Thành phố Mexico, Thủ đô của Mexico, đang lún xuống với tốc độ gần 25 cm mỗi năm, theo hình ảnh vệ tinh mới được NASA công bố trong tuần này, khiến đây trở thành một trong những đô thị lún nhanh nhất thế giới.
Khu đô thị rộng khoảng 7.800 km² với dân số khoảng 22 triệu người này được xây dựng trên nền một hồ cổ. Nhiều tuyến phố ở trung tâm thành phố từng là kênh đào — đặc điểm vẫn còn tồn tại ở các khu vực ngoại ô nông thôn.
Hoạt động khai thác nước ngầm quy mô lớn cùng quá trình đô thị hóa đã khiến tầng chứa nước dưới lòng đất bị thu hẹp nghiêm trọng. Điều này khiến Thành phố Mexico lún liên tục hơn một thế kỷ qua, làm nhiều công trình lâu đời như Nhà thờ Metropolitan — khởi công từ năm 1573 — bị nghiêng rõ rệt.
Tình trạng tầng chứa nước co lại cũng góp phần làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nước kéo dài tại thành phố và được dự báo sẽ tiếp tục xấu đi.
“Hiện tượng này gây ảnh hưởng đến nhiều hạ tầng quan trọng của Thành phố Mexico như tàu điện ngầm, hệ thống thoát nước, hệ thống cấp nước sạch, nhà ở và đường sá,” ông Enrique Cabral, nhà nghiên cứu địa vật lý tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico, cho biết. “Đây là vấn đề rất nghiêm trọng.”
Theo NASA, tại một số khu vực, mặt đất đang lún với tốc độ trung bình 2 cm mỗi tháng, bao gồm sân bay chính của thành phố và tượng đài nổi tiếng Thiên thần Độc lập.
Tổng cộng, tốc độ lún trung bình hằng năm đạt khoảng 24 cm. Trong chưa đầy một thế kỷ, mặt đất tại thành phố đã hạ thấp hơn 12 mét, theo ông Cabral.
“Chúng tôi đang ghi nhận một trong những tốc độ lún đất nhanh nhất thế giới,” ông nói.
Các số liệu của NASA dựa trên dữ liệu thu thập từ tháng 10/2025 đến tháng 1/2026 bởi vệ tinh NISAR, dự án hợp tác giữa NASA và Tổ chức Nghiên cứu Không gian Ấn Độ.
Vệ tinh này có khả năng theo dõi những thay đổi trên bề mặt Trái Đất theo thời gian thực.
Nhà khoa học Paul Rosen thuộc dự án NISAR cho biết việc quan sát Trái Đất từ không gian cũng giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn những gì đang diễn ra bên dưới lòng đất.
“Về cơ bản, đây là công cụ ghi lại toàn bộ những thay đổi trong một thành phố,” ông nói. “Bạn có thể thấy toàn bộ mức độ nghiêm trọng của vấn đề.”
Trong tương lai, nhóm nghiên cứu kỳ vọng có thể theo dõi chi tiết hơn tại từng khu vực, thậm chí đo đạc ở cấp độ từng tòa nhà.
Các nhà khoa học cũng hy vọng công nghệ này có thể được ứng dụng trên toàn cầu để theo dõi thiên tai, biến động đứt gãy địa chất, tác động của biến đổi khí hậu tại Nam Cực và nhiều hiện tượng khác.
Theo ông Rosen, hệ thống này cũng có thể giúp tăng cường cảnh báo sớm, chẳng hạn hỗ trợ chính phủ đưa ra quyết định sơ tán khi núi lửa phun trào.
Đối với Thành phố Mexico, ông Cabral cho rằng công nghệ mới là bước tiến quan trọng trong việc nghiên cứu hiện tượng lún đất và giảm thiểu tác động của nó.
Trong nhiều thập kỷ, chính phủ Mexico chủ yếu phớt lờ vấn đề này, ngoài một số biện pháp gia cố nền móng cho các công trình biểu tượng như nhà thờ lớn.
Tuy nhiên, sau những đợt khủng hoảng nước gần đây, giới chức đã bắt đầu cấp thêm kinh phí cho các nghiên cứu liên quan.
“Hình ảnh vệ tinh và dữ liệu từ NISAR sẽ rất quan trọng trong việc xây dựng các giải pháp dài hạn,” ông Cabral nói. “Muốn giải quyết vấn đề lâu dài, bước đầu tiên là phải hiểu rõ nó.”
Hệ thống kênh Xochimilcol ở Thành phố Mexico, nơi đang lún với tốc độ 24cm mổi năm. Ảnh: AP
