Khi đợt nắng nóng chưa từng có thứ hai trong năm nay tiếp tục phá vỡ hàng loạt kỷ lục nhiệt độ tại châu Âu, nhiều người đặt ra cùng một câu hỏi: Liệu đây có phải là “trạng thái bình thường mới”? Khí hậu châu Âu có đang thay đổi một cách căn bản?
Các nhà khoa học trao đổi với tạp chí Nature cho biết, một đợt nắng nóng kéo dài 4-5 ngày, với nhiệt độ tại London tiến sát 40°C, là hiện tượng bất thường.
“Đây là điều thực sự rất bất thường”, Sarah Perkins-Kirkpatrick, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Quốc gia Australia (ANU) ở Canberra, nhận định.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng cho rằng người dân châu Âu sẽ phải chuẩn bị cho việc những đợt nắng nóng như vậy xuất hiện thường xuyên hơn trong tương lai khi hiện tượng nóng lên toàn cầu tiếp diễn.
“Nắng nóng cực đoan sẽ còn tồn tại chừng nào chúng ta chưa khóa ‘van’ phát thải khí nhà kính toàn cầu,” Samantha Burgess, Phó Giám đốc Bộ phận Biến đổi Khí hậu Copernicus ở Reading (Anh), cho biết. “Những đợt nắng nóng đang xảy ra thường xuyên hơn, dữ dội hơn và kéo dài hơn.”
Hệ quả của chúng cũng rất nghiêm trọng. Tại Pháp – quốc gia vừa ghi nhận ngày nóng nhất trong lịch sử với nhiệt độ 44,3°C tại thị trấn Pissos – ít nhất 54 người đã thiệt mạng do nắng nóng hoặc bị đuối nước khi tìm cách giải nhiệt tại các sông hồ.
Điều mà các nhà khoa học vẫn chưa hoàn toàn thống nhất là tốc độ chuyển đổi của khí hậu châu Âu: từ một khu vực nổi tiếng với những mùa hè mát mẻ, dễ chịu, nơi người dân có thể mở cửa sổ đón gió, sang một nơi thường xuyên hứng chịu nắng nóng cực đoan và phải cân nhắc lắp điều hòa nhiệt độ.
Liên tiếp phá kỷ lục
Một phân tích công bố hôm 26/6 khảo sát nhiệt độ tại 854 thành phố châu Âu, nơi sinh sống của khoảng 30% dân số lục địa, cho thấy gần một nửa số thành phố đã hoặc sẽ phá kỷ lục về mức độ căng thẳng nhiệt trong tháng này.
Theo nghiên cứu của World Weather Attribution, tổ chức quốc tế chuyên phân tích các hiện tượng thời tiết cực đoan, toàn bộ các thành phố được khảo sát tại Cộng hòa Séc, Litva và Luxembourg đều ghi nhận mức nhiệt cao chưa từng có.
“Điều từng rất hiếm gặp giờ đã trở thành hiện tượng thường xuyên,” Erich Fischer, nhà khoa học khí hậu tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ (ETH Zurich), nhận định. Ông cho biết các kỷ lục nhiệt độ hiện “liên tục bị phá vỡ ở khắp mọi nơi, thậm chí vượt kỷ lục rất xa.”
Điều gì gây ra đợt nắng nóng hiện nay?
Theo Lara Wallberg, nhà mô hình khí hậu tại Viện Khí tượng Max Planck (Đức), cũng như nhiều đợt nắng nóng trước đây, nguyên nhân trực tiếp là sự thay đổi trong các dòng lưu thông khí quyển, đưa khối không khí nóng từ vùng xích đạo lên phía Bắc.
Dù cơ chế này vẫn chưa được hiểu đầy đủ, một số nhà khoa học cho rằng khi nhiệt độ bề mặt Bắc Đại Tây Dương giảm xuống – như đang diễn ra hiện nay – khối không khí nóng từ Bắc Phi và sa mạc Sahara có thể bị giữ lại phía trên châu Âu trong một thời gian, theo Stefan Rahmstorf, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Potsdam (Đức).
Các nhà nghiên cứu cho rằng biến đổi khí hậu cũng góp phần làm đợt nắng nóng lần này trở nên nghiêm trọng hơn.
Clair Barnes, chuyên gia nghiên cứu thời tiết cực đoan tại Đại học Imperial College London, cho biết nhiệt độ tăng do biến đổi khí hậu đã làm đất ở châu Âu khô hơn, khiến quá trình bốc hơi – vốn giúp làm mát bề mặt – suy giảm đáng kể.
Châu Âu đã bước vào một thời kỳ khí hậu mới?
Một số nhà khoa học cho rằng quá trình chuyển đổi sang một kiểu khí hậu mới ở châu Âu thực tế đã bắt đầu từ những năm 1980.
“Đặc biệt kể từ năm 1980, nhiệt độ tại châu Âu đã tăng vọt”, Zeke Hausfather, nhà khoa học khí hậu thuộc tổ chức Berkeley Earth (Mỹ), chuyên theo dõi nhiệt độ toàn cầu, cho biết.
“Dữ liệu cho thấy điều đó rõ ràng đến mức không thể phủ nhận.”
Người dân giải nhiệt dưới vòi phun nước tại thành phố Cologne (Đức) ngày 25/6, trong bối cảnh đợt nắng nóng kỷ lục đang bao trùm nước này. Ảnh: AFP
