Bill Gates cảnh báo các công ty công nghệ và lãnh đạo thế giới cần hành động ngay để bảo đảm trí tuệ nhân tạo (AI) góp phần thu hẹp bất bình đẳng xã hội thay vì làm khoảng cách giàu nghèo thêm sâu sắc. Quỹ Gates ngày 15/9 cam kết chi 1 tỉ đô la để mở rộng khả năng tiếp cận những lợi ích của AI.
Nhà đồng sáng lập Microsoft đưa ra lời kêu gọi trong báo cáo Goalkeepers thường niên của Quỹ Gates, theo dõi tiến độ thực hiện các mục tiêu phát triển của Liên Hiệp Quốc nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống đến năm 2030.
Khoản tài trợ được công bố ngày 15-9 sẽ được giải ngân trong hai năm tới cho các chương trình ứng dụng AI, gồm huấn luyện mô hình bằng các ngôn ngữ địa phương, cải thiện kết quả chăm sóc sức khỏe, nâng cấp công cụ giáo dục và hỗ trợ nông dân quy mô nhỏ trên toàn thế giới.
Giám đốc điều hành Quỹ Gates Mark Suzman cho biết tổ chức này vẫn sẽ thúc đẩy Quốc hội Mỹ và chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt trong viện trợ quốc tế, bất chấp việc Mỹ cắt giảm các chương trình hỗ trợ nước ngoài.
Báo cáo được công bố trong lúc lãnh đạo các công ty AI hàng đầu kêu gọi ngành này giảm tốc độ phát triển vì lo ngại những mô hình ngày càng mạnh có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của con người.
Gates từng đưa ra cảnh báo tương tự trong bài viết trên trang cá nhân hồi tháng trước, cho rằng AI có thể trở thành “công cụ san bằng bất bình đẳng lớn nhất” hoặc “nguồn gốc bất công tồi tệ nhất”. Ông cũng thừa nhận công nghệ này có thể giúp con người thực hiện gian lận, phát tán thông tin sai lệch, giám sát, tấn công mạng và khủng bố sinh học.
AI có thể làm khoảng cách giàu nghèo sâu thêm
Quỹ Gates, một trong những tổ chức tài trợ lớn nhất thế giới cho lĩnh vực y tế toàn cầu, tập trung nhiều hơn vào việc phổ biến lợi ích của AI thay vì tài trợ cho các biện pháp bảo đảm an toàn.
Trong bài viết tháng trước, Gates cam kết toàn bộ hoạt động của quỹ sẽ “tận dụng tối đa AI”. Đây cũng là một trong những lĩnh vực được hưởng lợi từ ngân sách kỷ lục của quỹ trong năm nay.
Tuy nhiên, Gates cho rằng thị trường sẽ ưu tiên phát triển những công cụ AI tốt nhất cho những người có khả năng chi trả.
Theo Suzman, Quỹ Gates xem AI là “một công cụ có khả năng tạo ra thay đổi căn bản” trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng.
Trong báo cáo năm ngoái, quỹ dự báo năm 2025 có thể là năm đầu tiên trong thế kỷ này chứng kiến số trẻ em tử vong tăng trở lại. Những gián đoạn đối với các chương trình phòng chống AIDS toàn cầu dưới thời chính quyền Trump đã cản trở nỗ lực phòng ngừa và điều trị căn bệnh này tại hàng chục quốc gia. Trong khi đó, một báo cáo gần đây của Liên Hiệp Quốc cho thấy khoảng cách giữa các quốc gia giàu và nghèo tiếp tục gia tăng.
Để AI thực sự “giúp đẩy nhanh tiến bộ”, Suzman cho rằng công nghệ này phải hoạt động hiệu quả bằng các ngôn ngữ địa phương, thay vì chủ yếu phục vụ tiếng Anh và ở mức độ thấp hơn là tiếng Quan thoại.
Quỹ Gates ngày 15-9 cam kết khoảng 100 triệu đô la để xây dựng các bộ dữ liệu bằng những ngôn ngữ được sử dụng tại các cộng đồng chưa được phục vụ đầy đủ, đồng thời phản ánh bối cảnh địa phương của họ.
Tuy nhiên, nhiều dữ liệu hơn không đồng nghĩa với AI công bằng hơn.
Jonathan Shaffer, phó giáo sư xã hội học tại Đại học Vermont, cho rằng cơ sở hạ tầng y tế tại nhiều khu vực trên thế giới vẫn rất yếu. Những nhóm dân cư bị gạt ra bên lề có thể tiếp tục không được đưa vào các bộ dữ liệu dùng để phát triển AI y tế, qua đó thậm chí “khuếch đại những dạng bất bình đẳng” mà Quỹ Gates muốn giảm bớt.
Hợp tác với các công ty AI lớn
Quỹ Gates đang hợp tác với một số công ty AI lớn. Google.org và phòng thí nghiệm AI vì lợi ích cộng đồng của Microsoft đã cùng khởi động chương trình tài trợ cho các dự án xây dựng nền tảng cần thiết để hỗ trợ hàng nghìn ngôn ngữ ít được đại diện tại châu Phi.
OpenAI cam kết 50 triệu đô la cùng Quỹ Gates để đào tạo nhân viên y tế tại các phòng khám ở Rwanda. Suzman cho biết chương trình thử nghiệm này sẽ sớm được mở rộng sang các quốc gia châu Phi khác.
Anthropic cũng hợp tác với quỹ để đẩy nhanh quá trình phát triển vaccine và cải thiện bộ dữ liệu về các loại cây trồng địa phương cho chatbot của công ty, cùng một số chương trình khác.
Trong tổng số 1 tỉ đô la cam kết, khoảng 400 triệu đô la sẽ dành cho giáo dục, chẳng hạn công cụ giúp giáo viên điều chỉnh giáo án; khoảng 400 triệu đô la khác dành cho y tế, trong đó có công cụ kiểm tra lại báo cáo của bác sĩ nhằm phát hiện những triệu chứng có thể bị bỏ sót. Khoảng 100 triệu đô la còn lại dành cho nông nghiệp, chẳng hạn ứng dụng cung cấp cho nông dân thông tin theo thời gian thực về thời tiết, kiểm soát sâu bệnh và sử dụng phân bón.
Suzman thừa nhận những khoản tiền này chỉ là “một phần rất nhỏ” so với hàng tỉ đô la mà các tập đoàn công nghệ chi cho các sản phẩm thương mại. Ông cho biết quỹ đang tiếp tục thảo luận với các công ty AI lớn về cách tận dụng nguồn lực công nghệ của họ cho những mục tiêu trên, cũng như cách các lãnh đạo doanh nghiệp có thể sử dụng khối tài sản cá nhân khổng lồ dự kiến thu được từ AI.
Trong bài viết tháng 8, Gates cũng thừa nhận một “khả năng thiên lệch” trong quan điểm của mình: ông vẫn có lợi ích tài chính trong ngành công nghệ, nơi ông gây dựng khối tài sản ước tính hơn 100 tỉ đô la và phần lớn đã cam kết dành cho Quỹ Gates. Với tư cách chủ tịch quỹ, ông cũng làm việc cùng Microsoft và các công ty AI khác. Tuy nhiên, Gates khẳng định quan điểm của ông không xuất phát từ động cơ lợi nhuận.
AI sẽ được bàn tại Liên Hiệp Quốc
Báo cáo Goalkeepers được công bố trước các cuộc họp cấp cao của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tại New York vào tuần tới.
Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres đã nỗ lực đưa các nước đang phát triển vào các cuộc thảo luận về quản trị AI. Guterres, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ lãnh đạo tổ chức quốc tế này vào cuối năm nay, cho rằng công nghệ không thể được quản lý bởi chỉ một số ít quốc gia hoặc công ty.
Tuy nhiên, Richard Gowan, giám đốc chương trình của International Crisis Group và chuyên gia theo dõi Liên Hiệp Quốc, nhận định các quy trình của tổ chức này “chậm hơn đáng kể so với tốc độ phát triển của AI”.
Liên Hiệp Quốc cũng đang đối mặt với những câu hỏi về vai trò và mức độ phù hợp trong bối cảnh tổ chức này chuẩn bị lựa chọn người kế nhiệm Guterres.
“Chưa rõ liệu tổng thư ký tiếp theo có tiếp tục tập trung vào vấn đề này hay không,” Gowan nói với các phóng viên ngày 14-9.
Bill Gates cảnh báo thế giới cần hành động ngay để bảo đảm trí tuệ nhân tạo góp phần thu hẹp bất bình đẳng xã hội. Ảnh: AP
