Current AI, tổ chức phi lợi nhuận được thành lập tại Pháp vào tháng 2/2025 nhằm xây dựng hạ tầng AI mở phục vụ lợi ích công cộng, đang triển khai các dự án, từ phát triển công cụ AI ngoại tuyến cho các ngôn ngữ ít được hỗ trợ đến xây dựng chatbot mã nguồn mở, với mục tiêu tạo ra một nền tảng AI công cộng mà mọi người đều có thể sử dụng miễn phí.
Một trong những dự án mới nhất của tổ chức này là Suno Sutra, thiết bị AI cầm tay có thể hoạt động ngoại tuyến bằng 22 ngôn ngữ Ấn Độ. Current AI phát triển thiết bị này cùng Bhashini, bộ phận AI ngôn ngữ của Chính phủ Ấn Độ, sau khi hai bên hợp tác tại Hội nghị Thượng đỉnh AI Ấn Độ hồi tháng 2.
Thiết bị này có thể giúp giải quyết những vấn đề rất thực tế. Chẳng hạn, một nông dân ở vùng nông thôn Ấn Độ có thể chụp ảnh một cây trồng đang chết dần để tìm hiểu nguyên nhân mà không cần biết tiếng Anh hay có kết nối Internet.
“Ở Ấn Độ có hàng trăm ngôn ngữ và phương ngữ khác nhau, nhưng hiện nay AI không đại diện cho họ,” Ayah Bdeir, CEO của Current AI, nói với TechCrunch.
Suno Sutra được phát hành dưới dạng mã nguồn mở, cho phép cộng đồng các nhà phát triển tiếp tục xây dựng và phát triển thiết bị.
Current AI được Martin Tisne thành lập vào tháng 2/2025 và đang nhanh chóng mở rộng hoạt động. Tháng trước, tổ chức này phân bổ 3,2 triệu USD tiền tài trợ cho các dự án của 4 tổ chức tại Kenya, Lebanon và Brazil. Tuần trước, Current AI ra mắt một chatbot AI mã nguồn mở tại Hội nghị Thượng đỉnh AI vì Thiện ích ở Geneva.
Bdeir gia nhập Current AI vào tháng 1 sau khi phụ trách chiến lược AI tại Mozilla. Trước đó, bà sáng lập littleBits, công ty giáo dục STEM từng tiếp cận hàng triệu trẻ em trước khi được Sphero mua lại vào năm 2019.
Bdeir cho biết Current AI hoạt động theo mô hình “quan hệ đối tác công – tư”, tập hợp các chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức từ thiện để tài trợ cho các công nghệ phục vụ lợi ích công cộng.
Chính phủ Pháp là bên cấp khoản tài trợ ban đầu 100 triệu USD cho Current AI. Ford Foundation, MacArthur Foundation, DeepMind và Salesforce sau đó cũng tham gia, đưa tổng số tiền cam kết tài trợ lên 400 triệu USD.
“Họ không phải nhà đầu tư; họ là các bên tài trợ,” Bdeir nói.
“Phải có một lựa chọn công cộng”
Theo Bdeir, vấn đề Current AI muốn giải quyết là phần lớn các hệ thống AI lớn hiện nay, từ OpenAI, Google đến Anthropic, đều thuộc về các công ty tư nhân.
“Nếu AI thực sự là một công nghệ có sức biến đổi, nếu nó sẽ thay đổi mọi khía cạnh trong cuộc sống của tất cả mọi người, thì phải có một lựa chọn công cộng,” bà nói. “Giống như World Wide Web, ai cũng có thể sử dụng miễn phí.”
Khoảng một nửa số ngôn ngữ được nói trên thế giới đang đứng trước nguy cơ biến mất. Bdeir cho rằng khi tiếng Anh chi phối các mô hình ngôn ngữ lớn và hệ thống AI hàng đầu, phần lớn ngôn ngữ, văn hóa và cộng đồng trên thế giới đang bị bỏ lại phía sau.
Khi được hỏi về nỗ lực phát triển các mô hình đa ngôn ngữ của các tập đoàn công nghệ lớn, Bdeir cho rằng có sự khác biệt rõ rệt.
“Big Tech xây dựng các mô hình đa ngôn ngữ để mở rộng thị trường, bất kể sự đồng thuận hay bối cảnh,” bà nói.
Theo Bdeir, hậu quả có thể rất cụ thể. “Đối với các ngôn ngữ bản địa, những bản dịch Kinh Thánh do các nhà truyền giáo thực hiện có thể trở thành dữ liệu huấn luyện trước khi cộng đồng có cơ hội đặt ra bất kỳ quy tắc nào,” bà nói.
Không chỉ là câu chuyện ngôn ngữ
Theo Bdeir, khả năng nói một ngôn ngữ chỉ là một phần trong những gì AI cần học.
“Ngôn ngữ là cách tri thức, truyền thống, ký ức và bản sắc được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì vậy, khi một công nghệ không thể nói ngôn ngữ của bạn, nó cũng không thể lưu giữ văn hóa của bạn,” bà nói.
Tầm nhìn của Bdeir đối với Current AI là một hệ thống mở, được xây dựng theo mô hình Internet thời kỳ đầu, trong đó những cải tiến mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, không ai bị loại khỏi hệ thống và các cộng đồng vẫn giữ quyền kiểm soát dữ liệu của mình.
Trong đợt tài trợ đầu tiên được công bố tháng trước, Current AI phân bổ 3,2 triệu USD cho 4 tổ chức tại Kenya, Lebanon và vùng Amazon của Brazil.
Tại Kenya, dự án của Masakhane đang xây dựng các bộ dữ liệu AI bằng hơn 50 ngôn ngữ châu Phi để phục vụ y tế, nông nghiệp và giáo dục.
Tại Lebanon, Institute for Worldmaking số hóa lịch sử văn hóa Arab và các thực hành đương đại thành các cơ sở dữ liệu có thể được máy tính xử lý. Các cộng đồng, thay vì các công ty công nghệ, sẽ kiểm soát dữ liệu.
Tại Brazil, Portal sem Porteiras phát triển các công cụ AI ngoại tuyến cùng các cộng đồng bản địa ở Amazon, đồng thời giữ dữ liệu trong chính lãnh thổ của họ.
Trong khi đó, African Internet Rights Alliance tại Kenya phát triển các công cụ kiểm toán nhằm buộc các hệ thống AI chịu trách nhiệm giải trình trên khắp châu Phi.
Ai sở hữu dữ liệu?
Về vấn đề quyền sở hữu dữ liệu, Bdeir đưa ra quan điểm thẳng thắn.
“Có nhiều mô hình và đề xuất khác nhau về việc ai sở hữu dữ liệu trong các cộng đồng khác nhau, nhưng có một điều chắc chắn: chủ sở hữu không nên là một công ty ở Thung Lũng Silicon đang cố gắng giúp vài nghìn người được lựa chọn trở nên giàu có hơn,” bà nói.
Cách tiếp cận của Current AI là lưu trữ các mô hình và dữ liệu tại địa phương, mời các chuyên gia trong cộng đồng tham gia trước khi xây dựng bất kỳ hệ thống nào, hoặc đưa các quy trình xin phép và đồng thuận vào ngay quy trình phát triển để cộng đồng có thể dừng dự án bất cứ lúc nào.
Không tổ chức nào trong số các bên nhận tài trợ của Current AI đã giải quyết hoàn toàn vấn đề này. Tuy nhiên, theo Bdeir, đó chính là điều quan trọng.
“Mỗi tổ chức đều đưa câu hỏi này vào công việc của mình,” bà nói, thay vì chấp nhận cách làm thông thường, trong đó sự phức tạp trở thành cái cớ để chính phủ hoặc một công ty công nghệ quyết định thay cho tất cả mọi người.
Về mức độ tiến triển có thể đạt được với ngân sách 3,2 triệu USD chia cho 4 tổ chức, Bdeir cho rằng quy mô không phải lúc nào cũng là thước đo quan trọng.
“Đó là mô hình tư duy của Big Tech,” bà nói. “Điều này có thể tạo ra một thế giới trong đó một trưởng lão người bản địa ở vùng Amazon của Brazil sử dụng một công cụ được xây dựng tại Kenya để truyền lại kiến thức sinh thái bằng chính ngôn ngữ của mình.”
Xây dựng hệ sinh thái AI mã nguồn mở
Đầu tháng này tại Geneva, Current AI ra mắt Alpha Chat, một chatbot mã nguồn mở được một liên minh gồm 10 tổ chức xây dựng trong 7 tuần. Các bên tham gia, trong đó có Hugging Face, Mozilla và MIT Media Lab, đóng góp những thành phần khác nhau cho hệ thống, bao gồm mô hình ngôn ngữ, công cụ bảo đảm an toàn và năng lực điện toán.
Current AI cũng đạt thỏa thuận với Sakana AI, startup có trụ sở tại Tokyo nổi tiếng với các dự án mà công ty gọi là “AI chủ quyền”.
Hai tổ chức dự định xây dựng một hệ thống AI mã nguồn mở dùng chung, được thiết kế để hỗ trợ tiếng Nhật và văn hóa Nhật Bản, đồng thời phục vụ các cộng đồng ở Nam bán cầu – những nơi phần lớn bị các hệ thống AI thống trị hiện nay bỏ qua.
Current AI, tổ chức phi lợi nhuận đang xây dựng hạ tầng AI mã nguồn mở và hướng tới một “World Wide Web AI” – nền tảng AI công cộng mà mọi người đều có thể tiếp cận và sử dụng miễn phí. Ảnh: Getty Images
