Hàng năm, hàng triệu du khách tìm đến các công viên “bầu trời đen” nằm sâu trong vùng hoang dã để trải nghiệm những điều chỉ có trong bóng tối thực sự: chụp ảnh dải Ngân Hà, quan sát động vật hoang dã về đêm, hay đơn giản là đứng dưới bầu trời đầy sao không bị ánh sáng nhân tạo che khuất.
Các nhà khoa học đã cảnh báo từ lâu rằng ánh sáng nhân tạo ngày càng gia tăng – đặc biệt là từ các chòm sao vệ tinh khổng lồ – đang xói mòn các cảnh quan ban đêm, gây rối loạn hệ sinh thái, ảnh hưởng sức khỏe con người và làm mờ tầm nhìn các vì sao. Tuy nhiên, bóng tối vốn không có giá cụ thể, khiến sự mất mát này hầu như không được tính đến trong các quyết định phát triển và chiếu sáng. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đã nỗ lực lượng hóa thiệt hại đó thành tiền tệ.
Kết hợp dữ liệu vệ tinh với khảo sát thực địa tại các địa điểm bầu trời đen “hạng vàng”, các nhà nghiên cứu phát hiện du khách có xu hướng tránh các công viên bị ô nhiễm ánh sáng và sẵn sàng chi trả nhiều hơn để có bầu trời tối hơn. Cụ thể, họ sẵn sàng trả thêm khoảng 18 USD mỗi chuyến đi cho bầu trời tối hơn một chút, và thêm 45 USD mỗi đêm cho mỗi bậc cải thiện trên Thang đo Bortle – một thước đo phổ biến về chất lượng bầu trời đêm.
Jordan Smith, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Con số này có vẻ rất nhỏ, nhưng khi nhân với tổng lượng du khách đến các công viên, nó trở nên vô cùng đáng kể.”
Theo ước tính, chỉ trong bốn tháng, ô nhiễm ánh sáng đã làm giảm giá trị giải trí của các công viên bầu trời đen hàng đầu Mỹ từ 25 đến gần 66 triệu USD. Con số này không phải doanh thu bị mất mà là “tổn thất phúc lợi” – mức độ hài lòng giảm sút của du khách khi chất lượng môi trường suy giảm. Việc định giá này giúp các nhà hoạch định chính sách cân nhắc chi phí ẩn của ánh sáng nhân tạo so với lợi ích phát triển. “Đây là nền tảng cho phép phân tích chi phí – lợi ích sau này,” Smith nhấn mạnh.
Thách thức lớn, theo Smith, là khoảng cách giữa đo lường ô nhiễm ánh sáng và đo lường giá trị thực tế bị mất đi. Vệ tinh có thể theo dõi ánh sáng lan rộng, nhưng “không thể cho biết giá trị thực sự bị mất do ánh sáng nhân tạo vào ban đêm.”
Để giải quyết, nhóm nghiên cứu tập trung vào Cao nguyên Colorado – nơi có nhiều địa điểm bầu trời đen “hạng vàng” nhất thế giới. Họ phỏng vấn 634 du khách là những người có chuyến đi gắn với chất lượng bầu trời đêm tại 9 điểm đến, trong đó có các công viên quốc gia Arches, Bryce Canyon, Canyonlands và Natural Bridges.
Đối chiếu dữ liệu khảo sát với chỉ số vệ tinh về độ sáng ban đêm và các yếu tố khí quyển (độ ẩm, ánh trăng, bụi), nhóm nghiên cứu thấy du khách luôn ưu tiên bầu trời tối và sẵn sàng trả thêm cho điều đó. Tổn thất lớn nhất tập trung ở các công viên nổi tiếng như Grand Canyon và Zion, trong khi các công viên nhỏ hơn có tổng thiệt hại thấp hơn do ít du khách hơn.
Các nhà nghiên cứu đề xuất mở rộng giám sát trong nhiều năm để coi bầu trời đêm không chỉ là tài sản văn hóa, khoa học mà còn là tài sản kinh tế có thể đo lường, thay đổi theo chính sách chiếu sáng và bảo tồn.
Khi đô thị hóa và ánh sáng nhân tạo ngày càng lan rộng, những nghiên cứu như vậy đang biến câu hỏi từng chỉ thuộc về khoa học thành một vấn đề kinh tế: một bầu trời đầy sao thực sự đáng giá bao nhiêu?
Dải Ngân Hà hiện rõ trên bầu trời đêm phía trên những tán cây được chiếu sáng tại Công viên Quốc gia Yosemite, thuộc bang California. Ảnh: Getty Images
