tục hành chính mới, khiến startup phải gánh thêm chi phí tuân thủ mà chưa chắc đã nhận được lợi ích tương xứng.
“Chỉ thời gian mới có thể trả lời liệu mức độ chấp nhận có đủ rộng để tránh kịch bản đó hay không,” ông nói. “Nhưng ở thời điểm hiện tại, rõ ràng đã có thêm những lý do để thận trọng lạc quan về tương lai của đổi mới sáng tạo tại châu Âu.”
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos ngày 20/1. Ảnh: Tech.EU
