NASA vừa công bố lịch trình phát triển tàu đổ bộ Mặt Trăng của SpaceX và Blue Origin, với hàng loạt mốc thử nghiệm từ nay đến đầu năm 2028. Hai công ty phải chứng minh phương tiện có thể kết nối với tàu vũ trụ chở phi hành gia, tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo và hạ cánh an toàn xuống Mặt Trăng trước khi được NASA lựa chọn cho các sứ mệnh Artemis có người lái.
Theo kế hoạch hiện tại, Artemis III sẽ phóng vào quý III/2027, đưa bốn phi hành gia trên tàu Orion lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Tại đây, Orion sẽ kết nối với các phiên bản thử nghiệm tàu đổ bộ của SpaceX và Blue Origin để kiểm tra khả năng tương thích giữa các phương tiện. Kết quả sẽ giúp NASA quyết định hệ thống nào được sử dụng trong sứ mệnh Artemis IV, dự kiến đưa phi hành gia xuống bề mặt Mặt Trăng năm 2028.
Lịch trình này được Steve Creech, quyền Giám đốc Chương trình Hệ thống Đổ bộ Có người lái (HLS) của NASA, công bố tại Đại hội Du hành Vũ trụ Quốc tế ngày 5-10 ở Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ.
Hai công ty đang phát triển những phương tiện có thiết kế và kế hoạch thử nghiệm khác nhau. SpaceX đặt cược vào Starship, hệ thống tên lửa và tàu vũ trụ có khả năng tái sử dụng hoàn toàn, nhưng phải giải quyết bài toán tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo. Trong khi đó, Blue Origin phát triển Blue Moon với khoang phi hành đoàn và các hệ thống hỗ trợ cần thiết cho chuyến bay thử nghiệm.
SpaceX phải giải quyết bài toán tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo
Starship lần đầu đạt quỹ đạo trong chuyến bay thử ngày 28-9 tại cơ sở Starbase ở miền nam bang Texas. Tuy nhiên, để đưa phương tiện đến Mặt Trăng, SpaceX còn phải hoàn thành nhiều thử nghiệm về khả năng tái sử dụng, kết nối tàu và tiếp nhiên liệu trong không gian.
Trong những tháng cuối năm 2026, NASA kỳ vọng SpaceX đạt một số cột mốc quan trọng, gồm thu hồi và bắt giữ tầng đẩy phiên bản V3 tại bệ phóng, lần đầu thu hồi tầng trên của Starship và phóng tàu từ một bệ đang được xây dựng tại bang Florida. Công ty cũng có thể thực hiện chuyến bay tái sử dụng tầng đẩy V3 đầu tiên.
Một nhiệm vụ khác là hoàn tất giai đoạn chế tạo ban đầu khoang phi hành đoàn dành cho phiên bản Starship đổ bộ Mặt Trăng. Nếu đáp ứng kế hoạch, SpaceX sẽ tích hợp các hệ thống liên lạc với tàu Orion trong quý I/2027, đồng thời cung cấp mô hình khoang tàu để phi hành gia luyện tập. Các chuyến bay thử tiếp tục trong quý II/2027, cùng những thử nghiệm về chân đáp và khoang khóa khí.
Trong Artemis III, SpaceX dự kiến sử dụng một tầng trên Starship V3 đã có, với một số điều chỉnh. Phương tiện sẽ kết nối với Orion nhưng chưa có khoang phi hành đoàn để các phi hành gia đi vào. Theo tài liệu NASA, Starship đã hoàn tất kiểm tra độ khớp cơ khí; công ty dự kiến bổ sung hệ thống kết nối và nắp chóp mũi từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.
Thử nghiệm tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo là một trong những thách thức lớn nhất của SpaceX. Do lượng nhiên liệu mang theo không đủ cho hành trình đến Mặt Trăng, Starship cần nhận thêm nhiên liệu từ các tàu chở nhiên liệu trước khi rời quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.
Quá trình này có thể cần tới khoảng 12 chuyến phóng Starship chở nhiên liệu đến một kho chứa trên quỹ đạo. SpaceX phải chứng minh khả năng chuyển nhiên liệu siêu lạnh trong môi trường không gian và bảo quản chúng đủ hiệu quả để hạn chế thất thoát do bay hơi.
Starship không cần tiếp nhiên liệu để hoàn thành các mục tiêu của Artemis III. Tuy nhiên, SpaceX dự kiến phóng tàu chở nhiên liệu Starship đầu tiên trong vài tháng sau sứ mệnh này nhằm chuẩn bị cho Artemis IV.
Theo kế hoạch, phiên bản Starship đổ bộ Mặt Trăng không người lái sẽ được phóng vào khoảng cuối quý III hoặc đầu quý IV/2027, sau đó thực hiện hạ cánh xuống Mặt Trăng trước khi năm 2027 kết thúc.
Blue Origin phát triển tàu Blue Moon và khôi phục bệ phóng
Blue Origin đang phát triển Blue Moon Mark 2 (MK2), tàu đổ bộ cao 16 m sử dụng ba động cơ BE-7. Khác với Starship trong Artemis III, phương tiện thử nghiệm của Blue Origin dự kiến có khoang phi hành đoàn, một phần hệ thống hỗ trợ sự sống và phần mềm điều khiển bay.
Thiết kế này cho phép phi hành gia đi từ Orion vào Blue Moon khi hai phương tiện kết nối trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Họ có thể làm quen với khoang tàu trong môi trường không trọng lực và kiểm tra một số hệ thống trước khi NASA quyết định phương tiện nào đủ điều kiện phục vụ các sứ mệnh tiếp theo.
Trong những tháng cuối năm 2026, Blue Origin dự kiến tiếp tục thử nghiệm động cơ BE-7 và hoàn tất chứng nhận các động cơ đẩy BT-7 dùng để điều khiển hướng bay của Blue Moon. Công ty cũng phải trải qua các đợt đánh giá thiết kế liên quan đến Artemis III và một sứ mệnh thử nghiệm hạ cánh dự kiến năm 2028.
Bên cạnh tàu đổ bộ, Blue Origin cần khôi phục cơ sở phóng tại Tổ hợp phóng 36 ở Cape Canaveral, bang Florida, để đưa tên lửa New Glenn trở lại hoạt động. Cơ sở này bị hư hại nghiêm trọng sau vụ nổ tên lửa hồi tháng 5. NASA đặt mục tiêu khôi phục hoạt động trong quý IV/2026, nhưng một bản tin Reuters gần đây cho rằng tiến độ có thể lùi sang đầu năm 2027.
Đến đầu năm 2027, Blue Origin dự kiến hoàn thiện hệ thống liên lạc và phần mềm điều khiển bay của tàu, trong khi công tác lắp ráp, tích hợp và thử nghiệm tiếp tục kéo dài sang quý II. Cũng trong quý I/2027, phiên bản Blue Moon MK1 nhỏ hơn, không chở người, dự kiến được phóng lên Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình Dịch vụ Tải trọng Mặt Trăng Thương mại (CLPS) của NASA.
Trong quý II/2027, công ty đặt mục tiêu hoàn tất tích hợp tàu đổ bộ thử nghiệm với New Glenn và kết thúc quá trình chứng nhận động cơ BE-7.
Blue Origin cũng lên kế hoạch cải tạo các cơ sở phóng trong năm 2027, hướng đến hoàn thành bệ phóng mới vào cuối quý III để phục vụ phiên bản New Glenn 9×4 mạnh hơn. Chuyến bay đầu tiên của phiên bản tên lửa này dự kiến diễn ra trong quý IV/2027, cùng với chuyến bay thứ hai của Blue Moon MK1 và lần phóng tàu đổ bộ MK2 không người lái.
Blue Origin đặt mục tiêu thử hạ cánh MK2 xuống Mặt Trăng trong quý I/2028, gần thời điểm thực hiện chuyến bay MK1 thứ ba. Tương tự SpaceX, công ty phải chứng minh tàu đổ bộ có thể hạ cánh an toàn, hoạt động trên bề mặt Mặt Trăng và quay lại quỹ đạo trước khi NASA cho phép phương tiện chở phi hành gia.
NASA chạy đua với thời hạn đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng
Tháng 2 năm nay, NASA đã điều chỉnh kế hoạch Artemis nhằm duy trì mục tiêu đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng vào cuối năm 2028, đồng thời tăng tần suất các chuyến hạ cánh không người lái. Theo kế hoạch mới, Artemis III được chuyển từ sứ mệnh đổ bộ có người lái đầu tiên thành chuyến thử nghiệm tàu đổ bộ trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Sứ mệnh đưa phi hành gia xuống bề mặt Mặt Trăng được chuyển sang Artemis IV năm 2028. NASA cũng có thể thực hiện thêm một chuyến đổ bộ trong Artemis V cùng năm.
Tuy nhiên, tiến độ chậm của hai nhà thầu đang tạo ra sức ép đáng kể. SpaceX dự kiến hạ cánh tàu đổ bộ không người lái vào quý IV/2027, còn Blue Origin đặt mục tiêu vào quý I/2028. Cả hai đều có ít thời gian để hoàn thành thử nghiệm trước khi NASA cần đưa ra quyết định.
NASA dự kiến cập nhật kế hoạch Artemis tại cuộc họp báo ngày 23/10 với sự tham gia của Giám đốc Jared Isaacman, Phó giám đốc Amit Kshatriya và Giám đốc chương trình Artemis Jeremy Parsons. Nội dung dự kiến bao gồm tiến độ các sứ mệnh Mặt Trăng và kế hoạch đẩy nhanh chương trình.
Việc lựa chọn tàu đổ bộ cuối cùng sẽ phụ thuộc vào tiến độ phát triển và kết quả thử nghiệm của mỗi công ty, đặc biệt là khả năng hạ cánh an toàn, hoạt động trên bề mặt Mặt Trăng và đáp ứng các yêu cầu an toàn của NASA. Đây là bước quyết định để Mỹ đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng lần đầu tiên kể từ khi chương trình Apollo kết thúc năm 1972.
Hình ảnh mô phỏng tàu Starship của SpaceX kết nối với tàu Orion trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Ảnh: SpaceX
Hình ảnh mô phỏng tàu đổ bộ Blue Moon của Blue Origin và tàu Orion trước khi kết nối trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Ảnh: Blue Moon
