Trong bối cảnh công nghệ lượng tử đang chuyển dần từ nghiên cứu cơ bản sang các ứng dụng thực tế, Gia Lai sẽ trở thành nơi quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong khu vực tại Hội nghị Điều phối Lượng tử Đông Nam Á Mở rộng.
Sự kiện dự kiến diễn ra ngày 25/7/2026 tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE), với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, đại diện tổ chức và điều phối viên các chương trình khoa học, công nghệ và ngoại giao lượng tử từ Đông Nam Á cùng các quốc gia đối tác.
Hội nghị nhằm thúc đẩy hợp tác khu vực trong nghiên cứu, đào tạo nhân lực, phát triển hạ tầng và xây dựng chính sách cho một lĩnh vực công nghệ đang được xem là có ý nghĩa chiến lược trong tương lai.
Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động của Năm Lượng tử Gia Lai 2026, là chương trình kéo dài từ tháng 1 đến tháng 12/2026, với mục tiêu kết nối nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và đầu tư trong lĩnh vực lượng tử.
Từ những chương trình riêng lẻ đến hợp tác khu vực
Công nghệ lượng tử đang mở ra những hướng phát triển mới trong điện toán, truyền thông, cảm biến và an ninh dữ liệu. Tuy nhiên, chi phí nghiên cứu cao, yêu cầu về hạ tầng chuyên biệt và tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao khiến ngay cả những quốc gia có năng lực công nghệ cũng khó phát triển toàn bộ chuỗi giá trị lượng tử một cách độc lập.
Đây là lý do Hội nghị Điều phối Lượng tử Đông Nam Á Mở rộng tập trung vào việc phối hợp các nỗ lực trong khu vực, thay vì chỉ thúc đẩy các chương trình nghiên cứu riêng lẻ ở từng quốc gia.
Theo ban tổ chức, các đại biểu sẽ chia sẻ thông tin về chương trình nghiên cứu, sáng kiến tài trợ và lộ trình phát triển công nghệ lượng tử của từng nước. Các cuộc thảo luận cũng tập trung vào cơ hội hợp tác trong đào tạo nhân lực, nghiên cứu chung, trao đổi nhà khoa học và chia sẻ hạ tầng lượng tử xuyên biên giới.
Hội nghị được tổ chức theo mô hình làm việc kín, với quy mô dự kiến 50-100 đại biểu. Nội dung thảo luận xoay quanh 3 vấn đề chính: chính sách quốc gia và khu vực về công nghệ lượng tử; phát triển nguồn nhân lực; và xây dựng hạ tầng lượng tử trong bối cảnh các nước vừa cần tăng cường năng lực tự chủ, vừa có nhu cầu chia sẻ nguồn lực.
Một trong những câu hỏi được đặt ra là liệu các chiến lược lượng tử quốc gia có thể trở thành nền tảng cho hợp tác khu vực hay sẽ làm gia tăng cạnh tranh giữa các nước. Bên cạnh đó là bài toán đào tạo và giữ chân nhân tài, trong bối cảnh nguồn nhân lực lượng tử có tính quốc tế cao nhưng hoạt động nghiên cứu vẫn phụ thuộc phần lớn vào ngân sách của từng quốc gia.
Các đại biểu cũng sẽ thảo luận một vấn đề có ý nghĩa chiến lược: mỗi nước nên tự xây dựng hệ thống hạ tầng lượng tử riêng hay Đông Nam Á cần phát triển các hệ thống dùng chung để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.
Hướng phát triển mới của hệ sinh thái khoa học
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh Gia Lai đang triển khai một chương trình quy mô lớn nhằm đưa công nghệ lượng tử trở thành một trong những hướng phát triển mới của hệ sinh thái khoa học và đổi mới sáng tạo địa phương.
Tại lễ công bố Năm Lượng tử Gia Lai 2026 ngày 16/7, tỉnh cho biết chương trình gồm 4 nhóm hoạt động chính. Trong đó có các hội nghị, hội thảo và trường học chuyên đề quốc tế về vật lý lượng tử tại ICISE và Viện Nghiên cứu liên ngành về Vật lý và Hóa học (IFIRSE).
Các hoạt động khác gồm Hội nghị Quang tử ASEAN, hội thảo về electron tương quan mạnh, trường học về vật chất lượng tử tô-pô (topological quantum matter) và diễn đàn kinh tế sáng tạo dựa trên công nghệ lượng tử.
Gia Lai cũng dự kiến tổ chức Quantathon Gia Lai 2026, một cuộc thi hackathon quốc tế về tính toán lượng tử; triển lãm về công nghệ lượng tử, bán dẫn và siêu dẫn; các hoạt động kết nối startup với nhà đầu tư; cùng chương trình ươm tạo ý tưởng và dự án công nghệ lượng tử.
Đáng chú ý, tỉnh có kế hoạch khởi động Trung tâm Tính toán lượng tử tại Trường đại học Quang Trung và triển khai các chương trình phổ biến khoa học, đào tạo nhân lực cho lĩnh vực này.
Theo tỉnh Gia Lai, các hoạt động trong Năm Lượng tử 2026 hướng tới việc ứng dụng tính toán lượng tử, AI và học máy để giải quyết những bài toán thực tế trong nông nghiệp thông minh, quản lý tài nguyên, môi trường, khí hậu, năng lượng và an toàn dữ liệu.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Lâm Hải Giang cho rằng Việt Nam cần tiếp cận công nghệ lượng tử như một công nghệ chiến lược, thay vì tiếp tục giữ tâm thế đi sau.
“Cái cốt lõi là chúng ta đi sớm về nghiên cứu, đi chắc về ứng dụng và đi đúng vào những khâu mà chúng ta có lợi thế,” ông nói.
Từ Gia Lai đến mạng lưới lượng tử Đông Nam Á
Việc tổ chức Hội nghị Điều phối Lượng tử Đông Nam Á Mở rộng tại ICISE cho thấy Gia Lai đang muốn đóng vai trò lớn hơn trong việc kết nối nghiên cứu, chính sách và thị trường công nghệ lượng tử.
Các hoạt động trong Năm Lượng tử Gia Lai 2026 được thiết kế để quy tụ nhiều nhóm khác nhau, từ nhà khoa học, trường đại học và doanh nghiệp đến startup, quỹ đầu tư và tài năng trẻ trong nước và quốc tế. Trong đó, Quantathon 2026 dự kiến quy tụ các điều phối viên, cố vấn và chuyên gia từ nhiều quốc gia, với mục tiêu phát triển các ứng dụng tính toán lượng tử nhằm giải quyết những vấn đề thực tế.
Ở cấp độ khu vực, Hội nghị Điều phối Lượng tử Đông Nam Á Mở rộng có thể tạo ra một bước chuyển quan trọng: đưa các cuộc thảo luận về công nghệ lượng tử từ phạm vi từng phòng thí nghiệm và từng quốc gia vào một mạng lưới hợp tác rộng hơn.
Khi công nghệ lượng tử vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình thương mại hóa, lợi thế của các quốc gia không chỉ phụ thuộc vào việc nước nào sở hữu máy tính lượng tử mạnh nhất. Khả năng đào tạo nhân lực, chia sẻ hạ tầng, xây dựng tiêu chuẩn, phát triển ứng dụng và hình thành mạng lưới hợp tác cũng sẽ quyết định vị trí của mỗi quốc gia trong cuộc đua này.
Với chuỗi hoạt động kéo dài cả năm và sự tham gia của các đối tác trong nước, khu vực và quốc tế, Gia Lai đang tìm cách đưa công nghệ lượng tử từ một lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu trở thành điểm giao thoa giữa khoa học, giáo dục, doanh nghiệp và đầu tư.
Hội nghị Điều phối Lượng tử Đông Nam Á Mở rộng vì thế không chỉ là cuộc gặp giữa các nhà nghiên cứu và điều phối viên. Sự kiện có thể trở thành bước khởi đầu cho những cơ chế hợp tác mới, góp phần định hình mạng lưới công nghệ lượng tử Đông Nam Á trong những năm tới.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Lâm Hải Giang phát biểu tại buổi họp. Bên phải là ông Nguyễn Lương Quang, Giám đốc Phụ trách nghiên cứu và Phát triển Mạng lưới Công nghệ lượng tử Việt Nam (VNQuantum), Viện trưởng Thiên văn và Viễn thông không gian (IASC). Ảnh: BTC
