Cơn sốt điện khiến trung tâm dữ liệu săn tua-bin cũ và động cơ máy bay -

Các công ty điện lực, nhà phát triển dự án và doanh nghiệp cung cấp điện cho trung tâm dữ liệu AI đang ráo riết tìm mua tua-bin khí đã qua sử dụng trên khắp thế giới, khôi phục những thiết bị ngừng hoạt động và tận dụng cả động cơ máy bay phản lực đã loại biên. Nguyên nhân là thời gian chờ mua thiết bị mới, vốn rất đắt đỏ, đã kéo dài đến tận thập niên tới.
Bất chấp những hoài nghi ngày càng tăng về rủi ro của trí tuệ nhân tạo (AI) và đợt bán tháo gần đây đối với cổ phiếu liên quan, nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu vẫn tăng mạnh. Điều này tạo ra nút thắt nghiêm trọng về hạ tầng và thiết bị phát điện, trong đó có tua-bin.
“Các cuộc trao đổi về thời gian giao hàng hiện tập trung rõ rệt vào giai đoạn 2030-2031,” Aurora Tenorio, chuyên gia phân tích cấp cao tại công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, nhận định về thị trường tua-bin Mỹ.
Theo hơn một chục nhà môi giới, công ty dịch vụ và nhà cung cấp thiết bị, tình trạng này khiến nhiều doanh nghiệp tìm mua tua-bin cũ, thiết bị được tân trang hoặc loại tua-bin phát triển từ động cơ máy bay phản lực, thay vì chờ các đơn hàng tồn đọng được giải quyết.
“Thị trường thiết bị đã qua sử dụng hiện rất, rất nóng,” Ana Amicarella, CEO công ty dịch vụ thiết bị EthosEnergy, cho biết. Bà nói thêm giá chào bán cũng tăng mạnh.
Thiết bị cũ chỉ giải quyết được một phần nhu cầu
Noor Qureshi, chuyên gia tại Enverus Intelligence Research, cho rằng nguồn cung thiết bị cũ chỉ có thể đáp ứng một phần nhu cầu.
“Thị trường hiện đã bị hạn chế, nguồn cung dư thừa rất ít, nên khó có khả năng bù đắp đáng kể những chậm trễ trong giao hàng,” bà nói. Tua-bin cũng chỉ là một trong nhiều trở ngại. Giấy phép xây dựng và vận hành, khả năng kết nối lưới điện cùng các yếu tố khác cũng có thể khiến dự án chậm tiến độ.
Hiện chưa có ước tính đáng tin cậy về mức đóng góp của thị trường thiết bị cũ trong tổng nguồn cung tua-bin toàn cầu, vốn có giá trị khoảng 25 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, sự xuất hiện của thị trường này cho thấy làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu đang tác động sâu rộng đến nhiều ngành công nghiệp.
Chẳng hạn, hồi tháng 4, công ty hạ tầng AI Crusoe đặt mua 13 tua-bin khí mô phỏng động cơ máy bay của ProEnergy, doanh nghiệp Mỹ. Các thiết bị này sử dụng công nghệ động cơ máy bay do GE Aerospace phát triển. Crusoe mô tả đơn hàng là bước đi chiến lược nhằm nhanh chóng mở rộng quy mô hoạt động.
Tổng công suất của 13 tua-bin đạt 650 megawatt (MW). Chúng sẽ được lắp đặt tại các dự án trung tâm dữ liệu AI của Crusoe ở Mỹ. ProEnergy và Crusoe không phản hồi đề nghị cung cấp thêm thông tin của Reuters.
Trung tâm dữ liệu và các đơn vị vận hành đã trở thành nhóm khách hàng lớn của thị trường tua-bin khí, vốn gần như chỉ phục vụ các công ty điện lực truyền thống cho đến vài năm trước.
Theo Wood Mackenzie, tổng đơn hàng tua-bin khí trên toàn thế giới hiện vượt 100 gigawatt (GW), cao hơn nhiều so với công suất sản xuất toàn cầu ước tính từ 60 đến 70 GW.
Các chuyên gia phân tích tại ngân hàng đầu tư Jefferies ước tính riêng các trung tâm dữ liệu ở Mỹ cần gần 17 GW công suất trong năm nay. Nhu cầu này có thể tăng hơn ba lần vào năm 2028.
Trong khi đó, công suất sản xuất tua-bin khí toàn cầu dự kiến tăng lên khoảng 87 GW vào năm 2028, vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu dự kiến 129 GW. Theo Jefferies, khoảng cách lớn giữa cung và cầu sẽ tiếp tục gây áp lực lên thị trường.
Siemens Energy, GE Vernova và Mitsubishi Heavy Industries – ba doanh nghiệp chi phối thị trường – đều cho biết làn sóng đầu tư AI đã đẩy lượng đơn đặt hàng vượt quá năng lực sản xuất. Tại Mỹ, thời gian chờ giao một tua-bin khí hiện trung bình lên tới sáu năm, Tenorio cho biết.
Thiết bị cũ rẻ hơn nhưng tiềm ẩn rủi ro
Tua-bin đã qua sử dụng, được tân trang hoặc cải tạo cũng có những hạn chế riêng. Tenorio cho biết lịch sử bảo trì của các tua-bin đại tu đôi khi không rõ ràng, thời gian vận hành còn lại có thể ngắn và dịch vụ bảo dưỡng dài hạn không được bảo đảm. Với động cơ máy bay được chuyển đổi thành máy phát điện, doanh nghiệp còn phải đánh giá khả năng vận hành liên tục trong thời gian dài.
Dù vậy, thời gian chờ thiết bị mới tính bằng năm vẫn khiến thị trường đồ cũ trở nên hấp dẫn.
“Cứ vài tuần, chúng tôi lại nhận được yêu cầu tìm một tua-bin khí đã qua sử dụng để lắp cho trung tâm dữ liệu,” Darayus Pardivala, người phụ trách mảng dịch vụ hậu mãi tại Mỹ của Sulzer, cho biết. Ông không tiết lộ danh tính khách hàng hoặc địa điểm các trung tâm dữ liệu.
Giá cả là một động lực quan trọng khác. Theo Zach Machuca, đối tác điều hành tại Origin Partners – công ty mua thiết bị phát điện cho các nhà phát triển trung tâm dữ liệu – một tua-bin cũ được bảo dưỡng tốt có giá khoảng 1,5-1,7 triệu USD mỗi MW, trong khi thiết bị được tân trang có giá khoảng 1,3 triệu USD mỗi MW. Mức này thấp hơn đáng kể so với tua-bin mới, vốn có giá khoảng 2-2,5 triệu USD mỗi MW, theo công ty nghiên cứu Aurora Energy Research.
Với các thiết bị công suất nhỏ, mức chênh lệch còn lớn hơn. Dan Poole, tổng giám đốc ReflowX – đơn vị kết nối người mua với chủ sở hữu tua-bin – cho biết hai tua-bin công suất 14,5 MW do Solar Turbines, công ty con của Caterpillar, sản xuất gần đây được bán với giá 12,5 triệu USD, tương đương khoảng 430.000 USD mỗi MW. Theo ông, hai thiết bị mới tương tự sẽ có giá khoảng 35 triệu USD và mất năm năm để giao hàng.
Do chịu áp lực tiến độ, các nhà phát triển dự án chuyển sang sử dụng tua-bin nhỏ khi khó tìm mua thiết bị công suất lớn. Đôi khi, họ lắp đặt hơn 100 tua-bin tại một địa điểm, kết hợp nhiều mẫu mã và thương hiệu khác nhau, Scott Schreeg, giám đốc kinh doanh tại nhà cung cấp thiết bị Mỹ SVI Bremco, cho biết.
Làn sóng đầu tư AI cũng tác động đến các doanh nghiệp ngoài lĩnh vực trung tâm dữ liệu. Cơ quan quản lý điện lực Tennessee Valley Authority thuộc sở hữu liên bang Mỹ cho biết giá tất cả các loại thiết bị, từ hàng mới đến hàng đã qua sử dụng hoặc được tân trang, đều tăng đáng kể trong hai năm qua.
Jim Matheson, CEO Hiệp hội Hợp tác xã Điện lực Nông thôn Quốc gia Mỹ, tổ chức đại diện cho các đơn vị điện lực phi lợi nhuận thuộc sở hữu của khách hàng, cho biết các thành viên đang đối mặt với thời gian chờ thiết bị chưa từng có và giá cả leo thang.
“Các hợp tác xã cần bổ sung công suất điện đang phải tìm đến mọi phương án khả thi,” ông nói, trong đó có mua tua-bin đã được tân trang.
Cuộc chạy đua bổ sung công suất phát điện cũng mở ra thị trường cho những giải pháp thay thế tua-bin khí đang khan hiếm. Tập đoàn Wartsila của Phần Lan đã nhận đơn đặt hàng khoảng 3 GW kể từ mùa xuân năm ngoái từ các trung tâm dữ liệu ở Mỹ. Đây là các tổ máy phát điện sử dụng động cơ đốt khí thay vì tua-bin, Anders Lindberg, Chủ tịch mảng kinh doanh năng lượng của tập đoàn, cho biết.