Quỹ Gates hôm thứ Tư, 14/1, thông báo sẽ chi mức kỷ lục 9 tỷ USD trong năm 2026, tập trung tối đa cho các lĩnh vực then chốt như y tế toàn cầu. Đồng thời, quỹ sẽ bắt đầu giảm số lượng vị trí nhân sự, có thể lên tới 500 người trong vòng 5 năm. Thông báo này được đưa ra sau quyết định gây bất ngờ hồi năm ngoái về việc đóng cửa quỹ vào năm 2045.
Kế hoạch cắt giảm nhân sự đánh dấu một bước chuyển lớn khác của một trong những quỹ từ thiện lớn và có ảnh hưởng nhất thế giới, trong bối cảnh nhiều ưu tiên dài hạn của quỹ — như xóa đói giảm nghèo và cải thiện y tế toàn cầu — đang bị suy yếu bởi việc chính quyền Trump cắt giảm chi tiêu của Chính phủ Mỹ.
Năm ngoái, Bill Gates cho biết quỹ sẽ chi tổng cộng 200 tỷ USD trong 20 năm tới rồi chấm dứt hoạt động, như một phần trong kế hoạch trao tặng phần lớn tài sản của ông. Tuần này, ông cùng các thành viên hội đồng quản trị đã phê duyệt ngân sách lớn nhất trong lịch sử quỹ, vượt mức 8,74 tỷ USD của năm trước. Với mức ngân sách mới, quỹ sẽ tăng chi cho một số chương trình, bao gồm sức khỏe phụ nữ, phát triển vắc-xin, xóa sổ bệnh bại liệt, trí tuệ nhân tạo (AI) và giáo dục tại Mỹ.
Hội đồng quản trị cũng thông qua đề xuất khống chế chi phí vận hành — bao gồm nhân sự, tiền lương, hạ tầng cần thiết để vận hành tổ chức, cơ sở vật chất và chi phí đi lại — ở mức không quá 1,25 tỷ USD, tương đương khoảng 14% ngân sách của quỹ.
Để đạt mục tiêu này, tổ chức tài trợ này sẽ cắt giảm tối đa 500 trong tổng số 2.375 vị trí nhân sự vào năm 2030, bao gồm cả một số vị trí đang để trống có thể sẽ không được tuyển bổ sung. Theo Giám đốc điều hành Mark Suzman, quá trình tinh giản nhân sự cùng các khoản chi khác sẽ được thực hiện dần dần và rà soát hằng năm, thay vì diễn ra theo “một làn sóng lớn”.
“Chúng tôi sẽ làm việc này một cách thận trọng, có cân nhắc và có hệ thống,” ông nói. “Mỗi năm chúng tôi sẽ điều chỉnh lại. Mục tiêu cắt giảm 500 người là mức trần tối đa. Tôi thực sự hy vọng chúng tôi sẽ không phải cắt giảm đến mức đó.”
Chi tiêu thận trọng
Ông Suzman cho biết ông và các thành viên hội đồng quản trị nhận thấy việc áp trần chi phí vận hành là cần thiết. Nếu không được kiểm soát, tỷ lệ chi phí vận hành của quỹ — hiện vào khoảng 13% ngân sách — có thể tăng lên gần 18% vào cuối thập kỷ này. Hội đồng muốn bảo đảm quỹ chi tiêu một cách thận trọng, tập trung tối đa hóa nguồn lực và số tiền trực tiếp phục vụ những đối tượng mà quỹ hướng tới, ông nói.
Quỹ Gates cũng là quỹ lớn nhất thế giới quyết định chấm dứt hoạt động, và nhiều người trong giới thiện nguyện đã đặt câu hỏi về cách các nhà lãnh đạo của quỹ sẽ xây dựng chiến lược “rút lui”, theo bà Elizabeth Dale, quyền Giám đốc điều hành và Chủ tịch Frey Foundation về Từ thiện Gia đình tại Trung tâm Thiện nguyện thuộc Đại học Grand Valley State. Bà đang làm việc với khoảng 20 quỹ đang chi dần hết nguồn tài trợ.
Việc “khép lại” một quỹ sở hữu khối tài sản khổng lồ như Quỹ Gates là điều chưa từng có tiền lệ và nhiều khả năng sẽ đòi hỏi công tác hoạch định chiến lược rất chặt chẽ, bà Dale nhận định trước khi các chi tiết mới về ngân sách và nhân sự được công bố.
“Cảm nhận của tôi là họ đã dành cả năm qua để thực sự xác định rõ các ưu tiên và chiến lược của mình,” bà nói.
Những bước tiếp theo
Nhiều lĩnh vực hoạt động và thành tựu cốt lõi của quỹ trong nhiều thập kỷ qua đã chịu tác động tiêu cực do Mỹ và các quốc gia khác cắt giảm viện trợ nhân đạo trong năm ngoái, khiến vai trò của nguồn lực từ thiện trở nên quan trọng hơn. Trong một bài đăng blog gần đây, Bill Gates cho biết “thế giới đã thụt lùi” trong năm qua về số ca tử vong trẻ em, khi con số này lần đầu tiên tăng lên trong thế kỷ này, từ 4,6 triệu ca năm 2024 lên 4,8 triệu ca năm 2025.
“Năm năm tới sẽ rất khó khăn khi chúng ta cố gắng quay lại quỹ đạo và mở rộng quy mô các công cụ cứu sống mới,” Gates viết. “Tuy vậy, tôi vẫn lạc quan về triển vọng dài hạn.” Nhằm đối phó với xu hướng thụt lùi này, quỹ dự kiến sẽ tăng tốc chi tiêu trong ba lĩnh vực ưu tiên trong hai thập kỷ tới: sức khỏe bà mẹ và trẻ em, phòng ngừa bệnh truyền nhiễm và giảm nghèo, theo ông Suzman.
Trong cùng bài viết, Gates cũng đề cập đến những thách thức mà AI đặt ra, cảnh báo rằng công nghệ này có thể làm xáo trộn thị trường lao động và bị “các tác nhân xấu” lạm dụng nếu không được quan tâm đúng mức tới cách nó được phát triển, quản trị và triển khai. Tuy nhiên, Gates cũng là người ủng hộ mạnh mẽ việc ứng dụng AI.
Quỹ Gates nằm trong liên minh các nhà tài trợ đã cam kết vào tháng 7 năm ngoái cung cấp 1 tỷ USD dưới dạng tài trợ và đầu tư nhằm hỗ trợ phát triển các công cụ AI cho luật sư công, nhân viên xã hội và các lực lượng tuyến đầu khác tại Mỹ trong vòng 15 năm tới. Theo ông Suzman, AI là một trong những lĩnh vực trong danh mục hoạt động của quỹ sẽ tiếp tục được mở rộng.
Quỹ cũng đang mở rộng sự hiện diện tại Ấn Độ và châu Phi. Đầu tuần này, quỹ thông báo thành lập một Ban Văn phòng châu Phi và Ấn Độ mới. Nhân sự của các nhóm HIV và lao tại trụ sở Quỹ Gates ở Seattle cũng sẽ được thu gọn, khi phần lớn hoạt động này được chuyển sang các văn phòng tại châu Phi, ông cho biết.
Còn 20 năm phía trước
Dù đã công bố kế hoạch đóng cửa, ông Suzman vẫn liên tục nhấn mạnh với cả nội bộ và bên ngoài rằng 20 năm vẫn là khoảng thời gian đáng kể để Quỹ Gates tiếp tục hoạt động và tạo ra tác động.
“Chúng tôi đang bước vào giai đoạn mà tôi tin sẽ là giai đoạn tạo ra tác động lớn nhất trong lịch sử Quỹ Gates,” ông nói. “Chúng tôi đã học được rất nhiều trong một phần tư thế kỷ qua. Chúng tôi đã xây dựng được chuyên môn, uy tín và các mối quan hệ đối tác. Giờ đây, chúng tôi có một bộ mục tiêu giúp tập trung hành động với chủ đích rõ ràng hơn.”
Một người đi bộ bên ngoài khuôn viên Quỹ Gates tại Seattle. Ảnh AP
