Tàu thăm dò Voyager 1 của NASA sắp đạt một cột mốc đặc biệt khi chuẩn bị kỷ niệm 50 năm phóng lên không gian: di chuyển đến vị trí cách Trái Đất một ngày ánh sáng.
Voyager 1, tàu thăm dò liên sao hoạt động lâu năm của NASA, sẽ đạt cột mốc này vào ngày 18-11, khi đã hoạt động được 49 năm, 2 tháng và 11 ngày. Theo NASA, thời điểm tàu đạt khoảng cách kỷ lục này là 5 giờ 16 phút 7 giây sáng theo giờ miền Đông nước Mỹ ( 17 giờ 16 phút , giờ Việt Nam, ngày 18-11 , ) ngày 18-11. Cơ quan này đánh giá đây là “một cột mốc rất lớn và đáng được ăn mừng.”
Khi vượt qua ngưỡng một ngày ánh sáng, Voyager 1 sẽ liên lạc với Trái Đất thông qua trạm Madrid thuộc Mạng lưới Không gian Sâu (DSN) của NASA, gồm ba trạm ăng-ten theo dõi các sứ mệnh thám hiểm không gian xa. Jeffrey Hayes, một quan chức NASA tham gia công việc liên quan đến Voyager 1, cho biết từ góc nhìn của Trái Đất, con tàu hiện di chuyển qua chòm sao Ophiuchus.
“Cột mốc này về cơ bản mở đầu cho một năm kỷ niệm, hướng tới dịp 50 năm phóng tàu vào tháng 8 và tháng 9 năm sau,” Hayes, chuyên gia thuộc các bộ phận vật lý thiên văn và vật lý nhật quyển của NASA, nói trong buổi thảo luận trực tuyến với Mạng lưới Bầu trời Đêm của cơ quan này hôm 4-11.
Hành trình xa nhất của con người
Voyager 1 hiện là tàu vũ trụ ở xa Trái Đất nhất. NASA phóng tàu từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida, ngày 5-9-1977, vài tuần sau tàu song sinh Voyager 2.
Một ngày ánh sáng là quãng đường ánh sáng truyền đi trong một ngày. Khi Voyager 1 đạt khoảng cách này, một tín hiệu vô tuyến gửi từ Trái Đất sẽ mất 24 giờ để đến được con tàu. Tín hiệu phản hồi từ tàu cũng cần thêm 24 giờ để quay về Trái Đất. Điều đó có nghĩa Voyager 1 đang cách hành tinh của chúng ta khoảng 26 tỷ km.
Voyager 2 hiện cách Trái Đất khoảng 21,7 tỷ km và dự kiến chỉ đạt cột mốc một ngày ánh sáng vào năm 2035, theo NASA. Năm 2022, Suzanne Dodd, giám đốc dự án Voyager tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA, cho biết hai tàu có thể tiếp tục hoạt động đến thập niên 2030.
Ban đầu, hai tàu được cấp kinh phí để khảo sát sao Mộc và sao Thổ. NASA phóng chúng vào thời điểm các hành tinh nằm ở vị trí thuận lợi, cho phép Voyager 2 tiếp tục bay qua sao Thiên Vương và sao Hải Vương nếu sứ mệnh được cấp thêm kinh phí. Kế hoạch này sau đó đã được triển khai.
Trong khi đó, Voyager 1 tập trung khảo sát sao Thổ, đặc biệt là hệ thống vành đai của hành tinh này, cùng Titan – mặt trăng lớn nhất của sao Thổ, nơi có những hợp chất hóa học tiền sinh học. Các thao tác điều chỉnh quỹ đạo đưa con tàu lên cao khỏi mặt phẳng chính của hệ Mặt Trời.
Hayes cho biết nhóm thiết kế ban đầu có lẽ không hình dung sứ mệnh có thể kéo dài 50 năm, dù hai tàu được trang bị nhiều hệ thống dự phòng. JPL, đơn vị quản lý sứ mệnh, hiện vẫn tìm cách khai thác tối đa giá trị khoa học từ hai con tàu.
Theo NASA, chi phí sứ mệnh từ khi phóng năm 1977 đến lúc Voyager đến sao Hải Vương năm 1989, kéo dài khoảng 12 năm, là 865 triệu USD. Cơ quan này dành thêm 30 triệu USD cho giai đoạn hoạt động mở rộng. “Đó là một khoản tiền lớn. Và đó là tiền của mọi người… vì vậy, chúng tôi muốn bảo đảm mình sử dụng nó đúng cách,”, Hayes nói.
Nguồn năng lượng cạn dần
Cả hai tàu Voyager đều sử dụng năng lượng hạt nhân và vẫn đủ khả năng liên lạc với Trái Đất, đồng thời thu thập dữ liệu từ không gian liên sao. Tuy nhiên, nguồn năng lượng suy giảm buộc NASA phải lần lượt tắt một số thiết bị khoa học và áp dụng những biện pháp kỹ thuật để kéo dài tuổi thọ sứ mệnh.
Một ví dụ là đợt điều chỉnh, phân bổ lại nguồn điện trên cả hai tàu trong năm nay, được gọi là “Big Bang” do tác động đáng kể đến hoạt động của sứ mệnh.
Hayes cho biết việc duy trì hoạt động của Voyager đòi hỏi phải cân đối giữa mức tiêu thụ điện và giá trị khoa học của từng thiết bị. Những thiết bị tiêu thụ ít điện nhưng vẫn cung cấp dữ liệu hữu ích sẽ được ưu tiên. Trong khi đó, các thiết bị cần nhiều năng lượng hơn, dù có giá trị nghiên cứu, sẽ khó được duy trì.
Dù vẫn hoạt động, hai tàu đã trở nên “mong manh” do tuổi đời và môi trường khắc nghiệt ngoài không gian. Hayes cho biết Voyager 1 hiện hoạt động trong môi trường có nhiệt độ chỉ cao hơn độ không tuyệt đối vài độ. Độ không tuyệt đối tương đương âm 273,15 độ C.
Hai tàu tiếp tục mất khoảng 4 watt công suất mỗi năm, trong khi công suất ban đầu của mỗi tàu là 470 watt. Ngoài nguồn điện, lượng nhiên liệu đẩy cũng là một thách thức. Theo Hayes, hydrazine – loại nhiên liệu được sử dụng để điều khiển hướng tàu – có nguy cơ đóng băng. “Nếu nhiên liệu đóng băng, mọi thứ sẽ chấm dứt,” ông nói, đồng thời ghi nhận nỗ lực của các kỹ sư JPL trong việc duy trì hoạt động của hai tàu.
Đích đến tiếp theo của Voyager 1 nằm gần một ngôi sao cách Trái Đất khoảng 17 năm ánh sáng, thuộc chòm sao Tiểu Hùng (Ursa Minor). Tuy nhiên, con tàu chắc chắn sẽ cạn nguồn năng lượng hạt nhân từ rất lâu trước khi đến gần ngôi sao này. Theo tính toán, Voyager 1 sẽ bay cách ngôi sao Gliese 445 khoảng 1,7 năm ánh sáng trong khoảng 40.000 năm nữa.

Ảnh sao Thổ do Voyager chụp ngày 16-11-1980, bốn ngày sau khi tàu bay đến điểm gần hành tinh nhất. Khi đó, con tàu cách sao Thổ khoảng 3,3 triệu dặm (5,3 triệu km). Ảnh: NASA

