Vào ngày 5/8 tới, Mặt Trăng sẽ hứng chịu một vụ va chạm tốc độ cao do con người gây ra khi tầng trên đã qua sử dụng của tên lửa Falcon 9 thuộc SpaceX lao xuống bề mặt vệ tinh tự nhiên của Trái Đất. Sự kiện này được dự báo sẽ tạo ra một đám bụi khổng lồ trên bề mặt Mặt Trăng.
Tầng trên Falcon 9 nói trên là phần còn lại của vụ phóng ngày 15/1/2025, đưa tàu đổ bộ Blue Ghost-1 của Firefly Aerospace lên Mặt Trăng. Cùng chuyến bay đó còn có tàu đổ bộ Mặt Trăng Resilience thuộc sứ mệnh Hakuto-R Mission 2 do công ty ispace của Nhật Bản phát triển.
Theo một nghiên cứu mới của nhóm khoa học quốc tế được công bố trên arXiv, cột vật chất bắn lên sau va chạm có thể sáng đủ để được quan sát trên nền trời tối gần rìa Mặt Trăng. Điều này đồng nghĩa những người yêu thiên văn sở hữu kính thiên văn đủ nhạy có thể quan sát được hiện tượng này.
Vụ va chạm trực diện được dự báo xảy ra gần các miệng hố Einstein và Bell ở khu vực rìa phía tây của Mặt Trăng. Sự kiện có thể được theo dõi bởi cả các thiết bị quan sát trên mặt đất lẫn ngoài không gian. Dù vẫn còn nhiều yếu tố chưa chắc chắn trong các mô hình dự báo, một số chuyên gia cho rằng đây là hiện tượng đáng để quan sát.
Cột vật chất có thể vươn cao tới 100 km
Sử dụng các mô phỏng vật lý chuyên dụng, William Jo, nghiên cứu sinh tại Đại học Texas ở Austin, cùng các đồng nghiệp dự đoán cột vật chất bắn lên từ vụ va chạm sẽ có phần trung tâm vươn lên độ cao từ khoảng 75 đến hơn 100 km.
“Các tính toán của chúng tôi cho thấy trong vài phút đầu tiên sau va chạm, cột vật chất này có thể sáng hơn nền trời tối hàng tram lần,” Jo nói với Space.com.
Ông cho biết hiện tượng này nhiều khả năng sẽ quan sát được, dù nhấn mạnh rằng đây chỉ là một kịch bản mô phỏng tiêu chuẩn và thực tế có thể khác đáng kể.
“Tuy nhiên, điều quan trọng là ánh chớp lúc va chạm không phải câu chuyện chính ở đây,” Jo nói. Theo ông, giá trị khoa học lớn nhất nằm ở việc nghiên cứu đám vật chất bắn tung khỏi bề mặt Mặt Trăng.
“Quan sát vụ va chạm này mang đến cơ hội hiếm có để nghiên cứu khoa học về các đám vật chất phóng ra sau va chạm và hiệu chỉnh các mô hình dự báo bằng một sự kiện thực tế. Điều đó rất quan trọng đối với mọi sứ mệnh tương lai đưa thiết bị lên Mặt Trăng.”
Cơ hội nghiên cứu cho các sứ mệnh tương lai
Một nghiên cứu khác do Benjamin Fernando thuộc Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos (Mỹ) dẫn đầu cho rằng ánh chớp và đám vật chất từ vụ va chạm “có khả năng được quan sát” bằng các đài quan sát trên mặt đất và ngoài không gian.
Theo nhóm nghiên cứu, đây là cơ hội hiếm để ghi nhận trực tiếp một vụ va chạm nhân tạo trên Mặt Trăng trong thời gian thực, dù nhiều đặc tính của sự kiện vẫn chưa thể dự báo chính xác.
Các nhà khoa học cho rằng vụ việc sẽ giúp kiểm nghiệm các phương pháp xác định vị trí va chạm trên bề mặt Mặt Trăng, hỗ trợ các nghiên cứu địa chấn trong tương lai, đồng thời cung cấp dữ liệu về động lực học của bụi và vật chất phát tán sau va chạm.
Ngoài ra, sự kiện cũng giúp đánh giá những rủi ro mà rác vũ trụ nhân tạo có thể gây ra cho các phi hành gia và cơ sở hạ tầng trong tương lai trên Mặt Trăng.
Nhóm nghiên cứu ước tính một số hạt vật chất có thể bay xa gần 1.000 km theo quỹ đạo đạn đạo, đủ để trở thành mối nguy tiềm tàng đối với các khu vực rộng lớn trên bề mặt Mặt Trăng.
NASA sẽ chụp ảnh trước và sau va chạm
Brent Garry, nhà khoa học dự án của tàu thăm dò Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) thuộc NASA, cho biết tàu LRO sẽ bay qua khu vực dự kiến va chạm khoảng một tuần trước và một tuần sau sự kiện.
“Sau vụ va chạm, chúng tôi có thể xác định chính xác hơn vị trí hiện trường và thực hiện thêm các quan sát mục tiêu để ghi nhận những thay đổi trên bề mặt,” Garry cho biết.
Trong khi đó, William Jo lưu ý rằng tầng tên lửa đã qua sử dụng là một vật thể rỗng, có cấu trúc rất khác với các thiên thể tự nhiên như tiểu hành tinh hay sao chổi. Vì vậy, giới khoa học hiện có rất ít mô hình mô phỏng các vụ va chạm của vật thể nhân tạo kiểu này.
Ông cho rằng các đám vật chất tạo ra từ một tầng tên lửa có thể khác biệt đáng kể so với những gì được quan sát trong các vụ va chạm tự nhiên.
“Tôi lo ngại rằng phần lớn người quan sát sẽ chỉ chú ý đến ánh chớp kéo dài chưa đầy một giây tại thời điểm va chạm mà bỏ lỡ việc theo dõi đám vật chất bắn lên. Trong khi đó, chính phần này mới thực sự dễ quan sát và mang lại giá trị khoa học lớn nhất,” Jo nói.
Một phần bề mặt Mặt Trăng được phi hành đoàn Artemis II chụp trong sứ mệnh kéo dài 10 ngày vào tháng 4/2026. Ảnh: NASA
Ảnh tầng hai của tên lửa Falcon 9 do SpaceX công bố năm 2022. Một tầng tương tự dự kiến sẽ va chạm với Mặt Trăng vào đầu tháng 8/2026. Ảnh: SpaceX
