Nhà hóa học đoạt giải Nobel Omar Yaghi đã rời Mỹ để đảm nhiệm vị trí toàn thời gian tại Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), nơi ông sẽ dẫn dắt một viện nghiên cứu mới chuyên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong khám phá vật liệu.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục cắt giảm ngân sách khoa học và siết chặt các chương trình hợp tác nghiên cứu quốc tế. Trong khi đó, Trung Quốc cùng một số quốc gia khác đang đẩy mạnh thu hút các nhà khoa học quốc tế bằng các chương trình hỗ trợ tài chính và điều kiện nghiên cứu hấp dẫn.
Ông Yaghi không xa lạ với Đại học Thanh Hoa khi được bổ nhiệm làm giáo sư danh dự từ năm 2022. Tuy nhiên, ngày 3/7 vừa qua, trường chính thức chào đón ông với tư cách giảng viên toàn thời gian và giám đốc một viện nghiên cứu mới về khám phá vật liệu bằng AI.
Trong cuộc phỏng vấn gần đây với Scientific American, ông Yaghi bày tỏ lo ngại về tình trạng nghiên cứu khoa học tại Mỹ.
“Tình hình hiện nay không mấy khả quan vì các khoản tài trợ nghiên cứu đang bị cắt giảm,” ông nói, đồng thời cho rằng giới nghiên cứu Mỹ chưa theo kịp “cuộc cách mạng AI”. Theo ông, việc các nhà khoa học chủ động ứng dụng AI là “điều cần thiết để hệ thống nghiên cứu tiên tiến của Mỹ có thể tồn tại”.
Tiên phong trong lĩnh vực vật liệu
Sinh ra tại Amman (Jordan) trong một gia đình người Palestine tị nạn, ông Yaghi chuyển đến Mỹ năm 15 tuổi và sinh sống tại đây cho đến khi sang Trung Quốc.
Ông nổi tiếng với việc phát triển các vật liệu khung hữu cơ kim loại (Metal-Organic Framework – MOF), loại vật liệu có cấu trúc xốp với diện tích bề mặt rất lớn, có khả năng lưu trữ khí, xúc tác phản ứng hóa học và nhiều ứng dụng khác. Đến nay, các nhà khoa học đã phát triển hơn 100.000 loại MOF, hướng tới các ứng dụng như thu nước từ không khí, lưu trữ hydro, thu giữ carbon và vận chuyển thuốc trong cơ thể.
Gia nhập Đại học California, Berkeley từ năm 2012, ông Yaghi đã nhận nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Giải Nobel Hóa học năm ngoái, Giải Wolf Hóa học và Giải Khoa học Thế giới Albert Einstein.
Ông cũng là người sáng lập hoặc đồng sáng lập nhiều công ty công nghệ tại Mỹ, như Atoco hiện đang phát triển vật liệu phục vụ thu nước từ không khí và thu giữ carbon, và WaHa phát triển thiết bị tạo nước sạch từ độ ẩm không khí với mức tiêu thụ năng lượng thấp.
Theo lãnh đạo hai doanh nghiệp, việc ông Yaghi chuyển sang Trung Quốc sẽ không ảnh hưởng đến hoạt động của các công ty. Riêng Atoco cho biết động thái này còn giúp tăng cường hợp tác với Yaghi Science Initiative – tổ chức phi lợi nhuận do ông sáng lập nhằm kết nối các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới.
Kết hợp AI với khoa học vật liệu
Theo Marina Zhang, chuyên gia về chính sách khoa học tại Đại học Công nghệ Sydney (Úc), sau khi giành giải Nobel, ông Yaghi có thể muốn xây dựng một mô hình nghiên cứu mới bằng cách kết hợp AI, hóa học và khoa học vật liệu để giải quyết những bài toán phức tạp hơn.
Đại học Thanh Hoa cho biết viện nghiên cứu mới do ông Yaghi dẫn dắt sẽ tập trung giải quyết các vấn đề vượt ra ngoài phạm vi của từng ngành khoa học riêng lẻ, đồng thời kết hợp các truyền thống học thuật phương Đông và phương Tây nhằm thúc đẩy những đột phá khoa học phục vụ lợi ích chung của nhân loại.
Nhà hóa học Omar Yaghi đã gia nhập Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh) với tư cách nhà nghiên cứu toàn thời gian, nơi ông sẽ dẫn dắt một viện nghiên cứu mới ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để khám phá và phát triển vật liệu tiên tiến. Ảnh: Getty Images
