Chỉ ít lâu trước lễ hội mua sắm Ngày Độc thân năm ngoái, hãng mỹ phẩm Trung Quốc Yatsen Holding tung ra một loại serum mới chứa PDRN, một trong những hoạt chất tái tạo da đang được ưa chuộng nhất hiện nay.
Điều người tiêu dùng không nhìn thấy là tốc độ phát triển sản phẩm. Nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), Yatsen đã rút ngắn chu kỳ nghiên cứu vốn thường kéo dài hơn hai năm xuống chỉ còn sáu tháng. AI cũng giúp các nhà khoa học sàng lọc hơn 50 ứng viên hoạt chất xuống còn ba lựa chọn chỉ trong một tuần.
AI đang nhanh chóng thay đổi ngành mỹ phẩm Trung Quốc bằng cách rút ngắn hầu như mọi công đoạn phát triển sản phẩm. Các doanh nghiệp trong nước sử dụng AI để phân tích hàng triệu bài đăng trên mạng xã hội nhằm phát hiện xu hướng mới, hợp tác với các công ty công nghệ sinh học để tìm kiếm hoạt chất mỹ phẩm mới và đưa sản phẩm ra thị trường chỉ trong vài tháng thay vì nhiều năm.
Trong bối cảnh tăng trưởng của thị trường mỹ phẩm lớn thứ hai thế giới đang chậm lại, các thương hiệu nội địa xem AI là công cụ giúp thu hẹp khoảng cách đổi mới với các đối thủ quốc tế. Theo Hiệp hội Công nghiệp Hương liệu, Hương thơm và Mỹ phẩm Trung Quốc, doanh nghiệp trong nước hiện chiếm khoảng 57% doanh số mỹ phẩm tại Trung Quốc, nhưng vẫn lép vế trước các thương hiệu ngoại ở phân khúc cao cấp.
“Hiện nay, các thương hiệu phương Tây vẫn có lợi thế lớn hơn về năng lực AI trong việc khám phá và xác thực hoạt chất mới, còn các thương hiệu Trung Quốc lại vượt trội về tốc độ đưa sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường,” Adam Knight, đồng sáng lập nền tảng YASO chuyên hỗ trợ các thương hiệu mỹ phẩm phương Tây thâm nhập Trung Quốc, nhận định.
Lợi thế từ hệ sinh thái số
Thị trường tiêu dùng có mức độ số hóa rất cao của Trung Quốc đang thúc đẩy quá trình này. Các buổi livestream, sàn thương mại điện tử và mạng xã hội liên tục tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ về hành vi người tiêu dùng, giúp doanh nghiệp nhanh chóng phát hiện nhu cầu mới và đưa những thông tin đó vào quy trình phát triển sản phẩm.
Một ví dụ là thương hiệu mỹ phẩm trang điểm Florasis, sử dụng AI để phân tích các tương tác và đánh giá của khách hàng sau mỗi buổi livestream nhằm điều chỉnh chiến lược tiếp thị cũng như cải tiến sản phẩm.
Cuộc đua đổi mới diễn ra trong bối cảnh ngành mỹ phẩm Trung Quốc không còn tăng trưởng nóng như trước. Sau nhiều năm mở rộng nhanh nhờ thương mại điện tử và các chương trình giảm giá, các thương hiệu nội địa đang chịu áp lực phải tạo ra sự khác biệt.
Proya Cosmetics, doanh nghiệp mỹ phẩm lớn nhất Trung Quốc, ghi nhận doanh thu cả năm giảm lần đầu tiên kể từ năm 2016. Trong khi đó, Yatsen vẫn chưa có lãi dù mức lỗ đã thu hẹp. Theo hiệp hội ngành mỹ phẩm Trung Quốc, tổng giá trị giao dịch mỹ phẩm trong năm 2025 chỉ tăng 2,8%.
Người tiêu dùng ngày càng chuộng mỹ phẩm “có bằng chứng khoa học”
Người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng ưu tiên các sản phẩm có thành phần mới được chứng minh bằng nghiên cứu khoa học, hứa hẹn mang lại hiệu quả rõ ràng như làm sáng da, giảm nếp nhăn hay chống lão hóa.
Theo công ty nghiên cứu thị trường Mintel Group, khoảng 35% người tiêu dùng Trung Quốc tìm hiểu thành phần mỹ phẩm trước khi mua – tỷ lệ cao hơn cả Mỹ và Anh.
“Người tiêu dùng Trung Quốc hiện so sánh mỹ phẩm với Botox, thuốc giảm cân GLP-1 hay phẫu thuật thẩm mỹ, vì vậy họ đòi hỏi bằng chứng lâm sàng về hiệu quả,” ông Cheng Jing, Giám đốc khoa học của Yatsen, cho biết.
Tại Proya, AI được sử dụng để sàng lọc phân tử nhằm tìm kiếm các hoạt chất có khả năng ngăn rụng tóc. Công nghệ này giúp rút ngắn thời gian sàng lọc xuống chỉ còn khoảng 1% so với phương pháp truyền thống.
Theo bà Sun Peiwen, Giám đốc nghiên cứu và đổi mới của Proya, AI còn giúp dự đoán cách các hoạt chất tương tác với nhau trước khi bước vào giai đoạn thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Công ty dự kiến sẽ đưa các peptide – những chuỗi axit amin có tác dụng hỗ trợ tái tạo và chống lão hóa da – do AI phát hiện vào dòng sản phẩm chăm sóc da chủ lực.
Bắt tay startup công nghệ sinh học
Nhiều doanh nghiệp mỹ phẩm nhận thấy họ khó có thể tự phát triển toàn bộ năng lực AI nên đang hợp tác với các startup công nghệ sinh học, kết hợp AI với sinh học tổng hợp để phát hiện và sản xuất hoạt chất nhanh hơn, chi phí thấp hơn.
Công ty Veminsyn có trụ sở tại Bắc Kinh, được L’Oréal đầu tư, sử dụng AI để xác định các hoạt chất tiềm năng, dự đoán hiệu quả và tối ưu chúng trước khi bước vào thử nghiệm.
“Trước đây, chúng tôi phải sàng lọc khoảng một triệu ứng viên mới tìm được một hoạt chất phù hợp. Chi phí và thời gian khiến điều này gần như không khả thi,” đồng sáng lập kiêm Giám đốc khoa học Ray Chen cho biết.
Theo ông, AI đã giúp Veminsyn rút gọn hơn một triệu đoạn collagen xuống còn bảy ứng viên chỉ trong khoảng hai tháng. Sau đó, công ty thương mại hóa ba hoạt chất, hiện đều nằm trong nhóm sản phẩm bán chạy nhất. Veminsyn hiện cung cấp nguyên liệu cho hơn 350 thương hiệu mỹ phẩm trong và ngoài Trung Quốc, bao gồm Proya và L’Oréal.
Startup Bota Biosciences tại Hàng Châu cũng xây dựng nền tảng AI nội bộ để phân tích trình tự ADN, dự đoán đặc tính hoạt chất, xếp hạng ứng viên và đề xuất quy trình thí nghiệm. Các thử nghiệm sau đó được thực hiện trong phòng thí nghiệm tự động theo quy trình do AI tạo ra.
Mỗi năm, cơ sở của Bota thực hiện tới 1,5 triệu thí nghiệm trên các chủng vi sinh, sau đó đưa dữ liệu ngược trở lại hệ thống AI để tiếp tục tối ưu.
Theo Tổng giám đốc Cheryl Cui, AI có thể giảm chi phí phát triển một hoạt chất mỹ phẩm mới từ hàng chục triệu USD xuống chỉ còn vài triệu USD. Những báo cáo khoa học trước đây mất nhiều tuần để hoàn thành nay chỉ cần vài phút.
“Trung Quốc có lợi thế lớn về chi phí tạo ra dữ liệu,” bà Cui nói.
Một ví dụ là elastin nuôi cấy trong phòng thí nghiệm giúp tăng độ săn chắc của da. Với AI, Bota chỉ mất khoảng một năm để đưa hoạt chất này từ ý tưởng đến sản xuất, thay vì ba đến năm năm theo phương pháp truyền thống. Hoạt chất hiện đã được sử dụng trong một dòng serum của Proya.
Chính sách góp phần thúc đẩy đổi mới
Tốc độ đổi mới còn được hỗ trợ bởi các thay đổi về chính sách. Năm 2021, Trung Quốc cải cách quy trình phê duyệt hoạt chất mỹ phẩm mới, thay thế quá trình xét duyệt kéo dài nhiều năm bằng cơ chế đăng ký chỉ mất vài ngày.
Theo CIRS Group, kể từ đó đã có khoảng 500 hoạt chất mỹ phẩm mới được đăng ký tại Trung Quốc, trong đó phần lớn đến từ các doanh nghiệp trong nước. Trong khi đó, từ năm 2004 đến 2021, chỉ có 14 hoạt chất được phê duyệt.
Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để khẳng định AI có thể giúp các thương hiệu Trung Quốc tạo ra những hoạt chất hay xu hướng mỹ phẩm có sức lan tỏa toàn cầu như Nhật Bản hay Hàn Quốc từng làm được.
Trong khi đó, các tập đoàn mỹ phẩm quốc tế cũng đang tăng tốc đầu tư vào AI. L’Oréal hợp tác với IBM để phát triển mô hình AI phục vụ thiết kế công thức mỹ phẩm và với Nvidia để mô phỏng hiệu quả của các hoạt chất. Estée Lauder bắt tay Microsoft trong nghiên cứu thị trường và dự báo xu hướng, còn Unilever đã đưa AI vào phát triển các sản phẩm chăm sóc da và tóc thuộc các thương hiệu như Pond’s và Dove.
“Thị trường không còn tăng trưởng mạnh như trước. Muốn phát triển, các doanh nghiệp phải giành thị phần từ đối thủ trong một cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt, và tốc độ do AI mang lại chính là lợi thế để làm điều đó,” ông Adam Knight nhận định.
Buổi livestream quảng bá sản phẩm mỹ phẩm tại một studio của nhà bán lẻ kỹ thuật số ở Thượng Hải. Ảnh: Bloomberg
Bà Cheryl Cui tại phòng thí nghiệm ứng dụng AI của Bota. Ảnh: Bloomberg
Phòng thí nghiệm của Bota tại Hàng Châu. Ảnh: Bloomberg
Các kỹ sư AI làm việc tại Bota Biosciences. Ảnh: Bloomberg
