Nhiều ngân hàng, hãng hàng không và cơ quan chính phủ Nhật Bản đã tạm ngừng một số dịch vụ trực tuyến để khắc phục hai lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng trong PHP, ngôn ngữ lập trình được sử dụng rộng rãi để vận hành website. Động thái phòng ngừa diễn ra trong bối cảnh các công ty an ninh mạng ghi nhận hàng triệu lượt tìm cách khai thác lỗ hổng trên toàn cầu.
Các tổ chức tại Nhật Bản đã khẩn trương rà soát hệ thống sau khi nhóm phát triển PHP công bố bản vá bảo mật hôm 21-10. Một số dịch vụ trực tuyến của các ngân hàng, hãng hàng không, doanh nghiệp đường sắt và cơ quan nhà nước bị gián đoạn trong quá trình cập nhật, kiểm tra an toàn.
Tuy nhiên, tại cuộc họp báo ngày 22-10, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara cho biết chính phủ chưa nhận được báo cáo về thiệt hại do hai lỗ hổng này gây ra.
Nhiều dịch vụ phải tạm ngừng
Các doanh nghiệp Nhật Bản áp dụng biện pháp phòng ngừa trên diện rộng. Tập đoàn tài chính Mitsubishi UFJ Financial Group tạm ngừng một số dịch vụ trực tuyến, trong khi hãng hàng không ANA vô hiệu hóa một số chức năng, trong đó có dịch vụ cung cấp thẻ lên máy bay qua Apple Wallet.
Japan Airlines tạm ngừng một số trang và dịch vụ trực tuyến. Công ty đường sắt East Japan Railway cũng dừng một số dịch vụ trên mạng, còn Seven-Eleven Japan tạm thời đóng website hỗ trợ khách hàng.
Bộ Tài chính, Cơ quan Thuế quốc gia và Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cũng đình chỉ một phần dịch vụ trực tuyến để triển khai các biện pháp bảo vệ. Một số trang thuộc Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi cũng tạm thời không thể truy cập.
Đến ngày 23-10, East Japan Railway cho biết một số dịch vụ trong tập đoàn đã hoạt động trở lại, trong khi những dịch vụ khác chỉ được khôi phục sau khi hoàn tất kiểm tra an toàn. Nippon Paint đã cài đặt bản vá phòng ngừa và đưa website trở lại hoạt động.
Đáng chú ý, SoftBank, nhà mạng di động lớn thứ ba Nhật Bản với hơn 30 triệu khách hàng điện thoại thông minh, thông báo tạm ngừng hệ thống cảnh báo khẩn cấp trên điện thoại để bảo trì và xử lý lỗ hổng. Trong thời gian này, khách hàng có thể không nhận được cảnh báo sớm về động đất, sóng thần, thiên tai và sơ tán qua hệ thống của nhà mạng. Tuy nhiên, người dùng vẫn có thể nhận cảnh báo động đất qua các dịch vụ thay thế, chẳng hạn ứng dụng thuộc hệ sinh thái Yahoo của SoftBank.
Những gián đoạn này cho thấy một lỗ hổng trong phần mềm nền tảng có thể ảnh hưởng đến nhiều dịch vụ thiết yếu, ngay cả khi chưa có bằng chứng cho thấy hệ thống đã bị xâm nhập. Việc tạm ngừng dịch vụ giúp giảm nguy cơ bị tấn công trong thời gian các tổ chức cập nhật và kiểm tra hệ thống.
Hàng triệu lượt tìm cách khai thác lỗ hổng
Matthew Prince, Giám đốc điều hành công ty hạ tầng mạng Cloudflare, nói với Reuters rằng số lượt tìm cách khai thác các lỗ hổng PHP tăng nhanh sau khi thông tin được công bố.
Trên mạng xã hội X hôm 21-10, ông Prince cho biết Cloudflare ghi nhận hàng nghìn lượt tìm cách khai thác trong 10 giờ trước thời điểm công bố. Con số tăng lên hàng chục nghìn trong 45 phút sau khi thông tin được công bố, đạt hàng trăm nghìn sau hai giờ và sau đó lên đến hàng triệu lượt.
Tại Nhật Bản, công ty an ninh mạng Trend Micro cho biết đã phát hiện các nỗ lực tấn công nhằm vào nhiều máy chủ trong nước tính đến sáng 22-10. Tuy nhiên, tình trạng thiệt hại của những hệ thống này chưa được xác định.
Một diễn biến đáng chú ý khác được ITmedia News của Nhật Bản đưa tin ngày 23-10, cho biết đội ngũ chống tấn công mạng của Amazon phát hiện những nỗ lực khai thác hai lỗ hổng PHP từ ngày 17-10, tức bốn ngày trước khi thông tin được công bố. Các hoạt động này được phát hiện qua hệ thống máy chủ mồi dùng để thu hút và theo dõi hành vi của đối tượng tấn công. Amazon cho biết chưa rõ những đối tượng đó đã biết thông tin về lỗ hổng bằng cách nào.
Thông tin này cho thấy các tổ chức có thể phải điều tra hoạt động bất thường từ trước ngày công bố lỗ hổng, thay vì chỉ kiểm tra những sự cố phát sinh sau khi bản vá được phát hành.
Vì sao lỗ hổng PHP có phạm vi ảnh hưởng rộng?
PHP là ngôn ngữ lập trình thường được sử dụng để xây dựng các chức năng phía máy chủ của website, chẳng hạn xử lý dữ liệu, đăng nhập, quản lý nội dung và giao dịch trực tuyến. Theo AP, PHP được sử dụng trên khoảng 70% website toàn cầu. Ngôn ngữ này cũng là nền tảng của các hệ thống quản trị nội dung phổ biến như WordPress và Drupal.
Hai lỗ hổng mới được công bố có mức độ nghiêm trọng cao. Nếu bị khai thác, chúng có thể cho phép kẻ tấn công truy cập trái phép vào các website sử dụng PHP mà không cần xác thực. Điều này có thể mở đường cho việc điều khiển máy chủ từ xa, đánh cắp hoặc sửa đổi dữ liệu, cũng như sử dụng máy chủ bị xâm nhập để thực hiện các cuộc tấn công khác.
Nhóm phát triển PHP đã phát hành các bản sửa lỗi hôm 21-10 và khuyến cáo người dùng cập nhật ngay. Cơ quan Xúc tiến Công nghệ thông tin Nhật Bản cũng kêu gọi các tổ chức chuẩn bị triển khai bản vá nhanh chóng, đồng thời rà soát những phần mềm và thiết bị có sử dụng PHP.
AI hỗ trợ cả phòng thủ lẫn tấn công
Sự cố cũng làm nổi bật vai trò ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo trong an ninh mạng. Theo AP, các nhà nghiên cứu đã phát hiện những vấn đề bảo mật, sau đó sử dụng các tác nhân AI để hỗ trợ xác định cách khai thác và kiểm tra hiệu quả của các giải pháp khắc phục. Công ty an ninh mạng Wiz cho biết họ cũng sử dụng AI để tìm ra các lỗ hổng này.
Tuy nhiên, cùng công nghệ giúp phát hiện điểm yếu cũng có thể hỗ trợ kẻ tấn công tự động rà quét hệ thống, phát triển mã khai thác và mở rộng phạm vi hoạt động. Khi thông tin kỹ thuật được công bố, các tổ chức có thể chỉ còn khoảng thời gian ngắn để cập nhật trước khi những đối tượng khác tìm cách lợi dụng lỗ hổng.
Ngày 23-10, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Ryosei Akazawa cho biết nước này sẽ thành lập một nhóm sử dụng AI để mô phỏng các cuộc tấn công mạng, qua đó chủ động tìm điểm yếu trong hệ thống công nghệ. Ông nhấn mạnh các đơn vị phòng thủ cần tận dụng AI và suy nghĩ từ góc nhìn của kẻ tấn công để đi trước một bước.
Thông báo cảnh báo bảo mật hiển thị trên website PHP trên một máy tính tại Guernica, Tây Ban Nha, ngày 22-10-2026. Nhiều website chính phủ trên khắp châu Âu ngừng hoạt động ngày 21-10 khi các đơn vị vận hành khẩn trương cập nhật bản vá cho hai lỗ hổng nghiêm trọng trong PHP, một trong những ngôn ngữ lập trình được sử dụng phổ biến nhất trên internet. Ảnh: Reuters
