Trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo ngày càng bị Mỹ và Trung Quốc chi phối, Hàn Quốc đang lựa chọn một con đường quyết liệt và mang đậm dấu ấn văn hóa của nước này. Thay vì chỉ hỗ trợ dàn trải, Seoul tổ chức một cơ chế cạnh tranh khắc nghiệt để sàng lọc và nuôi dưỡng các mô hình AI nền tảng “thuần nội địa”. Đây được xem là canh bạc công nghệ lớn nhất của Hàn Quốc trong nhiều thập niên, nhằm giành vị thế trong trật tự AI toàn cầu.

Cuối năm ngoái, một trung tâm hội nghị ở Seoul chật kín người. Hơn một nghìn kỹ sư, lãnh đạo công nghệ và nhà đầu tư hàng đầu Hàn Quốc tụ hội để theo dõi những màn trình diễn mới nhất trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Với nhiều người, đây không đơn thuần là một hội thảo công nghệ, mà là khoảnh khắc then chốt để xác định ai sẽ dẫn dắt tương lai AI của đất nước.

Không khí trong khán phòng căng thẳng khác thường. Dù những thuật ngữ kỹ thuật dày đặc phủ kín các bài thuyết trình, sự kiện vẫn được xem là “phải tham dự”. Bộ trưởng Khoa học thậm chí đã rời một phiên điều trần quốc hội về vụ rò rỉ dữ liệu tại Coupang để trực tiếp theo dõi các đội thi — một dấu hiệu cho thấy mức độ ưu tiên chính trị hiếm thấy.

Khi hàng chục nghìn người theo dõi qua livestream, mỗi lần một đội bước lên sân khấu, tiếng reo hò lại vang lên. Các kỹ sư hiểu rất rõ: với một số đội, đây có thể là lần xuất hiện cuối cùng.

Một “đấu trường loại trực tiếp” cho AI nội địa

Cuộc thi này được nhiều người ví von là “AI Squid Game” — không chỉ vì tính cạnh tranh khốc liệt, mà bởi thể thức loại dần qua từng vòng, nơi chỉ những kẻ mạnh nhất được ở lại. Nhưng về bản chất, đây là một giải đấu AI do chính phủ Hàn Quốc tài trợ, ra mắt từ tháng 8 và kéo dài hơn một năm, nhằm chọn ra những doanh nghiệp có khả năng xây dựng mô hình AI nền tảng thuần nội địa.

Giống như tinh thần sinh tồn của bộ phim nổi tiếng từng trở thành biểu tượng văn hóa Hàn Quốc, thể thức cuộc thi mang tính “được ăn cả, ngã về không” (Squid Game là bộ phim của Netflix do Siren Pictures Inc. (Hàn Quốc) sản xuất theo đơn đặt hàng của hãng này). Cứ mỗi sáu tháng, các mô hình AI của từng đội sẽ trải qua một vòng đánh giá khắt khe do hội đồng chuyên gia giám sát bởi Bộ Khoa học và ICT. Đội không đạt yêu cầu sẽ bị loại — và mất luôn quyền tiếp cận tài nguyên tính toán chiến lược.

Tuần qua, vòng loại đầu tiên đã tạo nên cú sốc lớn. Đơn vị AI của Naver — gã khổng lồ công nghệ hàng đầu Hàn Quốc — bị loại, với lý do sử dụng công nghệ nước ngoài. Công ty con AI của NCSoft, đội duy nhất do một phụ nữ lãnh đạo, cũng phải rời cuộc chơi do hiệu năng mô hình không đạt yêu cầu. Điều bất ngờ là ban đầu, giới chức chỉ dự kiến loại một đội.

Các công ty con của LG và Tập đoàn SK vẫn trụ lại, cùng với startup AI Upstage. Bộ Khoa học cho biết sẽ bổ sung thêm một đội ở vòng tiếp theo. Hai đội chiến thắng cuối cùng dự kiến được công bố vào đầu năm 2027.

“Bề ngoài trông như một màn trình diễn, nhưng thực chất đây là cuộc so tài có mức đặt cược rất cao,” ông Park Chanjun, trợ lý giáo sư Trường Phần mềm, Đại học Soongsil (Seoul), nhận định. “Kết quả của nó sẽ định hình tương lai công nghệ của Hàn Quốc.”

Tham vọng AI chủ quyền giữa cuộc cạnh tranh toàn cầu

Chính phủ Hàn Quốc đặt cược rằng cạnh tranh khốc liệt sẽ thúc đẩy đổi mới — nhanh và quyết liệt — trong một lĩnh vực ngày càng bị Mỹ và Trung Quốc thống trị. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng các mô hình AI mã nguồn mở nội địa có năng lực sánh ngang với những hệ thống tiên phong toàn cầu như ChatGPT hay DeepSeek.

Hàn Quốc không đơn độc trong tham vọng này. Có khá nhiều quốc gia đặt rat ham vọng chiếm vị trí thứ ba về AI sau Mỹ và Trung Quốc. Pháp đang đầu tư hàng tỷ USD để trở thành trung tâm AI thứ ba của thế giới. Saudi Arabia và UAE tận dụng nguồn vốn khổng lồ để mua hạ tầng tính toán và tài trợ cho các mô hình như Falcon LLM. Singapore, Nhật Bản, Canada và Ấn Độ cũng đang triển khai các chiến lược AI “chủ quyền” nhằm bảo vệ năng lực công nghệ và lực lượng lao động trong nước.

Với Hàn Quốc, động lực còn mạnh mẽ hơn. Đây là một trong những thị trường ChatGPT lớn nhất thế giới xét theo số người dùng trả phí, đồng thời sở hữu mật độ robot công nghiệp cao nhất toàn cầu — một lĩnh vực được dự báo sẽ biến đổi sâu sắc dưới tác động của AI.

Bộ trưởng Khoa học và ICT Bae Kyung-Hoon, nhậm chức từ tháng 7, tin rằng Hàn Quốc có lợi thế của một “quốc gia AI toàn chuỗi”, với chip nhớ tiên tiến, hạ tầng đám mây nội địa và hệ sinh thái ứng dụng hoàn chỉnh.

“Nhiều quốc gia đang tranh vị trí số ba,” ông nói. “Nhưng chúng tôi không xem mình chỉ là một cái tên trong nhóm đó. Chúng tôi tin rằng mình có cơ hội thực sự để thách thức hai vị trí dẫn đầu,” ông nói.

Cuộc đua khắc nghiệt giữa các ông lớn và startup

Với các đội tham gia, cuộc thi này có thể quyết định số phận. Chính phủ cung cấp GPU và dữ liệu — những tài nguyên sống còn trong kỷ nguyên AI. Đổi lại, đội bị loại sẽ mất quyền tiếp cận ngay lập tức.

Sau thông báo loại Naver, cổ phiếu tập đoàn này sụt giảm, trong khi cổ phiếu các công ty liên kết của LG và SK Telecom tăng mạnh.

LG AI Research hiện được xem là ứng viên sáng giá nhất, với mô hình K-Exaone đạt điểm tổng cao nhất ở vòng đánh giá gần đây. SK Telecom gây chú ý nhờ quy mô mô hình A.X K1 với 519 tỷ tham số — gần gấp đôi K-Exaone và tiệm cận các phiên bản DeepSeek mới nhất, dù vẫn chưa đạt tới trình độ của ChatGPT tiên tiến nhất.

Upstage, một startup mới năm năm tuổi đang hướng tới IPO, tiếp tục cuộc đua nhờ một mô hình ngôn ngữ lớn có hiệu quả chi phí cao. Chính phủ dự kiến mở thêm một suất tham gia mới trong vòng đánh giá giữa năm.

Tranh cãi: thế nào là AI “nội địa”?

Song song với cạnh tranh là tranh cãi. Chính phủ yêu cầu các mô hình phải được huấn luyện trọn vẹn từ đầu, với dữ liệu, kiến trúc và quy trình học độc quyền. Nhưng trong thực tế, ranh giới giữa “tự phát triển” và “kế thừa công nghệ” rất mong manh.

Upstage từng bị cáo buộc mô hình Solar Open của hãng có nhiều điểm tương đồng với GLM-4.5-Air của Trung Quốc. Công ty phủ nhận, tổ chức thẩm định công khai và buộc bên cáo buộc xin lỗi. Tuy vậy, làn sóng soi xét lan rộng sang các đội khác, bao gồm Naver Cloud và SK Telecom.

Xây dựng dựa trên kiến trúc có sẵn là thông lệ phổ biến trong ngành AI, bởi chi phí và thời gian để tạo ra một mô hình tiên phong từ con số không là khổng lồ. Ngay cả những người dẫn đầu toàn cầu cũng dựa trên nền tảng nghiên cứu mở.

Tuy nhiên, với chương trình này, chính phủ Hàn Quốc chọn cách vạch ranh giới cứng — và sẵn sàng loại bỏ những đội không đáp ứng yêu cầu.

Một canh bạc mang dấu ấn lịch sử

Áp lực đè nặng lên các kỹ sư. Ông Lee Jinsik, người đứng đầu Exaone Lab của LG AI Research, cho biết ông làm việc muộn đến mức đã nhiều tháng không thấy con nhỏ khi còn thức. Nhưng đổi lại là cảm giác được tham gia một dự án có thể ảnh hưởng tới cả nền kinh tế.

“Rất căng thẳng,” CEO Upstage Sung Kim nói. “Nhưng chính kiểu cạnh tranh này đã đưa K-pop vươn ra thế giới. Tôi tin AI Hàn Quốc cũng sẽ đi con đường đó.”

Lịch sử cho thấy Hàn Quốc quen với những canh bạc lớn. Từ cao tốc Seoul–Busan năm 1968, mạng băng thông rộng quốc gia thời Kim Dae Jung, cho tới nay là “Đường cao tốc AI” mà Tổng thống Lee Jae Myung cam kết xây dựng — mỗi bước ngoặt đều dựa trên sự kết hợp giữa nhà nước và khu vực tư nhân.

Lần này, AI là ván cược tiếp theo. Và với những người đang thức trắng đêm trong “đấu trường AI quốc gia”, phần thưởng không chỉ là chiến thắng — mà là vị trí của Hàn Quốc trong trật tự công nghệ toàn cầu mới.

Bae Kyung-Hoon, Bộ trưởng Khoa học và ICT Hàn Quốc (giữa), tại gian hàng Upstage trong cuộc thi Mô hình nền tảng AI độc lập, ngày 30/12. Ảnh: Bloomberg

Khách tham quan trải nghiệm mô hình AI tại gian hàng LG AI Research trong sự kiện tháng 12. Ảnh: Bloomberg

Sinh viên Hàn Quốc chơi trò chơi điện tử tại Busan năm 2002. Cựu Tổng thống Kim Dae Jung được ghi nhận là người khởi xướng sự trỗi dậy số hóa của Hàn Quốc bằng việc xây dựng mạng băng thông rộng siêu tốc toàn quốc. Ảnh: Bloomberg