Nhà thơ, nhà văn Canada Anne Carson, người thường kết hợp thơ, văn xuôi, đối thoại và dịch thuật trong những tác phẩm khó xếp vào một thể loại cụ thể, đã giành giải Nobel Văn học 2026 ngày 8-10 nhờ “sự nghiệp táo bạo và giàu sáng tạo”, theo Viện Hàn lâm Thụy Điển.
“Điên thật, tôi nghĩ tất cả họ đều điên,” Carson nói với đài truyền hình Iceland RUV khi được hỏi cảm xúc sau khi biết mình đoạt giải trong lúc đang ở Iceland. “Tôi sẽ được dán một cái nhãn lên bìa sách.”
Carson, 76 tuổi, sinh tại Toronto và có nhà ở Iceland. Ingrid Carlberg, Thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển, cho biết Carson hoàn toàn bất ngờ khi nhận được cuộc gọi thông báo. Giải thưởng năm nay trị giá 12 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD).
“Điều duy nhất bà ấy kịp nói với tôi là hiện đang ở Iceland, nơi bà ấy đang lắng nghe tiếng gió,” Carlberg nói tại cuộc họp báo ở Stockholm sau khi công bố giải thưởng.
Carson được biết đến rộng rãi với các bản dịch văn học Hy Lạp cổ điển, vốn có ảnh hưởng sâu sắc đến sáng tác của bà, từ lời cho các tác phẩm opera, phê bình văn học đến những tiểu thuyết bằng thơ như Autobiography of Red xuất bản năm 1998.
“Những hình thức mới của văn học đương đại”
Trong thông cáo trao giải, Viện Hàn lâm Thụy Điển cho biết Carson được vinh danh “vì sự nghiệp táo bạo và giàu sáng tạo, qua cuộc đối thoại đầy tính chơi đùa với truyền thống cổ điển, đã tạo ra những hình thức mới cho văn học đương đại”.
“Gần như toàn bộ sáng tác văn học của bà xoay quanh điểm giao giữa nỗi ám ảnh của nhà ngữ văn học với từ ngữ và khát vọng tìm kiếm ý nghĩa mới của nhà thơ,” Viện Hàn lâm nhận định.
Theo cơ quan này, Carson xem nguồn gốc của từ ngữ là điểm khởi đầu cho toàn bộ sáng tác. Các bản dịch tiếng Hy Lạp cổ điển của bà có thể được xem như những tác phẩm độc lập.
Phong cách của Carson thể hiện rõ trong Norma Jeane Baker of Troy năm 2019, một tác phẩm trình diễn kết hợp câu chuyện về Helen thành Troy trong vở Helen của Euripides với cuộc đời Marilyn Monroe.
Viện Hàn lâm cũng đánh giá cao khả năng khám phá “những khả năng của việc viết”, trong đó bản phác thảo văn học có vị trí đặc biệt trong sáng tác của bà.
Một ví dụ là Float (2016), tác phẩm gồm 22 tập sách nhỏ về những chủ đề khác nhau, có thể được đọc theo bất kỳ thứ tự nào.
Sống không có Proust
Được nhiều người xem là tác phẩm xuất sắc nhất của Carson, Autobiography of Red cho thấy khả năng “hiện thực hóa truyền thống văn học cổ điển” của bà, theo Viện Hàn lâm. Trong tác phẩm, Carson đào sâu những câu hỏi muôn thuở như: “Điều gì xảy ra khi bạn yêu một người cuối cùng sẽ hủy hoại bạn?”
Tiếp nhận nguồn cảm hứng hiện đại hơn, Carson cũng viết về nhân vật Albertine, một trong những người tình của nhân vật kể chuyện Marcel trong bộ tiểu thuyết Đi tìm thời gian đã mất của Marcel Proust, qua tác phẩm The Albertine Workout.
Carson đã dành 7 năm đọc kiệt tác của Proust. Trong một cuộc phỏng vấn với CBC Radio One của Canada năm 2016, bà nói mình gặp cảm giác hụt hẫng sau khi đọc xong, và viết The Albertine Workout như một cách kéo dài trải nghiệm đó.
“Bạn nghĩ cuộc sống vẫn tiếp diễn sau Proust, nhưng mọi thứ dường như thật xám xịt,” bà nói.
Học quyền Anh để chống lại Parkinson
Carson bắt đầu học quyền Anh khi đã ngoài 70 tuổi sau khi được chẩn đoán mắc bệnh Parkinson. Môn thể thao này được khuyến nghị như một hình thức hỗ trợ điều trị vì giúp người tập chú ý đến sự phối hợp giữa tay và mắt cũng như trình tự của các động tác.
Trong một cuộc phỏng vấn tại Liên hoan Văn học Louisiana ở Đan Mạch năm 2024, bà chia sẻ về ảnh hưởng của căn bệnh đối với chữ viết tay: “Tôi xóa cả những đoạn văn vì xấu hổ… xấu hổ vì chữ viết quá xấu.”
Carson từng giảng dạy văn học kinh điển tại các trường đại học ở Canada và Mỹ. Bà cho biết mình xem bản thân là một nghệ sĩ thị giác không kém một nhà văn.
“Tôi nghĩ việc làm một bài thơ cũng giống như tạo ra một vật thể. Tôi luôn nghĩ về chúng giống những bản vẽ hơn là văn bản, nhưng đó là những bản vẽ mà người ta cũng có thể bước vào bằng ngôn ngữ”, bà nói trong cuộc phỏng vấn với CBC.
Carson cho rằng thơ có thể phù hợp hơn với nhịp sống hiện đại vốn diễn ra nhanh chóng so với những tác phẩm dài.
“Tôi nghĩ có lẽ thơ hữu ích hơn văn xuôi vào lúc này vì nó nhanh hơn, và mọi người đều đang vội, nên về cơ bản nó hữu ích vì ngắn gọn,” bà nói với đài truyền hình Iceland ngày 8-10.
“Nhà” ở Iceland và New York
Carson và chồng, nghệ sĩ Robert Currie, lần đầu đến Iceland sau cuộc khủng hoảng ngân hàng năm 2008 và dần dành nhiều thời gian hơn tại đây.
“Chúng tôi làm quen với mọi người và chúng tôi thích họ,” Carson nói với Iceland Review năm 2023. Bà trở thành công dân Iceland từ năm 2022.
Currie nói với tạp chí rằng Iceland là một trong hai nơi khiến ông lập tức có cảm giác như đang ở nhà. Nơi còn lại là New York vào những năm 1970.
Giải Nobel Văn học là giải thứ tư trong số các giải Nobel năm nay được công bố trong tuần này, sau Nobel Y học, Vật lý và Hóa học. Giải Nobel Hòa bình sẽ được công bố tại Oslo vào ngày 9-10. Các giải Nobel được trao từ năm 1901 theo di nguyện của Alfred Nobel, nhà phát minh thuốc nổ và doanh nhân người Thụy Điển.
Carson, người nằm trong danh sách những ứng viên được đánh giá cao trước mùa giải năm nay, gia nhập hàng ngũ những tên tuổi lớn như Alexander Solzhenitsyn, Alice Munro và Ernest Hemingway với tư cách chủ nhân giải thưởng. Nobel Văn học năm ngoái thuộc về nhà văn Hungary László Krasznahorkai.
Nhà văn Canada Anne Carson đoạt Nobel Văn học 2026. Ảnh: Alamy
Sách của Anne Carson, chủ nhân Nobel Văn học 2026, được trưng bày tại hiệu sách Waterstones ở London, Anh, ngày 8-10-2026. Ảnh: Reuters
