Nếu kết hợp một vật nuôi hỗ trợ cảm xúc với một robot hút bụi, sản phẩm tạo ra có lẽ sẽ giống sinh vật có bộ lông và những đốm tàn nhang này.
Nó có tên Familiar. Thoạt nhìn, nhiều người có thể nghĩ đây đơn giản là một phiên bản thú cưng robot mới và cải tiến, giống như thế hệ kế nhiệm cao cấp hơn của Aibo do Sony phát triển.
Tuy nhiên, những người tạo ra Familiar – trong đó có các kỹ sư robot từng làm việc tại Disney, Boston Dynamics và iRobot, công ty đứng sau robot hút bụi Roomba – cho rằng sản phẩm này còn nhiều hơn thế. Theo họ, Familiar là một “hệ thống AI hiện thân vật lý”, được thiết kế để thích nghi và tương tác với con người theo cách tự nhiên.
Nói cách khác, đây là một bạn đồng hành AI có tính cách phát triển theo thời gian khi mối quan hệ với người sử dụng ngày càng gắn bó. Về cơ bản, đó là một robot mà con người có thể hình thành mối liên kết.
Học cách quan tâm
Colin Angle, cựu CEO của iRobot, giới thiệu nguyên mẫu Familiar vào tháng 5/2026 tại hội nghị Future of Everything ở New York, cho rằng sản phẩm đánh dấu một bước tiến mới của ngành robot. Ông nói kỷ nguyên robot tiếp theo không chỉ tập trung vào khả năng thao tác khéo léo hay hình dáng giống con người, mà còn hướng tới những cỗ máy có thể xây dựng và duy trì sự kết nối với con người.
Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là việc tạo ra một robot mà con người có thể gắn bó thực sự có phải bước tiến lớn?
Con người vốn có thể hình thành tình cảm với gần như bất cứ thứ gì, từ gấu bông đến đồ gia dụng. Chẳng hạn, một số người dùng robot hút bụi đặt tên, trang trí cho chúng và thậm chí cảm thấy buồn khi chúng ngừng hoạt động.
Vậy ngoài ngoại hình, Familiar khác gì so với những đồ vật khác mà con người có thể gắn bó?
Theo Ira Renfrew, đồng sáng lập công ty sản xuất Familiar, điểm khác biệt chính nằm ở khả năng học hỏi.
Ông cho biết nhóm phát triển muốn tạo ra một thứ có thể trở thành một phần trong cuộc sống của con người theo thời gian, thay vì chỉ là một thiết bị hay đồ gia dụng. Familiar có thể nhận biết môi trường xung quanh, hình thành tính cách riêng và thay đổi cách phản hồi trong quá trình cùng sống với con người.
Tuy nhiên, chỉ học hỏi thôi chưa chắc đủ để tạo nên một mối quan hệ lâu dài. Một thú cưng robot có thể học cách thực hiện các động tác hoặc di chuyển trong nhà, nhưng điều đó không đồng nghĩa người dùng sẽ tiếp tục yêu quý nó sau khi sự mới lạ qua đi.
Điểm khác biệt của Familiar là robot có thể học về những “người chăm sóc” – tức những người cùng sống trong nhà. Nó học cách nhận biết thói quen, cảm xúc, tâm trạng của họ và cách phản ứng phù hợp với từng người.
Về cơ bản, robot được thiết kế để học cách quan tâm.
Renfrew cho biết Familiar dành cho bất kỳ ai muốn có một sự hiện diện tích cực và quan tâm trong gia đình, đặc biệt vào những lúc cần người đồng hành, an ủi hoặc nhắc nhở nhẹ nhàng.
Sự an ủi có thể đơn giản là robot áp sát hoặc cọ nhẹ vào người dùng khi họ căng thẳng. Trong khi đó, “nhắc nhở nhẹ nhàng” có thể là một hành động thu hút sự chú ý nếu người dùng nhìn điện thoại quá lâu.
Theo Renfrew, Familiar có thể nhận ra khi một người ngồi yên và mất kết nối với môi trường xung quanh trong thời gian dài. Khi đó, robot có thể đến gần và khuyến khích họ đứng dậy, vận động, ra ngoài hoặc tương tác trực tiếp với nó.
Khả năng nhận biết và phản ứng với các dấu hiệu hành vi – được mô tả như một dạng “trí tuệ cảm xúc” – có thể giúp Familiar xây dựng mối liên kết lâu dài với người sử dụng.
Kết nối với cuộc sống
Vậy Familiar dành cho ai? Về cơ bản là bất kỳ ai.
Renfrew cho biết công ty hướng tới công chúng nói chung thay vì một nhóm khách hàng ngách cụ thể, dù một số nhóm mục tiêu đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt với ý tưởng này.
Người cao tuổi có thể là một trong những nhóm đó. Hiện đã có một số loại động vật robot được phát triển để bầu bạn và kích thích hoạt động tinh thần cho người lớn tuổi. Tuy nhiên, Familiar cũng có thể hướng tới những người sống cô đơn hoặc đơn giản là cần một lời nhắc thân thiện để rời khỏi ghế sofa.
Đây là một dự án đầy tham vọng và nếu Familiar thực sự có khả năng như những gì nhà sản xuất công bố khi được bán ra, dự kiến vào năm 2027, sản phẩm có thể mở ra một hướng đi đáng chú ý cho robot đồng hành.
Tuy nhiên, nhiều câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ, trong đó rõ ràng nhất là giá bán. Nhà sản xuất cho biết chi phí dự kiến tương đương mức chi phí thông thường để nuôi thú cưng, dù Renfrew nhấn mạnh rằng Familiar “không phải sản phẩm thay thế thú cưng”.
Điều này cũng có cơ sở, bởi Familiar về bản chất vẫn là một cỗ máy. Người dùng có thể hình thành tình cảm và chăm sóc nó, nhưng nó vẫn là máy móc.
Ngay cả khi robot có thể nhận ra lúc người dùng cần được nhắc nhở ngừng lướt mạng quá mức, việc tương tác với AI của Familiar liệu có phải chỉ là thay thế một hình thức xao nhãng kỹ thuật số bằng một hình thức khác?
Renfrew cho rằng nếu Familiar được thiết kế để thu hút sự chú ý của người dùng, nhóm phát triển chẳng khác nào tạo ra một chiếc màn hình với hình dạng khác.
Ông cho biết Familiar được thiết kế theo hướng ngược lại: không có màn hình, không có bảng nội dung liên tục, không có thông báo và cũng không có mô hình kinh doanh kiếm lợi từ thời gian và mức độ tương tác của người dùng với robot.
Theo Renfrew, thước đo thành công không phải là người dùng dành bao nhiêu thời gian với Familiar mà là liệu họ có trở nên kết nối nhiều hơn với cuộc sống hay không, thay vì ngày càng gắn bó với chính cỗ máy.
Ông cho rằng những thiết bị như Apple Watch hoặc nhẫn Oura là phép so sánh gần nhất: đây là những công cụ giúp con người sống tốt hơn một chút mà không chi phối cuộc sống của họ.
Robot Familiar biết chạm tới cảm xúc của con người. Ảnh: Familiar Machines and Magic
Familiar có thể mang lại sự bầu bạn và kích thích hoạt động cho những người không có khả năng chăm sóc thú cưng. Ảnh: Familiar Machines and Magic
