Tàu Starship của SpaceX hoàn thành chuyến bay kéo dài 22,5 giờ quanh Trái Đất, sau đó hạ cánh vào cánh tay cơ khí của tháp phóng tại Texas. Đây là bước tiến quan trọng trong nỗ lực phát triển tên lửa có thể tái sử dụng toàn bộ, dù công ty vẫn chưa thu hồi thành công cả hai tầng tên lửa trong cùng một chuyến bay.
Chiều ngày 14-11, tức sáng sớm 15-11 theo giờ Việt Nam, tàu vũ trụ Starship của SpaceX trở về từ quỹ đạo và lần đầu tiên được các cánh tay cơ khí khổng lồ trên tháp phóng tại cơ sở Starbase, bang Texas, bắt giữ thành công. Cuộc thử nghiệm đánh dấu cột mốc kỹ thuật quan trọng trong chương trình phát triển hệ thống tên lửa có khả năng bay vào không gian rồi trở về Trái Đất để tiếp tục sử dụng, thay vì phải loại bỏ sau mỗi lần phóng.
Starship cao 52 m xuất hiện từ những đám mây dày phía trên bãi phóng Starbase, kích hoạt lại động cơ để chuyển sang tư thế thẳng đứng rồi từ từ hạ xuống hai cánh tay cơ khí của tháp phóng, trong khi động cơ vẫn hoạt động. Sau khi chịu sức nóng dữ dội trong quá trình xuyên qua khí quyển, con tàu tắt động cơ và treo ổn định trên không trung, cách mặt đất vài trăm mét.
“Đó là mắt xích còn thiếu, là chén thánh của ngành du hành vũ trụ,” Dan Huot, người dẫn chương trình truyền hình trực tiếp của SpaceX, nói sau khi con tàu được bắt giữ.
Theo Space.com, cuộc bắt giữ diễn ra lúc 16h20 ngày 14-11 theo giờ miền Đông nước Mỹ, tức 3h20 sáng Chủ Nhật giờ Việt Nam, tức khoảng 22,5 giờ sau khi chuyến bay thử nghiệm thứ 15 của Starship cất cánh tối 13-11.
Nhiều nhân viên SpaceX đã ra ngoài theo dõi tàu Ship 42, phiên bản Starship tham gia chuyến bay lần này, xuyên qua các đám mây và tiến về tháp phóng. Con tàu nhẹ nhàng nằm gọn trong hai cánh tay cơ khí, trong khi ca khúc “Baby Come Back” vang lên trong buổi phát trực tiếp.
Đây là lần đầu SpaceX bắt giữ thành công tầng trên của Starship bằng hệ thống cánh tay cơ khí, thường được gọi là “đũa” hoặc Mechazilla. Trước đó, công ty đã thực hiện thành công thao tác tương tự với tầng đẩy Super Heavy trong ba chuyến bay thử nghiệm. Tuy nhiên, tầng trên khó thu hồi hơn vì bay cao hơn, xa hơn và nhanh hơn tầng đẩy.
Trong chuyến bay lần này, Starship đã bay quanh Trái Đất 14 vòng trong khoảng 22,5 giờ, ở độ cao khoảng 260 km. Tối 13-11, con tàu triển khai 26 vệ tinh Internet Starlink thế hệ mới vào quỹ đạo thấp, trước khi bắt đầu hành trình trở về vào ngày hôm sau.
Khi bay qua Thái Bình Dương theo hướng đông, Starship kích hoạt một động cơ để bắt đầu quá trình giảm độ cao và đi vào khí quyển. Vận tốc khoảng 27.000 km/giờ khiến con tàu phải chịu nhiệt độ cực cao khi ma sát với không khí. Sau khi tốc độ giảm xuống dưới ngưỡng siêu thanh, các cánh điều hướng khí động học được thu gọn, hai điểm móc gần đỉnh thân tàu tiếp xúc với cánh tay cơ khí trên tháp phóng.
Elon Musk và các kỹ sư SpaceX bắt đầu kiểm tra con tàu chỉ vài giờ sau khi thu hồi. Musk đăng ảnh và video trên mạng xã hội X, nhận xét “Ship 42 trông rất tốt”.
Tầng đẩy không thể quay về bãi phóng
Chuyến bay thử nghiệm thứ 15 được SpaceX thiết kế nhằm thu hồi cả hai tầng của hệ thống Starship tại Starbase. Đây sẽ là lần đầu tiên một hệ thống tên lửa đưa vật thể lên quỹ đạo có thể trở về và được thu hồi hoàn toàn bằng phương thức này.
Tuy nhiên, kế hoạch chỉ thành công một phần. Tầng đẩy Super Heavy, phần dưới của tên lửa hai tầng, đã đưa Starship lên không gian sau khi rời bệ phóng tối 13-11. Nhưng khoảng 10 phút sau khi cất cánh, tầng đẩy không thể quay về tháp phóng như dự kiến, buộc phải chuyển hướng và đáp xuống Vịnh Mexico. Theo Space.com, một cảnh báo mức nhiên liệu thấp đã khiến SpaceX hủy kế hoạch để các cánh tay cơ khí bắt giữ tầng đẩy.
Dù vậy, việc thu hồi thành công tầng trên vẫn được xem là bước tiến lớn. Trước chuyến bay này, SpaceX mới chỉ thực hiện được thao tác bắt giữ Super Heavy, trong khi tàu Starship chưa từng được thử nghiệm thu hồi theo cách tương tự sau khi bay vào quỹ đạo.
Mục tiêu của SpaceX là phát triển một hệ thống tên lửa có thể hoạt động với nhịp độ gần giống máy bay thương mại, giảm tối đa thời gian kiểm tra và sửa chữa giữa các chuyến bay. Hiện công ty đã có kinh nghiệm tái sử dụng tầng một của tên lửa Falcon 9, dòng tên lửa chủ lực đã thực hiện hơn 700 lần phóng kể từ năm 2010. Tuy nhiên, tầng hai của Falcon 9, bộ phận đưa hàng hóa lên quỹ đạo, vẫn bị loại bỏ sau mỗi chuyến bay.
Starship được thiết kế để giải quyết hạn chế này bằng cách tái sử dụng cả hai tầng. Nếu có thể thu hồi, kiểm tra và đưa phương tiện trở lại bệ phóng trong thời gian ngắn, SpaceX có thể giảm đáng kể chi phí và tăng số lần phóng. Việc bắt giữ tầng trên cũng giúp công ty tiến gần hơn đến mục tiêu thu hồi toàn bộ hệ thống tên lửa sau mỗi nhiệm vụ.
Dẫu vậy, khả năng tái sử dụng Starship vẫn còn nhiều thách thức. Tấm chắn nhiệt gồm hàng trăm viên gạch lục giác màu đen bảo vệ thân tàu khi xuyên qua khí quyển hiện chưa thể tái sử dụng hoàn toàn. SpaceX đang phát triển các thiết kế mới nhằm giảm hoặc loại bỏ nhu cầu sửa chữa, thay thế các viên gạch chắn nhiệt sau mỗi chuyến bay.
Tàu con thoi của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), từng đưa phi hành gia lên Trạm Vũ trụ Quốc tế trước khi ngừng hoạt động năm 2011, cũng có khả năng tái sử dụng một phần. Tuy nhiên, thùng nhiên liệu bên ngoài của hệ thống bị loại bỏ sau mỗi chuyến bay, còn bản thân tàu con thoi cần trải qua quá trình bảo dưỡng đáng kể trước khi có thể bay trở lại.
Nền tảng cho tham vọng Mặt Trăng và trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo
SpaceX đã chi hơn 15 tỷ USD để phát triển Starship. NASA cũng cấp 3,2 tỷ USD trong hợp đồng trị giá hơn 4 tỷ USD mà công ty giành được năm 2021, nhằm sử dụng Starship đưa con người trở lại Mặt Trăng trong chương trình Artemis.
NASA dự kiến Starship và một tàu đổ bộ Mặt Trăng khác do Blue Origin của tỷ phú Jeff Bezos phát triển có thể bắt đầu thực hiện các chuyến bay có phi hành đoàn lên Mặt Trăng vào năm 2028. Tuy nhiên, cả hai phương tiện vẫn phải vượt qua nhiều cột mốc kỹ thuật khó khăn.
Với Starship, một trong những yêu cầu quan trọng là chứng minh khả năng tiếp nhiên liệu phức tạp giữa các tàu chở nhiên liệu Starship trên quỹ đạo. Công nghệ này cần thiết để phương tiện có thể tiếp tục hành trình vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất và bay đến Mặt Trăng.
Bên cạnh chương trình Mặt Trăng, Musk còn muốn sử dụng Starship để mở rộng mạng lưới vệ tinh Starlink và xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trong không gian. Theo Space.com, 26 vệ tinh Starlink thế hệ mới được triển khai trong chuyến bay thứ 15, cùng với 26 vệ tinh từ chuyến bay thử nghiệm thứ 14 hồi tháng 9, là những thành viên đầu tiên của hệ thống mà SpaceX dự kiến mở rộng lên tới 100.000 vệ tinh.
Musk cũng từng đề cập kế hoạch xây dựng mạng lưới vệ tinh Starmind, một hệ thống trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo có quy mô lên tới một triệu vệ tinh. Trong khi đó, mạng lưới Starlink hiện tại có khoảng 11.000 vệ tinh.
Việc triển khai những mạng lưới vệ tinh quy mô lớn như vậy đòi hỏi SpaceX phải tăng mạnh tần suất phóng. Công ty cho rằng khả năng thu hồi cả hai tầng tên lửa bằng cánh tay cơ khí sẽ giúp rút ngắn thời gian kiểm tra, bảo dưỡng và đưa phương tiện trở lại hoạt động.
Trong chuyến bay thứ 15, một số vệ tinh Starlink còn ghi lại hình ảnh và video tấm chắn nhiệt của Ship 42 để đánh giá tình trạng trước khi tàu trở về. Dữ liệu từ vệ tinh kết hợp với camera mặt đất cho thấy con tàu đủ điều kiện thực hiện thao tác hạ cánh và bắt giữ.
SpaceX dự kiến tiếp tục thử nghiệm phương thức thu hồi này trong các chuyến bay tiếp theo. Dù chưa đạt được mục tiêu bắt giữ cả hai tầng, thành công với tầng trên lần này cho thấy Starship đã tiến thêm một bước trong nỗ lực biến tên lửa quỹ đạo thành phương tiện có thể tái sử dụng hoàn toàn.
Tàu Starship của SpaceX lần đầu tiên được bắt giữ thành công bằng cánh tay cơ khí của tháp phóng ngày 14/11/2026. Đây là cột mốc quan trọng có thể mở đường cho việc khai thác tiềm năng của hệ thống tên lửa-tàu vũ trụ cỡ lớn này. Ảnh: Space.com
Tàu Ship 42 tiến vào vị trí hạ cánh tại cơ sở Starbase của SpaceX ngày 14/11/2026. Ảnh: SpaceX
