Cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc đang ngày càng nóng lên tại châu Á, khu vực đông dân nhất thế giới.
“Mục tiêu của chiến lược Mỹ là ngăn Trung Quốc trở thành nhà cung cấp AI hàng đầu cho phần còn lại của châu Á, và thực tế là cho cả thế giới,” ông Gary Dvorchak, Giám đốc điều hành công ty tư vấn The Blueshirt Group, nhận định. Ông cho rằng dù các giải pháp AI của Trung Quốc có giá rẻ hơn, Mỹ hiện vẫn sở hữu hệ sinh thái hoàn chỉnh hơn, từ chip bán dẫn đến các mô hình AI.
Tuy nhiên, thách thức trong việc mở rộng ảnh hưởng AI của Mỹ đã phần nào bộc lộ tại sự kiện “Tuần lễ Kỹ thuật số” của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC Digital Weeks), diễn ra trong tháng này tại Thành Đô, thủ phủ tỉnh Tứ Xuyên ở tây nam Trung Quốc.
Dù trước đó các quan chức Mỹ và đại diện doanh nghiệp Mỹ tại APEC đều nhấn mạnh vai trò của AI khi quảng bá cho sự kiện, sự hiện diện công khai của Mỹ tại hội nghị khá mờ nhạt.
Điều này diễn ra trong bối cảnh công ty Anthropic liên tục thay đổi kế hoạch phát hành mô hình AI Fable do các thay đổi chính sách đột ngột từ phía Washington, trong khi nhiều mô hình AI mới của Trung Quốc gần đây đã ra mắt với năng lực tương đương nhưng chi phí thấp hơn đáng kể.
Trái lại, tại cuộc họp AI đầu tiên của APEC tổ chức ở Hàn Quốc mùa hè năm ngoái, ông Michael Kratsios, Cố vấn trưởng về khoa học và công nghệ của Tổng thống Donald Trump, từng nhấn mạnh Kế hoạch Hành động AI của Mỹ và chương trình xuất khẩu AI mang tên American AI Exports Program, theo bản ghi của Nhà Trắng.
Tuy nhiên, đầu tháng này, tờ Politico dẫn lời ba cựu quan chức cho biết Bộ Thương mại Mỹ mới chỉ nhận được 78 hồ sơ đăng ký tham gia chương trình xuất khẩu AI, thấp hơn kỳ vọng ban đầu.
Dẫu vậy, tại Diễn đàn Cấp cao APEC về AI do cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc tổ chức ngày 24/7, ông Bill Guidera, Trợ lý Thứ trưởng phụ trách đổi mới và hợp tác của Bộ Thương mại Mỹ, vẫn tập trung quảng bá chương trình xuất khẩu AI của Washington.
Theo các tài liệu mà CNBC có được, ông Guidera kêu gọi tăng cường hợp tác trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương và cho biết các đối tác có thể mua toàn bộ hệ sinh thái công nghệ AI của Mỹ hoặc chỉ một phần thông qua chương trình này.
“Chính thiết kế đó cho thấy sức mạnh, độ an toàn và năng lực của AI Mỹ,” ông nói.
Cơ quan Quản lý Thương mại Quốc tế (ITA) thuộc Bộ Thương mại Mỹ sau đó khẳng định số lượng đơn đăng ký “vượt kỳ vọng”, trái ngược với thông tin từ Politico. Nhà Trắng không phản hồi yêu cầu bình luận của CNBC.
Doanh nghiệp Mỹ lép vế
Sự hiện diện của doanh nghiệp Mỹ tại APEC Digital Weeks cũng khá hạn chế.
Theo quan sát của CNBC tính đến ngày 23/7, chỉ có Google và Meta dựng gian hàng tại sự kiện, bên cạnh hàng loạt doanh nghiệp Trung Quốc và Thái Lan, phần lớn đến từ Thành Đô.
Google tập trung giới thiệu hệ thống AI sinh học phân tử AlphaFold, còn Meta trình diễn các ứng dụng AI dành cho doanh nghiệp nhỏ, thay vì quảng bá các mô hình ngôn ngữ lớn vốn là mặt trận cạnh tranh chính hiện nay.
Trong bài phát biểu ngày 24/7, ông Wilson White, Phó Chủ tịch phụ trách quan hệ chính phủ của Google, chỉ nhắc thoáng qua đến mô hình Gemini. Ngay sau đó, Phó Chủ tịch Tencent Cai Guangzhong lại dành nhiều thời gian để quảng bá mô hình Hunyuan và dự án điện toán đám mây của tập đoàn tại Thái Lan.
Ngoại giao AI của Bắc Kinh
Năm nay, Trung Quốc là nước chủ nhà APEC, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và căng thẳng Mỹ – Trung tiếp tục gia tăng. Bắc Kinh đang tận dụng cơ hội này để thúc đẩy ảnh hưởng của mình trong lĩnh vực AI, đặc biệt khi phần lớn các mô hình AI của Trung Quốc được phát triển theo hướng mã nguồn mở, trái ngược với nhiều mô hình đóng của Mỹ.
Tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAIC) ở Thượng Hải hôm 17/7, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố Bắc Kinh sẽ cung cấp 5.000 suất đào tạo và hội thảo về AI cho các nước đang phát triển, đồng thời xây dựng các trung tâm hợp tác ứng dụng AI với Đông Nam Á và các khu vực khác.
Chỉ vài ngày sau, Phó Thủ tướng Zhang Guoqing đã tham dự hội nghị cấp bộ trưởng trong khuôn khổ APEC Digital Weeks để vận động các nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương cùng xây dựng tiêu chuẩn công nghệ.
Cuối ngày 23/7, toàn bộ 21 nền kinh tế thành viên APEC, bao gồm cả Mỹ, đã nhất trí ủng hộ việc phát triển AI mã nguồn mở đi kèm các tiêu chuẩn bảo mật mạnh.
Theo bà Wei Sun, chuyên gia phân tích AI tại Counterpoint Research, việc APEC công khai ủng hộ AI mã nguồn mở đã mang lại tính chính danh lớn hơn cho chiến lược AI mở của Trung Quốc, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi ở châu Á, nơi chi phí triển khai và chủ quyền công nghệ là những yếu tố quan trọng.
Châu Á có thể chọn cả Mỹ lẫn Trung Quốc
Tuy nhiên, thay vì bị chia tách thành hai hệ sinh thái AI riêng biệt của Mỹ và Trung Quốc, nhiều chuyên gia dự báo các quốc gia châu Á sẽ kết hợp cả hai.
Bà Wei Sun cho rằng việc triển khai AI tại khu vực phức tạp hơn nhiều so với lựa chọn giữa một mô hình Mỹ hay Trung Quốc. Chỉ riêng Đông Nam Á đã có hơn 1.300 ngôn ngữ đang được sử dụng. Theo startup Votee AI, các chính phủ trong khu vực đang chi hàng tỷ USD để phát triển các hệ thống AI phù hợp với ngôn ngữ và nhu cầu bản địa.
Ông Pak-Sun Ting, Giám đốc điều hành Votee AI, cho biết công ty hiện hợp tác với ít nhất năm chính phủ, trong đó có hai quốc gia Đông Nam Á, và doanh thu hằng năm đã vượt 10 triệu USD.
Ông cho biết các tổ chức tại Đông Nam Á thường sử dụng chip Nvidia để huấn luyện mô hình AI, nhưng có thể sử dụng chip của các nhà cung cấp khác trong giai đoạn vận hành. Mô hình AI mã nguồn mở dành cho người nói tiếng Quảng Đông của Votee AI cũng được xây dựng một phần dựa trên mô hình Qwen của Alibaba.
Theo bà Yue Su, chuyên gia kinh tế trưởng của Economist Intelligence Unit, khả năng tạo ra giá trị kinh tế mới là yếu tố quyết định đối với AI, bất kể xuất xứ từ Mỹ hay Trung Quốc.
“Dù Mỹ và Trung Quốc đang cạnh tranh quyết liệt về công nghệ và ngoại giao AI với những cách tiếp cận khác nhau, hai bên cuối cùng vẫn không thể hoàn toàn tách rời nhau,” bà nhận định.
Bà cũng cho rằng sự hiện diện khiêm tốn của Mỹ tại APEC không quá bất ngờ, bởi cùng thời điểm đó Hàn Quốc tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh AI tại San Francisco, nơi Tổng thống Lee Jae-myung gặp gỡ các lãnh đạo hàng đầu của ngành AI như Sam Altman (OpenAI), Dario Amodei (Anthropic) và Jensen Huang (Nvidia).
Gian trưng bày của Google tại APEC Digital Weeks ở Thành Đô ngày 23/7/2026 không tập trung quảng bá mô hình Gemini. Ảnh: CNBC
