Tại một đất nước nơi quỹ đất bằng phẳng ngày càng khan hiếm như Nhật Bản, sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu đang tạo ra một cuộc giằng co mới giữa nhu cầu phát triển hạ tầng AI và mong muốn bảo vệ không gian sống của người dân.
Sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu ngốn nhiều tài nguyên — nơi đặt những “bộ não” phần cứng phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) — đang gây lo ngại trên toàn thế giới. Bang New York của Mỹ và Úc là những nơi mới nhất công bố các quy định nhằm kiểm soát lĩnh vực này.
Tại Mỹ, những người phản đối trung tâm dữ liệu đã kêu gọi tổ chức một “ngày phản đối trên toàn quốc” vào thứ Bảy, nhằm “bảo vệ quê hương, túi tiền và lối sống của chúng ta”.
Với Nhật Bản, vấn đề càng trở nên cấp bách. Khoảng 80% diện tích đất nước là núi, trong khi nhiều đô thị thuộc nhóm đông đúc nhất trong số các nền kinh tế phát triển. Điều đó khiến quỹ đất phù hợp để xây dựng các cơ sở hạ tầng quy mô lớn trở nên đặc biệt khan hiếm. Thậm chí, một trung tâm dữ liệu còn được lên kế hoạch xây dựng ngay cạnh tháp Tokyo nổi tiếng.
Tại Hino, chiều cao của hai trong số ba tòa nhà được quy hoạch đã được giảm 20%, xuống còn 63,5 m. Tuy nhiên, các công trình này vẫn sẽ vươn cao hơn hẳn những ngôi nhà xung quanh và che khuất ánh nắng của một số hộ dân.
“Là người sống ngay cạnh khu đất, điều tôi lo lắng nhất là nguy cơ hỏa hoạn do lượng pin khổng lồ gây ra”, ông Yasuo Yamazaki, một nhà hoạt động 69 tuổi, nói. “Nhiệt tỏa ra từ trung tâm dữ liệu cũng đáng lo ngại, chưa kể tiếng ồn”.
Ông cũng lo ngại nguy cơ xảy ra vụ nổ do lượng nhiên liệu được dự trữ tại chỗ cho các máy phát điện dự phòng.
Mitsui Fudosan, đơn vị phát triển dự án, cho biết trung tâm dữ liệu sẽ có một “vùng đệm xanh” rộng tới 78 m, với cây xanh và một dòng suối nhằm giảm tiếng ồn, nhiệt độ cũng như “cảm giác áp đảo” đối với cư dân xung quanh.
“Một cách tiếp cận là lùi tòa nhà vào phía trong so với đường phố và… bố trí cây xanh để ở tầm mắt, sự hiện diện của công trình không tạo cảm giác quá choáng ngợp”, ông Toshitsugu Jozuka, quản lý dự án, nói với AFP.
Nhật Bản muốn trở thành quốc gia thân thiện với AI
Hàng nghìn tỷ USD đang được đầu tư vào các trung tâm dữ liệu để huấn luyện và vận hành các mô hình AI, đồng thời cung cấp không gian lưu trữ đám mây cho lượng dữ liệu kỹ thuật số khổng lồ của nhân loại, lên tới hàng zettabyte — đơn vị tương đương 1.000 tỷ gigabyte.
Nhật Bản có những tham vọng lớn trong lĩnh vực này, trong đó đặt mục tiêu đưa vào vận hành 10 triệu robot AI vào năm 2040 và trở thành “quốc gia thân thiện với AI nhất thế giới”.
Tokyo cũng muốn phát triển các mô hình và hạ tầng AI của riêng mình để tránh phụ thuộc quá mức vào Mỹ và Trung Quốc, hai quốc gia đang dẫn đầu vượt trội trong lĩnh vực này.
Một phần nhằm đáp ứng nhu cầu điện dự kiến tăng mạnh do AI, Nhật Bản đang thúc đẩy khôi phục ngành điện hạt nhân, 15 năm sau thảm họa Fukushima.
Tuy nhiên, dù là một nền kinh tế lớn, ổn định về chính trị và có hạ tầng viễn thông tốt, Nhật Bản vẫn đối mặt với “những hạn chế đáng kể”, theo ông Trung Ghi, chuyên gia tư vấn năng lượng và tiện ích tại Arthur D. Little.
“Quỹ đất quy mô lớn phù hợp gần các địa bàn có nhu cầu cao bị hạn chế, đặc biệt vì Nhật Bản có địa hình nhiều núi, trong khi nhu cầu lớn lại tập trung ở các khu vực đô thị đông đúc”, ông Ghi nói với AFP.
Việc đặt trung tâm dữ liệu gần người dùng cuối rất quan trọng, đặc biệt đối với những dịch vụ đòi hỏi tốc độ phản hồi cực nhanh như giao dịch tài chính, phát trực tuyến và trò chơi điện tử.
Theo công ty bất động sản JLL, khoảng 90% trung tâm dữ liệu của Nhật Bản tập trung tại vùng đô thị Tokyo và Osaka mở rộng.
Tuy nhiên, điện năng mới là yếu tố then chốt. Về lâu dài, “những địa điểm giành chiến thắng” có thể không phải là nơi gần các thành phố nhất, mà là nơi có nguồn điện “ổn định, giá hợp lý và ngày càng ít phát thải carbon”, ông Ghi nhận định.
“Điện, lưới điện, hệ thống làm mát, đất đai, cáp quang, quy định và sự tham gia của cộng đồng cần được quy hoạch đồng bộ”, ông nói.
Cư dân kiện dự án trung tâm dữ liệu
Tại Inzai, một thành phố vệ tinh của Tokyo, hiện có ít nhất 10 trung tâm dữ liệu, trong đó có một cơ sở được Google sử dụng. Tuy nhiên, cư dân địa phương đã khởi kiện để phản đối một trung tâm dữ liệu mới được đề xuất xây dựng tại đây.
Đơn kiện cho rằng “cuộc sống yên bình hằng ngày… sẽ bị hủy hoại” bởi những tác động như vi phạm quyền được hưởng ánh nắng, phá hỏng cảnh quan, cảm giác bị công trình áp đảo, tiếng ồn, rung động, khí nóng, nguy cơ giao thông và hoạt động xây dựng quy mô lớn.
Japan ERI, đơn vị cấp chứng nhận cho kế hoạch xây dựng và là bị đơn trong vụ kiện, từ chối bình luận với AFP.
Các nhà phê bình cũng cho rằng Nhật Bản khác với nhiều quốc gia khác ở chỗ các quy định xây dựng đã lỗi thời, khi xếp trung tâm dữ liệu vào loại công trình văn phòng thay vì cơ sở công nghiệp.
“Luật pháp Nhật Bản chưa theo kịp tình hình”, luật sư Satoshi Oikawa, người đại diện cho cư dân Inzai, nói.
Nhật Bản, quốc gia có một số đô thị đông dân nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển, đang thiếu quỹ đất đô thị phù hợp để xây dựng các trung tâm dữ liệu. Ảnh: AFP
