Ngay cả khi những tranh cãi xoay quanh cáo buộc CEO Nvidia Jensen Huang vướng vào một vụ bẫy tình báo thông qua quan hệ tình cảm vẫn chưa lắng xuống, Thung lũng Silicon vẫn chưa thực sự nhận thức về một thực tế mới: rất nhiều người trong ngành công nghệ cũng có nguy cơ trở thành mục tiêu.
“Không ai hướng dẫn các nhà sáng lập doanh nghiệp cách đối phó với hoạt động tình báo đối phương,” Aaron Brown, cựu quan chức cấp cao của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), hiện là nhà sáng lập công ty phần mềm Lumbra, nói với TechCrunch.
Nguyên nhân là từ trước đến nay, những cái bẫy tình báo kiểu này thường gắn với giới chính trị, quân đội và cơ quan tình báo quốc gia — những nhóm nhân sự “được bảo vệ bằng các quy trình cấp phép an ninh và được đào tạo để đề phòng những người tiếp cận có ý đồ xấu”.
Tuy nhiên, hiện nay, nhiều bí mật có giá trị nhất lại nằm trong tay các công ty phát triển chip, mô hình AI và hạ tầng công nghệ, Brown nhận định. Theo ông, gián điệp “muốn có được những gì CEO có thể tiếp cận: lộ trình phát triển sản phẩm, quyết định xuất khẩu, danh sách khách hàng, ai được tiếp cận công nghệ. CEO là con đường ngắn nhất để tiếp cận tất cả những thông tin đó.”
Jensen Huang bị cáo buộc sập bẫy tình báo thông qua mối quan hệ ngoài hôn nhân với Alice Huang. Người phụ nữ này từng là lãnh đạo một công ty cung cấp dịch vụ điện toán đám mây chuyên biệt tại Singapore, bị cáo buộc làm gián điệp cho Trung Quốc và tuồn lượng chip Nvidia thuộc diện kiểm soát xuất khẩu, trị giá hàng tỷ USD, vào Trung Quốc.
Sau khi những cáo buộc liên quan đến Huang xuất hiện, Internet tràn ngập những lời đùa đoán xem CEO công nghệ nào sẽ là mục tiêu tiếp theo. Tuy nhiên, nguy cơ không chỉ nhắm đến các CEO và nhà sáng lập.
Theo The Wall Street Journal, OpenAI đã bắt đầu cảnh báo nhân viên về những người bên ngoài tìm cách tiếp cận thân mật nhằm moi móc bí mật công ty. Bất kỳ ai có quyền truy cập thông tin nhạy cảm, từ thành viên hội đồng quản trị đến trợ lý điều hành, đều có thể trở thành mục tiêu của một cái bẫy tình báo.
Thông thường, những kẻ thực hiện không nhất thiết đóng vai người yêu. Theo Brown, tình bạn mới là hình thức bẫy tình báo lâu đời nhất.
Kẻ tiếp cận có thể đóng vai nhà đầu tư, khách hàng, chuyên gia tuyển dụng hoặc đơn vị tư vấn. Những lời đề nghị của họ trên giấy tờ đều có vẻ hợp pháp và không cần khiến mục tiêu phải nảy sinh tình cảm.
“Điều chúng cần là khiến bạn cảm thấy thoải mái khi trò chuyện. Những mối quan hệ này kéo dài lâu hơn vì không ai cảnh giác,” Brown nói.
Điều đáng chú ý là nghịch lý ở đây: nhiều nhà sáng lập công nghệ đang tìm cách tự động hóa và số hóa gần như mọi mặt đời sống con người, nhưng bản thân họ vẫn dễ bị tổn thương trước một điểm yếu lâu đời nhất — nhu cầu được người khác thấu hiểu.
“Tại sao phải tìm cách vượt qua tường lửa trong khi có thể tiếp cận người có khả năng mở cánh cửa, tác động đến quyết định hoặc đưa ra những yêu cầu mà không ai muốn chất vấn?”, Perry Carpenter, nhà tội phạm học kiêm chuyên gia chiến lược về đánh lừa tại công ty KnowBe4, nói với TechCrunch.
Khi mục tiêu nhận ra mình đã bị xâm nhập, mối đe dọa có thể trở nên nghiêm trọng hơn: kẻ tấn công lúc này đã có trong tay phương tiện để tống tiền hoặc uy hiếp.
Một nghịch lý khác là AI khiến việc giăng bẫy tình báo trở nên dễ dàng và ít tốn kém hơn. Trước đây, việc chuẩn bị một kế hoạch như vậy có thể mất hàng tháng, thậm chí hàng năm, để nghiên cứu mục tiêu, xây dựng vỏ bọc, tìm hiểu đối tượng và triển khai kế hoạch. Ngày nay, AI có thể được sử dụng để thu thập thông tin về mục tiêu, tạo hồ sơ mạng xã hội giả, dựng lý lịch giả, thậm chí giả giọng nói trong các cuộc gọi.
“AI có thể giúp duy trì toàn bộ một câu chuyện đời giả tưởng. Công nghệ giúp dựng lên bối cảnh, nhưng màn đánh lừa cuối cùng vẫn diễn ra thông qua các mối quan hệ giữa con người,” Carpenter nói.
Ngành AI “đã trở thành một ngành có ý nghĩa an ninh quốc gia nhanh hơn tốc độ thay đổi trong văn hóa của chính ngành này,” Brown nhận định.
“Một phần của việc rơi vào bẫy tình báo là không nhận ra mình đang mắc bẫy. Mọi chuyện không tạo cảm giác bị thao túng. Nó có vẻ chân thành, thậm chí giống như một sự may mắn,” ông nói thêm.
Carpenter cho rằng bước đầu tiên để tự bảo vệ là chú ý đến những dấu hiệu bất thường. Chẳng hạn, cần cảnh giác với “những cuộc gặp tình cờ diễn ra thường xuyên đến mức đáng ngờ”. Các dấu hiệu rõ ràng hơn gồm một người liên tục tò mò về công việc và đồng nghiệp của bạn, yêu cầu giữ bí mật về những lần gặp gỡ, hoặc liên tục đề nghị giới thiệu người quen và cung cấp thông tin.
Những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng hơn xuất hiện khi các yêu cầu của đối phương ngày càng lớn, vượt qua những giới hạn mà bình thường bạn sẽ không chấp nhận.
“Hãy tự đặt một câu hỏi đơn giản: Nếu ngày mai bạn mất việc, người này có còn tiếp tục xuất hiện trong cuộc sống của bạn không?”, Brown nói.
Việc nhận biết những lúc cảm xúc có thể chi phối quyết định cũng rất hữu ích. Carpenter khuyên mỗi người nên thiết lập ranh giới rõ ràng giữa đời sống cá nhân và công việc. Trong doanh nghiệp, cần loại bỏ tư tưởng cho rằng lãnh đạo cấp cao là ngoại lệ, không phải tuân thủ những quy tắc áp dụng với những người khác.
Brown cho rằng văn hóa doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng: Nhân viên có cảm thấy thoải mái khi nêu quan ngại, chất vấn những yêu cầu bất thường và báo cáo các mối đe dọa tiềm tàng hay không?

Hình minh họa một điệp viên ẩn danh tìm cách thu thập thông tin cá nhân và dữ liệu nhạy cảm trên môi trường số. Ảnh: Getty Images

