NASA ngày 23-10 công bố kế hoạch chi tiết cho Artemis III, sứ mệnh thử nghiệm khả năng kết nối tàu vũ trụ Orion với hai mẫu tàu đổ bộ Mặt Trăng do các công ty tư nhân phát triển. Chuyến bay dự kiến diễn ra vào mùa hè năm 2027, nhằm kiểm tra các công nghệ và quy trình cần thiết trước khi đưa phi hành gia trở lại bề mặt Mặt Trăng.
“Chúng tôi sẽ phóng ba trong số những tên lửa mạnh nhất thế giới và thực hiện chiến dịch phóng có lẽ phức tạp nhất từ trước đến nay,” Jeremy Parsons, giám đốc chương trình Artemis của NASA, nói tại cuộc họp báo ở Trung tâm Vũ trụ Kennedy.
Ba tên lửa tham gia chiến dịch gồm Hệ thống Phóng Không gian (SLS) của NASA, Starship của SpaceX và New Glenn của Blue Origin. Cả ba đều dự kiến cất cánh từ khu vực bờ biển không gian Florida, Mỹ.
Theo kế hoạch, New Glenn sẽ phóng trước, đưa tàu đổ bộ Blue Moon của Blue Origin lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO). Tiếp đó, tên lửa SLS sẽ đưa bốn phi hành gia lên không gian trong khoang tàu Orion, gồm Randy Bresnik, Andre Douglas và Frank Rubio của NASA, cùng Luca Parmitano thuộc Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA).
SLS sẽ đưa Orion vào quỹ đạo hình elip, với điểm gần Trái Đất nhất cách bề mặt khoảng 29 km và điểm xa nhất khoảng 1.806 km. Sau đó, khoang tàu sẽ điều chỉnh để đi vào quỹ đạo ở độ cao khoảng 555 km.
“Điều này chủ yếu nhằm bảo đảm sự ổn định nhiệt. Orion được chế tạo để hoạt động trong không gian sâu, vì vậy chúng tôi phải kiểm soát môi trường nhiệt, vốn khắc nghiệt hơn ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp,” Parsons giải thích.
Phi hành đoàn sẽ dành hai ngày kiểm tra Orion và các hệ thống trên tàu trước khi tiếp cận Blue Moon vào ngày bay thứ ba, ở độ cao khoảng 439 km. Hai phương tiện sẽ kết nối với nhau để phi hành gia thử nghiệm các hoạt động bên trong tàu đổ bộ.
“Họ sẽ mở cửa khoang, đi vào tàu đổ bộ và đánh giá hệ thống kiểm soát môi trường, hệ thống hỗ trợ sự sống. Chúng tôi sẽ xác nhận tàu có thể duy trì áp suất khí quyển phù hợp hay không, đồng thời thử nghiệm các tình huống khẩn cấp, khả năng điều khiển đồng thời hai phương tiện và kiểm tra năng lực của các đội điều hành tại Trung tâm Kiểm soát Sứ mệnh,” Parsons nói.
Các hoạt động với Blue Moon dự kiến hoàn tất vào khoảng ngày bay thứ sáu. Sau đó, Starship sẽ được phóng lên với một bộ phận kết nối chuyên dụng gắn ở đầu tàu để thực hiện cuộc thử nghiệm thứ hai với Orion.
Starship, phương tiện cao khoảng 52 m thuộc hệ thống tên lửa có khả năng tái sử dụng hoàn toàn của SpaceX, dự kiến tiếp cận Orion trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp vào ngày bay thứ tám, ở độ cao khoảng 381 km. Khác với cuộc thử nghiệm với Blue Moon, phi hành đoàn sẽ không đi vào Starship.
“Cuộc trình diễn với Starship ngắn hơn, kéo dài khoảng hai giờ. Phi hành đoàn sẽ không đi vào Starship trong sứ mệnh này, nhưng cuộc thử nghiệm cung cấp dữ liệu quan trọng, giúp chúng tôi hiểu rõ các lực tác động khi kết nối, cách hai phương tiện tương tác và phối hợp với nhau,” Parsons cho biết.
Sau khi tách khỏi Starship, Orion sẽ tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ trên quỹ đạo thêm từ sáu đến chín ngày trước khi trở về Trái Đất. Khoang tàu sẽ hạ xuống đại dương với sự hỗ trợ của dù. Thời gian dự kiến của Artemis III là 14 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 17 ngày.
Trong thời gian này, phi hành đoàn sẽ đánh giá bộ đồ bảo hộ sinh tồn, thực hiện các đánh giá sức khỏe, thí nghiệm khoa học và trình diễn công nghệ. Việc kiểm tra bộ đồ bảo hộ là một trong những nội dung chưa được thực hiện trong chuyến bay Artemis II kéo dài 10 ngày vòng quanh Mặt Trăng hồi tháng 4.
Mục tiêu chính của Artemis III là kiểm chứng công nghệ, quy trình vận hành và khả năng phối hợp giữa các đội trước Artemis IV, sứ mệnh dự kiến đưa phi hành gia hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng vào năm 2028.
“Mọi hoạt động trong Artemis III đều nhằm giảm thiểu rủi ro cho các sứ mệnh đổ bộ Mặt Trăng trong tương lai. Chúng tôi đang huấn luyện các đội phối hợp với nhau và đưa ra những quyết định quan trọng theo thời gian thực trong môi trường quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, nơi nếu có sự cố, chúng tôi có thể đưa phi hành đoàn trở về nhanh hơn nhiều,” Parsons nói.
NASA chưa quyết định chọn tàu đổ bộ nào
Hiện NASA chưa quyết định tàu đổ bộ nào sẽ được sử dụng trong Artemis IV: Blue Moon của Blue Origin hay Starship của SpaceX. Sứ mệnh này được kỳ vọng thực hiện cuộc đổ bộ có người lái đầu tiên lên Mặt Trăng kể từ Apollo 17 năm 1972.
NASA vẫn duy trì cả hai phương án nhằm tạo điều kiện để các đối tác hoàn thiện phương tiện của mình. “Chúng tôi muốn tạo điều kiện tối đa để cả hai đối tác phát triển tàu đổ bộ Mặt Trăng sẵn sàng trước khi các phi hành gia hạ cánh vào năm 2028,” Giám đốc NASA Jared Isaacman nói tái họp báo.
“Chúng tôi không có ý định từ bỏ một phương án khả thi để đưa con người xuống bề mặt Mặt Trăng trước khi dữ liệu và tiến độ buộc chúng tôi phải làm vậy,” ông nói thêm.
Theo Parsons, cả Blue Moon và Starship đều đang hướng tới các sứ mệnh đổ bộ Mặt Trăng vào năm 2028, bất kể phương tiện nào được lựa chọn trước.
Hai phương án có cách vận hành khác nhau. Với Blue Moon, Orion sẽ tiếp cận và kết nối với tàu đổ bộ trên quỹ đạo Mặt Trăng. Trong khi đó, theo phương án của SpaceX, Starship nhiều khả năng sẽ kết nối với Orion trên quỹ đạo Trái Đất rồi đưa khoang tàu của NASA đến Mặt Trăng.
Thời điểm phóng vẫn chưa chắc chắn
NASA đặt mục tiêu phóng Artemis III vào mùa hè năm 2027, nhưng khả năng đáp ứng thời hạn này vẫn chưa rõ. Tháng trước, trong một bản ghi nhớ nội bộ gửi nhân viên, Isaacman cho biết tiến độ sứ mệnh đang chậm khoảng 90 ngày so với kế hoạch.
Parsons cho biết những thách thức lớn nhất hiện nay liên quan đến chuỗi cung ứng các tàu đổ bộ Mặt Trăng. Dù vậy, ông và Isaacman đều khẳng định NASA tin tưởng có thể xử lý các vấn đề để đưa chương trình tiến lên.
“Hiện chúng tôi đang triển khai công việc với tốc độ thực sự nhanh và mục tiêu rõ ràng,” Isaacman nói.
Kế hoạch cơ bản cho cuộc thử nghiệm kết nối tàu vũ trụ của NASA trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp trong sứ mệnh Artemis III. Ảnh: NASA
