Một tàu vũ trụ tư nhân đã thất bại trong nỗ lực giải cứu kính viễn vọng không gian Swift của NASA, đồng nghĩa với việc đài quan sát lớn này sẽ rơi trở lại Trái đất trong thời gian tới trong tình trạng mất kiểm soát.
Kính viễn vọng không gian Neil Gehrels Swift được phóng lên quỹ đạo Trái đất vào tháng 11/2004. Trong hơn hai thập kỷ, Swift sử dụng ba kính viễn vọng để nghiên cứu các vụ nổ tia gamma — những vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ — cùng nhiều vật thể và hiện tượng khác trong không gian.
Tuy nhiên, sứ mệnh khoa học của Swift hiện đã kết thúc và thời gian tồn tại của nó trên quỹ đạo đang dần cạn kiệt.
Kêu gọi giải cứu
Tháng 9/2025, NASA kêu gọi các công ty đưa ra giải pháp cứu Swift, khi quỹ đạo của kính viễn vọng đang suy giảm nhanh chóng do hoạt động Mặt trời gia tăng. Vấn đề là Swift cần được đưa lên quỹ đạo cao hơn trong thời gian sớm nhất, nếu không sẽ bị lực cản khí quyển kéo xuống và cháy hủy trong khí quyển Trái đất.
Công ty Katalyst Space Technologies có trụ sở tại Arizona đã đáp lại lời kêu gọi và giành được hợp đồng trị giá 30 triệu USD từ NASA để thực hiện nhiệm vụ nâng quỹ đạo cho Swift. Trong thời gian gấp rút, Katalyst chế tạo một tàu vũ trụ robot có tên LINK và phóng nó vào ngày 3/7 nhằm tiếp cận Swift rồi kéo kính viễn vọng lên quỹ đạo cao hơn.
Tuy nhiên, chính bản thân LINK gặp vấn đề về kiểm soát tư thế sau khi phóng, khiến NASA và Katalyst phải hủy bỏ nỗ lực giải cứu.
Ghonhee Lee, CEO của Katalyst Space Technologies nói với CNN News Central ngày 24/8: “Đây không phải kết quả mà chúng tôi mong muốn, nhưng tôi nghĩ điều rất quan trọng là phải nhận ra quy mô chưa từng có của nhiệm vụ này. Đây là một sứ mệnh đầy tham vọng, rủi ro cao nhưng tiềm năng phần thưởng cũng lớn, trong đó chúng tôi thiết kế, chế tạo và phóng một robot không gian chỉ trong chín tháng.”
Lee cho rằng thời gian chuẩn bị quá ngắn đã ảnh hưởng đến sứ mệnh. “Tôi nghĩ nếu chúng tôi có 12 tháng — chỉ cần thêm ba tháng nữa — thì mọi thứ đã khác biệt rất nhiều,” ông nói với CNN.
Swift hiện đang rơi trở lại Trái đất, nhưng chưa rõ chính xác khi nào và ở đâu.
Tái nhập không kiểm soát
“Swift sẽ tái nhập khí quyển không kiểm soát,” Alise Fisher, chuyên gia phụ trách các vấn đề công chúng về vật lý thiên văn thuộc Văn phòng Truyền thông tại trụ sở NASA ở Washington, D.C., cho biết. Fisher nói với Space.com rằng thời điểm Swift tái nhập khí quyển sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
“Swift nhiều khả năng sẽ không tái nhập trước tháng 10. NASA sẽ cung cấp thêm thông tin khi thời điểm tái nhập đến gần, theo các quy trình liên cơ quan đã được thiết lập cho những thông báo như vậy.”
Theo Fisher, NASA dự kiến phần lớn tàu vũ trụ Swift sẽ cháy trong quá trình hồi quyển, “nhưng một số bộ phận được dự đoán sẽ sống sót sau quá trình tái nhập. Khả năng gây thiệt hại cho bất kỳ ai trên Trái đất là thấp.”
Khối lượng khô của Swift là 613 kg. Thiết bị khoa học trên tàu gồm Kính viễn vọng Cảnh báo Bùng nổ, Kính viễn vọng Tử ngoại/Quang học và Kính viễn vọng Tia X.
Darren McKnight, chuyên gia kỹ thuật cấp cao tại LeoLabs, công ty chuyên theo dõi liên tục các hoạt động trên quỹ đạo Trái đất, cho rằng “khối lượng khô và các thiết bị của Swift có khả năng khiến tàu phân rã đủ nhiều trong quá trình tái nhập để không gây nguy cơ thương vong trên mặt đất”.
“Tuy nhiên, tàu có cả kính viễn vọng tia X và kính viễn vọng quang học, vì vậy các bộ phận bên trong của những thiết bị này có thể sống sót,” McKnight nói với Space.com.
Ông cho rằng thấu kính quang học và các bình chứa bằng titan là những bộ phận có khả năng rơi xuống mặt đất.
Ewan Wright, nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành nghiên cứu liên ngành tại Đại học British Columbia ở Vancouver và thành viên cấp cơ sở của Viện Không gian Vũ trụ thuộc trường, cho rằng Swift khó có thể cháy hoàn toàn khi tái nhập khí quyển do khối lượng của nó. Ông cũng lưu ý rằng chưa thể biết Swift sẽ rơi xuống đâu.
“Swift có độ nghiêng quỹ đạo 21 độ, vì vậy nó có thể tái nhập ở bất kỳ vĩ độ nào từ 21 độ Bắc đến 21 độ Nam,” Wright nói với Space.com. “Kịch bản có khả năng xảy ra nhất là mọi mảnh vỡ còn sót lại sẽ rơi xuống biển, nhưng vẫn có khả năng chúng rơi xuống khu vực đông dân cư và gây thương vong.”
Hình minh họa kính viễn vọng không gian Neil Gehrels Swift của NASA, được phóng lên quỹ đạo Trái đất vào tháng 11/2004 và sắp rơi khỏi không gian. Ảnh: Trung tâm Chuyến bay Vũ trụ Goddard của NASA
Hình minh họa tàu vũ trụ LINK của Katalyst Space Technologies tiếp cận kính viễn vọng không gian Swift của NASA trên quỹ đạo. Tuy nhiên, LINK gặp sự cố sau khi phóng và không thể tiếp cận Swift. Ảnh: NASA
