AI đang trở thành động lực mới của tăng trưởng toàn cầu, nhưng cũng là nguồn rủi ro mới đối với nền kinh tế, khi làn sóng đầu tư vào công nghệ này diễn ra cùng lúc với giá năng lượng tăng cao, lạm phát dai dẳng và nợ công toàn cầu gần mức cao nhất kể từ Thế chiến II, theo Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva.
Phát biểu tại một sự kiện ở Singapore hôm thứ Tư, bà Georgieva cảnh báo AI có thể giúp nâng tốc độ tăng trưởng toàn cầu, nhưng lợi ích sẽ phân bổ không đồng đều, trong khi quy mô đầu tư khổng lồ vào AI có thể làm gia tăng lạm phát và tạo thêm rủi ro cho hệ thống tài chính.
Ba yếu tố gồm AI phát triển nhanh, chi phí năng lượng tăng vọt và nợ công ở mức kỷ lục đang gây sức ép lên đà tăng trưởng vốn đã “không mấy ấn tượng” trong thập niên này, theo bà Georgieva.
“Yêu thích, ghét bỏ hay lo sợ nó, AI đã ở đây,” bà Georgieva nói.
Bị kéo theo hai hướng
Phát biểu trước thềm loạt hội nghị thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới bắt đầu vào tuần tới, bà Georgieva mô tả kinh tế toàn cầu đang bị kéo theo hai hướng cùng lúc: một “cú sốc tiêu cực về nguồn cung năng lượng” do cuộc chiến ở vùng Vịnh đã bước sang tháng thứ tám, và một “cú sốc tích cực về nhu cầu” từ làn sóng đầu tư vào AI. Theo bà, tác động tổng hợp của hai yếu tố này “rất không đồng đều trên toàn thế giới”.
Ở chiều tích cực, tỷ trọng đầu tư AI toàn cầu trong GDP sẽ đạt, và nhiều khả năng vượt mức đầu tư từng được dành cho việc xây dựng đường sắt, lưới điện hoặc mạng lưới viễn thông. Phần cứng AI và các sản phẩm công nghệ liên quan hiện đã chiếm hơn 10% thương mại hàng hóa toàn cầu, bà cho biết.
IMF ước tính AI có thể đóng góp tới 0,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng toàn cầu hằng năm nếu được phát triển và triển khai đúng cách.
“Chuyển từ mức tăng trưởng 3% lên 3,5% trong một thập niên giống như bổ sung một nền kinh tế có quy mô tương đương ASEAN vào nền kinh tế thế giới,” bà Georgieva nói.
Tuy nhiên, lợi ích từ AI nhiều khả năng sẽ tập trung vào một số nền kinh tế. Làn sóng đầu tư này phần lớn bỏ qua những quốc gia ít tham gia vào chuỗi cung ứng AI toàn cầu, “làm gia tăng nguy cơ nới rộng bất bình đẳng kinh tế trên toàn thế giới,” bà nói.
Làn sóng đầu tư cũng làm gia tăng lo ngại lạm phát vốn đã đeo bám các nhà hoạch định chính sách từ Mỹ, châu Âu đến châu Á.
“Làn sóng xây dựng hạ tầng AI gây lạm phát,” bà Georgieva nói, đồng thời cho rằng các cú sốc về năng lượng và lương thực, thuế quan và chi tiêu quốc phòng cũng tạo áp lực tương tự.
Giá dầu đã duy trì trên 100 USD/thùng khi xung đột ở Trung Đông kéo dài mà chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy một lối thoát ngoại giao. Giá dầu diesel bán lẻ cũng tăng lên mức kỷ lục khi công suất lọc dầu bị thu hẹp, gây sức ép lên nguồn cung năng lượng.
Áp lực lạm phát này nhanh chóng lan sang thị trường trái phiếu, khi lợi suất trái phiếu tại Mỹ, Đức và Nhật Bản tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập niên. Việc các bên vay liên quan đến AI phát hành ngày càng nhiều trái phiếu tư nhân dài hạn cũng cạnh tranh nguồn vốn với chính phủ, dù một phần mức tăng này có thể phản ánh kỳ vọng tăng trưởng nhanh hơn, theo Georgieva.
Bài toán nợ công
Nợ công toàn cầu đang ở gần mức cao nhất kể từ Thế chiến II và được dự báo sớm vượt 100% GDP. Các nền kinh tế phát triển là nhóm “vi phạm nghiêm trọng nhất”, theo bà Georgieva.
Trong 17 năm, các chính phủ đã có “một giai đoạn tương đối dễ thở” khi lãi suất thấp hơn tốc độ tăng trưởng. “Lãi suất cao hơn hiện nay đã chấm dứt điều đó.”
Khoảng cách giữa lãi suất và tốc độ tăng trưởng hiện “kém thuận lợi hơn nhiều” và “sẽ còn tăng”, đồng nghĩa mức tăng trưởng cần thiết để giảm tỷ lệ nợ mà không phải thực hiện các biện pháp tài khóa hiện đã “nằm ngoài tầm với trong ngắn hạn”, bà nói.
Sức ép này đã thể hiện rõ tại châu Âu, nơi chênh lệch lợi suất so với trái phiếu chính phủ Đức đang nới rộng không chỉ ở Pháp và Ý mà còn tại Ireland, Bồ Đào Nha và một số nước khác từng giảm nợ và thâm hụt sau khủng hoảng khu vực đồng euro.
Sau một loạt cú sốc khiến nợ công phình to, trong khi thâm hụt ngân sách của phần lớn các quốc gia vẫn cao hơn mức trước đại dịch, “dư địa tài khóa đang kêu gọi được bổ sung”, bà nói.
Rủi ro AI chưa được định giá đúng
Bà Georgieva cũng chỉ ra một rủi ro đối với ổn định tài chính xuất phát ngay từ làn sóng đầu tư AI.
Lợi nhuận doanh nghiệp tăng cao đang đẩy giá cổ phiếu và tạo hiệu ứng tài sản, bà nói. Tuy nhiên, “nếu lợi nhuận không đạt kỳ vọng, đòn bẩy tài chính của các tập đoàn công nghệ quy mô lớn và lượng cổ phiếu Mỹ mà các nhà đầu tư trên toàn cầu đang nắm giữ ngày càng lớn có thể biến một sự thất vọng thành cú sốc lan rộng”.
Dẫn Định luật Amara, theo đó con người thường đánh giá quá cao tác động của công nghệ mới trong ngắn hạn nhưng đánh giá thấp tác động của nó trong dài hạn, bà cho rằng chính “giai đoạn chuyển tiếp giữa làn sóng xây dựng hạ tầng AI hiện nay và thời điểm những lợi ích của AI trở thành hiện thực” sẽ là lúc thế giới trải qua “giai đoạn rủi ro cao nhất”.
Theo Georgieva, tuyến phòng thủ đầu tiên là quản lý và giám sát. “Có lẽ hiện là thời điểm thích hợp để nhiều quốc gia áp dụng chính sách tiền tệ theo hướng thận trọng nhưng thiên về thắt chặt,” bà nói.
Bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế, phát biểu tại sự kiện “Semafor: The Next 3 Billion” ở New York ngày 22-9-2026. Ảnh: Getty Images
