BrainCo của Trung Quốc đặt cược vào thiết bị đeo thay vì chip cấy não -

Trong khi Neuralink của Elon Musk gây chú ý với những con chip cấy trực tiếp vào não người, startup BrainCo của Trung Quốc lại theo đuổi một hướng đi hoàn toàn khác: đưa giao diện não – máy tính (Brain-Computer Interface – BCI) đến với số đông thông qua các thiết bị đeo, không cần phẫu thuật.
Sự khác biệt này phản ánh hai triết lý phát triển đang hình thành trong ngành BCI toàn cầu. Một bên theo đuổi các thiết bị cấy ghép để đạt hiệu suất tối đa, bên kia tin rằng tương lai của công nghệ thần kinh nằm ở những giải pháp ít rủi ro hơn, chi phí thấp hơn và đủ đơn giản để hàng triệu người có thể sử dụng.
BCI hoạt động bằng cách thu nhận tín hiệu từ não và chuyển chúng thành các lệnh điều khiển máy tính hoặc thiết bị điện tử chỉ bằng suy nghĩ. Công nghệ này từng được xem là khoa học viễn tưởng, nhưng hiện đã giúp nhiều bệnh nhân mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như xơ cứng teo cơ một bên có thể gõ máy tính hoặc chơi trò chơi điện tử.
AI đang trở thành chất xúc tác quan trọng cho lĩnh vực này nhờ khả năng xử lý và giải mã tín hiệu thần kinh ngày càng chính xác. Xa hơn, nhiều chuyên gia hình dung con người có thể một ngày nào đó điều khiển robot hoặc tương tác trực tiếp với AI chỉ bằng suy nghĩ.
Hai con đường khác nhau
Trong khi Neuralink, StairMed hay NeuroXess tập trung phát triển chip cấy não, làn sóng BCI không xâm lấn cũng đang tăng tốc. Startup Merge Labs được Sam Altman hậu thuẫn và Gestala của Trung Quốc đều theo đuổi các công nghệ dựa trên sóng siêu âm thay vì cấy ghép.
Một trong những cái tên nổi bật là BrainCo – thành viên của nhóm “sáu tiểu long” công nghệ Hàng Châu – chuyên phát triển tay giả sinh học và các thiết bị đeo ứng dụng BCI.
Nyx He, Phó chủ tịch cấp cao của BrainCo, cho biết hai hướng tiếp cận không nhằm giải quyết cùng một vấn đề.
Theo bà, một số bệnh lý bắt buộc phải can thiệp trực tiếp vào não. Tuy nhiên, với nhiều ứng dụng khác, các thiết bị không xâm lấn có thể mang lại hiệu quả đủ tốt nhưng an toàn hơn, dễ tiếp cận hơn và có chi phí thấp hơn.
Thị trường lớn không chỉ nằm ở bệnh nhân
BrainCo được thành lập năm 2015 từ Harvard Innovation Labs và đã huy động khoảng 2 tỷ nhân dân tệ (280 triệu USD) từ IDG Capital và Walden International – quỹ đầu tư do CEO Intel Lip-Bu Tan sáng lập.
Hiện nay, sản phẩm nổi bật nhất của công ty là tay giả sinh học đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt. Thiết bị này đọc tín hiệu điện từ thần kinh và cơ bắp của người mất chi để điều khiển các ngón tay chuyển động theo đúng ý định của người dùng.
BrainCo cũng phát triển thiết bị hỗ trợ giấc ngủ sử dụng các xung điện cường độ thấp nhằm kích thích quá trình giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến giảm căng thẳng.
Theo Nyx He, trở ngại lớn nhất của BCI không xâm lấn là tín hiệu não rất yếu và bị nhiễu khi đo từ bên ngoài hộp sọ. Để khắc phục, BrainCo đã phát triển cảm biến điện cực khô cùng thuật toán AI riêng để giải mã tín hiệu.
Công ty đặt ra lộ trình ba bước: trước tiên phục vụ những người có nhu cầu cấp thiết như người mất chi; sau đó mở rộng sang các bệnh như rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và trầm cảm; cuối cùng hướng tới thị trường điện tử tiêu dùng đại chúng.
Xa hơn nữa, BrainCo kỳ vọng sẽ cấp phép nền tảng BCI cho các doanh nghiệp khác phát triển sản phẩm, biến đây thành nguồn doanh thu lớn nhất.
Rui Ma, nhà sáng lập nền tảng nghiên cứu Tech Buzz China, cho rằng thị trường lớn nhất của BCI không nằm ở bệnh nhân mà ở việc sử dụng BCI để tăng cường năng lực con người.
“Tuy nhiên, chưa có ai tiến gần đến mục tiêu đó. Việc tăng cường năng lực con người hiện vẫn giống khoa học viễn tưởng”, bà nói.
Cuộc tranh luận vẫn chưa ngã ngũ
Giới đầu tư vẫn chia rẽ về con đường tối ưu.
Alex Zhavoronkov, CEO công ty công nghệ sinh học Insilico Medicine, cho rằng chỉ các thiết bị cấy ghép mới đủ khả năng khai thác tín hiệu thần kinh có chất lượng cao. Ông ví việc đọc tín hiệu não từ bên ngoài hộp sọ giống như “cố bắt ánh sáng từ những thiên hà xa xôi”.
Trong khi đó, Thomas Tsao, đồng sáng lập quỹ Gobi Partners, đánh giá các công nghệ siêu âm không xâm lấn có thể quan sát hoạt động của não mà không cần phẫu thuật.
Theo báo cáo mới công bố của Jefferies, chip cấy não và công nghệ siêu âm hiện là hai hướng phát triển hứa hẹn nhất. Tuy nhiên, ngân hàng đầu tư này cho rằng BrainCo vẫn sở hữu lợi thế nhờ cảm biến độc quyền, thuật toán AI riêng và kinh nghiệm thương mại hóa sản phẩm.
Nhiều chuyên gia nhận định sẽ không có một công nghệ phù hợp cho mọi ứng dụng. Việc lựa chọn phụ thuộc vào mục đích sử dụng, từ ghi nhận hay kích thích tín hiệu não, phục vụ bệnh nhân hay người tiêu dùng, cho tới thời gian sử dụng và vùng não cần tác động.
Trung Quốc muốn xây dựng cả một ngành công nghiệp
Nếu ngành BCI của Mỹ chủ yếu được thúc đẩy bởi các tỷ phú công nghệ, thì tại Trung Quốc, động lực lớn nhất lại đến từ chính phủ.
Bắc Kinh đã đưa BCI vào danh mục “ngành công nghiệp tương lai” trong Kế hoạch 5 năm mới nhất. Tháng 8 năm ngoái, bảy bộ, ngành Trung Quốc cùng ban hành kế hoạch phát triển BCI với mục tiêu đạt các đột phá công nghệ trước năm 2027. Tháng 6 năm nay, tỉnh An Huy cũng công bố chương trình thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa công nghệ này.
Trung Quốc gần đây cũng phê duyệt thương mại hóa thiết bị BCI xâm lấn tối thiểu đầu tiên trên thế giới nhằm phục hồi chức năng bàn tay cho bệnh nhân chấn thương tủy sống.
Theo Rui Ma, áp lực tạo doanh thu từ các nhà đầu tư có liên hệ với nhà nước khiến nhiều startup Trung Quốc tập trung phát triển thiết bị y tế và sản phẩm tiêu dùng sớm hơn, trong khi các nhà đầu tư Mỹ vẫn sẵn sàng theo đuổi những “canh bạc có thể thay đổi thế giới”.
Paul Triolo, đối tác tại DGA-Albright Stonebridge Group, nhận định Trung Quốc không chỉ muốn sở hữu một công nghệ đột phá mà đang xây dựng toàn bộ chuỗi cung ứng cho ngành BCI, từ nghiên cứu, bệnh viện đến sản xuất và bảo hiểm y tế.
Theo Jefferies, các công nghệ phục hồi chức năng không xâm lấn hiện là phân khúc phát triển nhanh nhất tại Trung Quốc nhờ rào cản pháp lý và thử nghiệm lâm sàng thấp hơn.
Giống như AI hay chất bán dẫn trước đây, BCI được dự báo sẽ trở thành một mặt trận mới trong cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung, đặc biệt khi công nghệ này liên quan trực tiếp đến dữ liệu thần kinh và quyền riêng tư.
Nyx He cho biết BrainCo không thu thập dữ liệu người dùng; mọi thông tin được lưu trên chính thiết bị của khách hàng, không truyền lên đám mây và sẽ bị xóa sau mỗi lần sử dụng.
Khi được hỏi về căng thẳng công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, bà trả lời ngắn gọn: “Mục tiêu của chúng tôi là mang công nghệ đến với những người cần nó, dù họ ở Trung Quốc hay Mỹ. Tôi không nghĩ những đường biên giới sẽ ngăn cản điều đó.”