Lần đầu tiên, hội nghị khí hậu Liên Hợp Quốc diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ tuần này nhiều khả năng sẽ đưa việc loại bỏ khí CO₂ khỏi khí quyển vào nhóm giải pháp cần thiết để ứng phó với biến đổi khí hậu. Nguyên nhân là thế giới đã thất bại trong việc ngăn nhiệt độ Trái Đất vượt ngưỡng an toàn, nên ngoài cắt giảm khí thải, các nước sẽ phải tìm cách hút lượng carbon đã phát tán trở lại khỏi không khí.
Nỗ lực này có thể tiêu tốn hàng chục nghìn tỷ USD và phụ thuộc vào những công nghệ chưa được kiểm chứng ở quy mô lớn. Tuy nhiên, các nhà khoa học và quan chức Liên Hợp Quốc cho rằng đây gần như là lựa chọn không thể tránh khỏi, khi thế giới khó giữ được mục tiêu giới hạn mức nóng lên ở 1,5 độ C theo Thỏa thuận Paris năm 2015.
Đầu năm nay, một báo cáo thường niên của Liên Hợp Quốc thừa nhận nhiệt độ toàn cầu chắc chắn sẽ vượt ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Mức giới hạn này được tính dựa trên nhiệt độ trung bình trong khoảng hai thập niên. Tuy nhiên, những dấu hiệu cảnh báo trong ngắn hạn đang ngày càng rõ rệt.
Theo các nhà khoa học tại tổ chức nghiên cứu Berkeley Earth, nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng 10 cao hơn 1,8 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, mức chênh lệch cao nhất từng ghi nhận trong tháng này. Họ cũng dự báo năm 2026 sẽ vượt năm 2024 để trở thành năm nóng nhất lịch sử.
Hội nghị đàm phán khí hậu Liên Hợp Quốc COP31 tại Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang tiếp diễn thay vì dự kiến kết thúc vào thứ Sáu, 20-11. Các dự thảo ban đầu của tuyên bố cuối hội nghị thừa nhận thế giới đã không thể ngăn mức nóng lên vượt 1,5 độ C và sẽ phải trải qua nhiều thập niên với nhiệt độ ở mức nguy hiểm hơn, trước khi tìm cách đưa nhiệt độ giảm trở lại dưới ngưỡng này.
Để đạt mục tiêu đó, thế giới phải vừa cắt giảm mạnh lượng khí thải carbon dioxide (CO₂), vừa loại bỏ carbon khỏi khí quyển. CO₂ phát sinh từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt giữ nhiệt trong khí quyển, khiến hành tinh nóng lên.
“Loại bỏ carbon là cục tẩy thần kỳ mà chúng ta còn lại sau khi đã phá vỡ ngân sách carbon của thế giới, chẳng hạn như mục tiêu 1,5 độ C,” Rob Jackson, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Stanford kiêm chuyên gia theo dõi lượng phát thải, viết trong email. “Về mặt kỹ thuật, việc loại bỏ CO₂ có khả thi không? Có. Liệu hoạt động này có thể đạt quy mô hàng tỷ tấn cần thiết để tạo ra khác biệt không? Không”.
Thế giới phải loại bỏ hàng trăm tỷ tấn CO₂
Thế giới cần loại bỏ 320 tỷ tấn CO₂ khỏi khí quyển trong thế kỷ này để đưa nhiệt độ giảm trở lại, Inger Andersen, Giám đốc Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, cho biết tại hội nghị. Con số này tương đương lượng khí thải toàn cầu trong tám năm.
Zeke Hausfather, nhà khoa học khí hậu tại Berkeley Earth, ước tính việc loại bỏ carbon để giảm nhiệt độ toàn cầu mỗi 0,1 độ C sẽ tiêu tốn khoảng 22.000 tỷ USD. Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, khi mức nóng lên chỉ vượt ngưỡng Paris 0,2-0,3 độ C, thế giới vẫn phải chi 44.000-66.000 tỷ USD đến năm 2100 để đưa nhiệt độ xuống dưới ngưỡng này.
Trồng thêm cây xanh cũng không thể giải quyết vấn đề. Theo bà Andersen, trong thập niên qua, việc trồng cây và các giải pháp dựa vào thiên nhiên khác chỉ loại bỏ được tối đa 2 tỷ tấn CO₂.
Thay vào đó, thế giới cần những phương pháp cơ học, chẳng hạn các thiết bị khổng lồ hoạt động như những chiếc quạt, hút trực tiếp CO₂ từ không khí. Một số thiết bị đang được thử nghiệm ở quy mô thí điểm.
Johan Rockström, Giám đốc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam tại Đức, cho biết công nghệ còn non trẻ này hiện chỉ loại bỏ được lượng CO₂ tương đương lượng mà các nhà máy đốt nhiên liệu hóa thạch thải ra trong mỗi nửa giờ. Mục tiêu là mở rộng quy mô để có thể loại bỏ 5 tỷ tấn CO₂ mỗi năm vào năm 2050.
Công nghệ hút CO₂ trực tiếp từ không khí khác với phương pháp thu giữ và lưu trữ carbon mà một số ngành công nghiệp sử dụng để ngăn khí thải từ hoạt động sản xuất thoát ra môi trường. Các cuộc đàm phán khí hậu cũng có thể thúc đẩy việc mở rộng công nghệ thu giữ carbon tại các cơ sở phát thải.
Cắt giảm khí thải vẫn là ưu tiên hàng đầu
Dù cần loại bỏ lượng CO₂ khổng lồ, thế giới không thể xem đây là giải pháp thay thế cho việc cắt giảm khí thải. Bill Hare, Giám đốc điều hành tổ chức Climate Analytics, cho rằng chưa có nhiều ý nghĩa khi bàn đến loại bỏ carbon nếu các nước chưa thực hiện những biện pháp cắt giảm phát thải sâu rộng.
Theo ông, nếu chính sách toàn cầu không thay đổi, nhiệt độ Trái Đất có thể tăng ít nhất 2,7 độ C vào năm 2100. Không có cách nào để công nghệ loại bỏ carbon xử lý đủ lượng khí thải nhằm bù đắp mức nóng lên này.
Tuy vậy, thế giới vẫn phải nghiêm túc xem xét giải pháp loại bỏ carbon, bởi “thực sự không có kết quả tốt đẹp nào khi nhiệt độ tăng vượt 1,5 độ C,” bà Andersen nói. Tình trạng nóng lên đã khiến các đợt nắng nóng gay gắt hơn, đồng thời làm gia tăng hạn hán, lũ lụt và bão cực đoan.
Bà Andersen và các chuyên gia khác nhấn mạnh loại bỏ carbon, đôi khi được gọi là phát thải âm, chỉ là giải pháp bổ sung chứ không thể thay thế việc cắt giảm mạnh khí thải.
“Cắt giảm sâu lượng khí thải là điều chúng ta cần làm và sẽ luôn là công cụ quan trọng nhất hiện có,” Samira Nawa, Bộ trưởng Môi trường Đan Mạch, nói.
Đan Mạch vì thế đặt mục tiêu cắt giảm lượng khí thải 110%, vượt xa mức phát thải ròng bằng 0. Điều này có nghĩa lượng carbon thải vào khí quyển sẽ thấp hơn 10% so với lượng được đại dương và rừng tự nhiên hấp thụ.
Đan Mạch cùng Ethiopia, nước chủ trì hội nghị khí hậu năm tới, đang dẫn dắt một liên minh mới thành lập mang tên Nhóm các nước phát thải âm (GONE).
Thế giới phải đối mặt với thực tế và tìm lối thoát
Các quan chức, nhà phân tích và nhà khoa học cho rằng con người đã đẩy hành tinh vào tình thế khó khăn. Sau nhiều năm không đáp lại những lời kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải, thế giới gần như buộc phải dựa thêm vào công nghệ loại bỏ carbon.
“Đây là điều mà tôi không nghĩ mọi người đã thực sự nhập tâm. Nếu ủng hộ mục tiêu giữ mức nóng lên ở 1,5 độ C, bạn cũng phải ủng hộ việc đạt mức phát thải âm,” Melanie Robinson, Giám đốc toàn cầu phụ trách khí hậu và kinh tế của Viện Tài nguyên Thế giới, nói.
Dù chỉ ra những khó khăn trong việc loại bỏ carbon, ông Rockström nhấn mạnh thế giới vẫn phải kiên trì với mục tiêu 1,5 độ C.
“Chúng ta phải tiếp tục xem 1,5 độ C là ngưỡng nhiệt độ an toàn, giờ đây khi đã hiểu đầy đủ mức độ nguy hiểm của việc vượt qua ngưỡng này,” ông nói.

Adam Pope, cố vấn sức khỏe và an toàn của BKV Carbon Ventures, quan sát một trạm nén thuộc quy trình thu giữ và lưu trữ carbon tại Bridgeport, bang Texas, ngày 29/5/2025. Ảnh: AP

