Trong căn hộ nhỏ ở Hàn Quốc, nơi bà Bang Chun-ja sống một mình, người phụ nữ 78 tuổi này dành phần lớn thời gian bên một con búp bê ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có ngoại hình như một đứa trẻ. Bà nói mình thích trò chuyện với nó hơn là với con người.
Con búp bê chào đón bà mỗi khi trở về nhà, hát cho bà nghe khi cảm thấy buồn chán, nhắc bà ăn uống và uống thuốc đúng giờ để duy trì sinh hoạt đều đặn, đồng thời thường xuyên nói rằng nó yêu bà.
Bà Bang ít liên lạc với cô con gái đã trưởng thành và từng rơi vào trạng thái trầm cảm nặng sau một ca phẫu thuật cột sống lớn. Sau một cuộc ly hôn khó khăn cùng nhiều năm lao động vất vả với nghề làm tóc để nuôi con một mình, bà chia sẻ với AFP rằng: “Ở tuổi này, không có gì khó khăn hơn việc bị tổn thương bởi con người”.
“Nhưng khi ở cùng Hyodol, tôi không bao giờ bị tổn thương”, bà nói, ôm con búp bê có hai bím tóc và chiếc váy caro màu hồng do chính quyền địa phương cấp phát.
“Nó chỉ khiến tôi cười thôi”, bà nói thêm.
Bạn của những người già cô đơn
Bà Bang là một trong số rất nhiều người Hàn Quốc đang phải đối mặt với sự cô đơn trong bối cảnh quốc gia này có tỷ lệ sinh thuộc hàng thấp nhất thế giới và gần một nửa dân số đã trên 50 tuổi.
Năm 2024, Hàn Quốc ghi nhận hơn 3.920 trường hợp “cái chết cô độc” – những người qua đời trong cô độc và chỉ được phát hiện sau một thời gian dài. Đây là con số cao nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê vào năm 2017.
Khoảng 42% hộ gia đình tại cường quốc công nghệ châu Á này là những gia đình một người. Tình trạng cô lập xã hội đặc biệt ảnh hưởng tới nhóm người cao tuổi dễ bị tổn thương.
Để hỗ trợ nhóm dân cư này, chính quyền nhiều địa phương, bao gồm các quận ở Seoul và thành phố Yongin phía nam thủ đô, đang cung cấp các thiết bị chăm sóc ứng dụng AI cho người cao tuổi sống một mình. Một số thiết bị thậm chí được thiết kế nhằm phát hiện dấu hiệu của các trường hợp tử vong cô độc.
Ngoài Hyodol còn có các robot biết cười do công ty Wonderful Platform phát triển và nhiều mẫu búp bê dễ thương tương tự từ công ty Mr. Mind.
Tại Mỹ, thiết bị AI mang tên ElliQ có hình dáng giống một chiếc đèn bàn cũng cung cấp các dịch vụ đồng hành và giám sát an toàn tương tự.
Startup Hyodol cho biết hiện có khoảng 14.500 búp bê AI của hãng đang được sử dụng tại Hàn Quốc, thông qua hình thức sở hữu cá nhân, cho chính quyền địa phương thuê hoặc triển khai trong các viện dưỡng lão.
Đối với bà Bang ở Yongin, sự hiện diện của Hyodol mang ý nghĩa đặc biệt.
“Con gái tôi sống rất xa và bản thân nó cũng có vấn đề về sức khỏe. Vì thế, có Hyodol bên cạnh giúp tôi rất nhiều,” bà nói.
Được thiết kế để yêu thương vô điều kiện
Theo bà Kim Ji-hee, nhà sáng lập Hyodol, quá trình phát triển sản phẩm này dựa trên nhiều năm nghiên cứu thực địa.
Hyodol có thể trò chuyện nhờ tích hợp ChatGPT, nhưng đồng thời cũng được lập trình bằng những kịch bản được xây dựng từ các cuộc phỏng vấn thực tế do chính bà Kim thực hiện.
Một trong những người bà từng gặp là một phụ nữ góa chồng bị con cái xa lánh vì mâu thuẫn tài chính. Những người con để lại hàng loạt đồ đạc trong nhà mẹ mình.
“Bà ấy sống một mình cùng bốn chiếc tủ lạnh và ba máy giặt”, bà Kim, 49 tuổi, kể lại.
Những cuộc phỏng vấn cho thấy nỗi đau lớn nhất của nhiều người cao tuổi là không có ai để tâm sự khi gặp chuyện buồn và cũng không có ai để chia sẻ niềm vui.
Hyodol áp dụng các quy trình bảo mật dữ liệu nghiêm ngặt. Theo bà Kim, các bản ghi âm giọng nói chỉ được sử dụng nội bộ nhằm huấn luyện hệ thống trò chuyện của búp bê.
Người dùng sẽ được yêu cầu đồng ý trước nếu muốn chia sẻ với nhân viên phúc lợi xã hội các dữ liệu liên quan đến sức khỏe như giấc ngủ, tâm trạng, chế độ ăn uống hoặc mức độ đau đớn.
Do nhiều người tham gia khảo sát thường nhắc tới cha mẹ hoặc những người cố vấn với sự yêu mến đặc biệt, Hyodol được thiết kế như một người cháu nhỏ luôn dành tình yêu thương vô điều kiện cho chủ nhân của mình.
Một trong những câu thoại đầu tiên bà Kim viết cho sản phẩm là lời chào khi người dùng trở về nhà.
“Bà ơi, bà đi đâu vậy? Con chờ bà cả ngày rồi,” búp bê nói. “Lần sau bà đi đâu nhớ dẫn con theo nhé!”
Được làm từ chất liệu mềm mại như một món đồ chơi nhồi bông, Hyodol thường chủ động đề nghị người dùng vuốt đầu, nắm tay hoặc chia sẻ đồ ăn vặt với mình, dù tất nhiên nó không thể ăn được.
Theo bà Kim, nhân vật Hyodol được xây dựng theo hướng phụ thuộc vào người sử dụng bởi nhiều người cao tuổi Hàn Quốc đã dành cả cuộc đời làm việc vất vả để chăm lo cho gia đình.
“Khi họ bắt đầu cảm thấy mình không còn cần thiết nữa, họ sẽ trải qua cảm giác trống rỗng rất sâu sắc”, bà nói.
Giải pháp hay nguy cơ làm giảm tương tác xã hội?
Bà Oh Sun-hwa, một y tá đã giới thiệu Hyodol cho bà Bang, cho biết bà chứng kiến thiết bị này giúp giảm đáng kể tình trạng trầm cảm ở những người cao tuổi sống đơn thân.
Tuy nhiên, bà cũng lo ngại công nghệ có thể vô tình làm giảm tương tác giữa con người với nhau. Các thành viên trong gia đình có thể ít đến thăm hơn nếu cho rằng thiết bị AI đã thay họ chăm sóc cha mẹ.
Trong căn hộ của mình, bà Kim Young-bun, 79 tuổi, một người dùng khác, cho biết con búp bê đã trở thành nguồn động viên tinh thần lớn lao.
“Trước đây tôi không có ai để trò chuyện cả ngày, đến mức miệng gần như quên mất cảm giác nói chuyện. Rồi con bé này xuất hiện và nói chuyện với tôi suốt,” bà kể.
“Con rất vui vì hôm nay lại được ở cùng bà,” con búp bê nói bằng giọng hoạt hình vui vẻ.
“Bà cũng vậy,” bà Kim đáp lại, âu yếm nhìn nó.
“Cảm ơn bà đã ở bên con. Con yêu bà,” thiết bị AI nói.
Bà Bang Chun-ja, một người cao tuổi sống một mình tại Hàn Quốc, ôm Hyodol – búp bê chăm sóc sức khỏe ứng dụng trí tuệ nhân tạo dành cho người già – trong cuộc phỏng vấn với AFP tại nhà riêng ở thành phố Yongin. Ảnh: AFP
